Józef Piłsudski i II Rzeczpospolita

Switch to desktop

27 Mar

Belweder. Siedziba Józefa Piłsudskiego

Belweder, wśród wielu mieszkań i domów Józefa Piłsudskiego, był miejscem, z którym Marszałek związany był przez trzynaście lat. Wprowadził się do niego 29 listopada 1918 roku w asyście Szkoły Podchorążych, w 88 rocznicę wybuchu Powstania Listopadowego. Tu, będąc głową państwa Odrodzonej Rzeczypospolitej, podejmował najdonioślejsze decyzje, tu podpisywał najważniejsze dokumenty, to tu – w gabinecie na piętrze – powstał plan Bitwy Warszawskiej.

otwarcie_gabinetuW Belwederze Józef Piłsudski przyjmował pierwszych polskich premierów – Jędrzeja Moraczewskiego i Ignacego Jana Paderewskiego, podejmował ministrów, posłów i ambasadorów, generałów, a także gości zagranicznych, dziennikarzy, przedstawicieli społeczeństwa. Tutaj generał Maxime Weygand, przysłany przez Ententę z misją zastąpienia Józefa Piłsudskiego na stanowisku Wodza Naczelnego, powitany został przezeń pytaniem – Ile dywizji [w domyśle – Wódz Naczelny] przywiózł ze sobą z Francji.

 

   Dlaczego Józef Piłsudski zamieszkał w Belwederze, a nie na Zamku Królewskim, gdzie urzędował wcześniej niemiecki generał gubernator Hans von Beseler oraz członkowie Rady Regencyjnej? Był to świadomy wybór Komendanta, który mówił, że w Zamku mogą rezydować królowie, on zaś przyjmując dla swego urzędu tytuł Naczelnika Państwa w nawiązaniu do tytułu Naczelnika Tadeusza Kościuszki, symbolizuje nurt republikański i demokratyczny.

   Z Belwederu Józef Piłsudski wyprowadził się 13 grudnia 1922 roku, przekazując obowiązki pierwszemu Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej Gabrielowi Narutowiczowi. Powrócił do pałacu w czerwcu 1926 roku i mieszkał w nim – z przerwami – aż do śmierci.

   W tym czasie Marszałek urzędował w różnych pomieszczeniach, na parterze oraz na piętrze, a cały budynek wykorzystywany był przezeń w celach prywatnych, reprezentacyjnych i służbowych. W latach 1918-1922 w prawym (południowym) skrzydle znajdowały się pomieszczenia Adiutantury Generalnej Naczelnego Wodza oraz Kancelaria Cywilna Naczelnika Państwa. Marszałek mieszkał wówczas i pracował na piętrze, m.in. w sali narożnej (południowo-wschodniej), przeznaczonej na gabinet. Tam pracował nad planem Bitwy Warszawskiej, tuż obok znajdowała się jego sypialnia.

   Po 1926 roku ponownie zamieszkał na piętrze, ale ze względu na stan zdrowia Marszałka sypialnia przeniesiona została do skrzydła południowego – w sąsiedztwie zielonego pokoju księżnej łowickiej (w ten sposób ominięto strome schody). W okresie nasilenia choroby Marszałka jego łóżko przeniesiono do pokoju narożnego. Był to ulubiony pokój Marszałka –  słoneczny, widny, z wyjściem do ogrodu. Przy owalnym stoliku, stojącym pod narożnym lustrem, toczyło się życie rodzinne, przyjmowano gości. W pokoju tym 12 maja 1935 roku Józef Piłsudski zakończył życie. Katafalk z ciałem Marszałka był ustawiony w Sali Pompejańskiej (w tzw. dużym salonie), skąd nastąpiła eksportacja zwłok do Archikatedry św. Jana na Starym Mieście.

   Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustawą z dnia 4 stycznia 1936 roku uznał Belweder – siedzibę, miejsce pracy i zgonu Józefa Piłsudskiego – za Przybytek Narodowy oraz utworzył w pałacu (wraz z otaczającym go dziedzińcem i parkiem) Muzeum imienia Marszałka. W Muzeum tym miały być gromadzone i przechowywane pamiątki związane z osobą współtwórcy Polski Odrodzonej.

   Mimo wzniosłych intencji – wedle których Muzeum Józefa Piłsudskiego w Belwederze (…) sprawować będzie pieczę nad pałacem, dziedzińcem i parkiem – przekazanymi Muzeum w wieczyste użytkowanie i wraz ze zgromadzonymi pamiątkami ma je (…) przechować dla potomności w stanie nienaruszonym – po 1939 roku placówka ta podzieliła los narodu i państwa polskiego, poddanych niemieckiej okupacji podczas II wojny światowej oraz sowieckiemu zniewoleniu po wojnie.

   W 1939 roku część zbiorów Muzeum wywieziono z Polski za granicę – do Londynu i Paryża (dzięki temu ocalała), część wraz z aktami Instytutu Badania Najnowszej Historii Polski została wywieziona przez władze niemieckiej III Rzeszy do Gdańska, a następnie zagrabiona w 1945 roku przez Związek Sowiecki (do dziś znajduje się w Moskwie). Pozostałe w Belwederze zbiory pamiątek i archiwalia zostały przejęte przez Stanisława Lorentza do Muzeum Narodowego w Warszawie.

   Meble i wyposażenie wnętrz (w tym gabinetu, saloniku i sypialni) przetrwały okres okupacji niemieckiej i przekazane zostały do pałacu w Otwocku Wielkim. Po II wojnie światowej Belweder był siedzibą przewodniczących Rady Państwa. Władze Polski Ludowej starannie zacierały w pałacu ślady istnienia Muzeum Józefa Piłsudskiego. Po 1989 roku Belweder stał się siedzibą prezydentów Rzeczypospolitej Polskiej.

   1 marca 2002 roku Piotr Ciborowski, wykonując ostatnią wolę swego zmarłego Ojca – Janusza, przekazał do Belwederu gromadzoną przez kilkadziesiąt lat kolekcję 746 eksponatów związanych z Józefem Piłsudskim. Część z nich stanowiły odkupione przez pana Ciborowskiego pamiątki, zrabowane z Belwederu i Sulejówka. Dziś są one eksponowane w podziemiach pałacu.

Obecnie Belweder, będąc siedzibą głowy państwa, nie pełni funkcji stricte muzealnych, wykorzystywany jest w celach służbowych, prywatnych i reprezentacyjnych przez Prezydenta Bronisława Komorowskiego. Od początku swej kadencji Pan Prezydent czynił starania mające na celu zrekonstruowanie – w części pomieszczeń prawego skrzydła Belwederu, w miejscu, gdzie zamieszkiwał Marszałek wraz z rodziną – gabinetu, salonu oraz pokoju adiutantury, wyposażonych w częściowo oryginalne lub pochodzące z epoki meble i sprzęty.

   Na przestrzeni lat funkcje pomieszczeń oraz sprzęty zmieniały się wielokrotnie. Dlatego też, rekonstruując gabinet, salonik i pokoik adiutantury, niemożliwe było dokładne odtworzenie tych samych pomieszczeń z różnych okresów zamieszkiwania Marszałka. Z tego względu zdecydowano się na symboliczne urządzenie trzech pokoi, które odtwarzają następujące wnętrza:

   Pokój adiutanta – urządzony w części dawnego pokoju bibliotecznego Belwederu. Pierwotny pokój adiutantury znajdował się w połowie długości korytarza zachodniego w południowej części korpusu głównego. W pokoju adiutanta znajduje się szafa z mundurem adiutanta, biurko i krzesło adiutanta wraz z telefonami i dokumentami na biurku.

   W latach 1918-1922 Marszałek pełnił jednocześnie obowiązki głowy państwa i dowódcy armii, sprawując urząd Naczelnika Państwa i Wodza Naczelnego. Swoje obowiązki wykonywał z pomocą dwóch organów władzy: Adiutantury Generalnej Naczelnego Wodza (będącej częścią Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego) oraz Kancelarii Cywilnej Naczelnika Państwa. Obie mieściły się w prawym (południowym) skrzydle pałacu.

   Salonik – urządzony w pomieszczeniu, gdzie w latach trzydziestych ubiegłego wieku znajdowała się czasowo sypialnia Józefa Piłsudskiego, skąd przeniesiono ją do pokoju narożnego. To pokój, którego związek z Marszałkiem jest najlepiej udokumentowany, dlatego naprzeciwko wejścia z adiutantury, miedzy oknami, ustawione jest popiersie Marszałka.
W saloniku Marszałek przyjmował gości, prowadził poufne rozmowy polityczne, naradzał się ze swymi współpracownikami, udzielał wywiadów dziennikarzom prasy krajowej i zagranicznej. Salonik urządzony jest tak, jak jeden z pokoi, w którym Marszałek przyjmował gości. Znajdują się tutaj meble z epoki: skórzana kanapa i dwa klubowe fotele, okrągły stolik z popielniczką, stolik przyścienny oraz dwa krzesła. Na ścianach wiszą trzy obrazy: „Piłsudski na Kasztance” – pędzla Wojciecha Kossaka (olej na płótnie, depozyt Muzeum Narodowego w Warszawie), „Portret Prezydenta Gabriela Narutowicza” – namalowany przez Bolesława Cybisa ok. 1937 roku, olej na płótnie, własność Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej – oraz obraz „Dekoracja Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari sztandaru 1 Pułku Ułanów Krechowieckich im. płk. Bolesława Mościckiego, Tomaszów Lubelski 20 marca 1921 roku” – kopia wykonana przez H. Zagórskiego, własność Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

   Gabinet – urządzony jest w pomieszczeniu, gdzie w latach 1918-1922 znajdowało się biuro Adiutantury Generalnej Naczelnego Wodza, a od 1926 roku był to pokój jadalny prywatnej części, używanej przez rodzinę Marszałka.

   W gabinecie Marszałek pracował, przyjmował oficerów Adiutantury Generalnej  i Kancelarii Cywilnej, prowadził narady z dowódcami i podkomendnymi. Gabinet narożny na piętrze był dwukrotnie większy, a nadto w niektórych okresach łączył funkcję miejsca pracy z sypialnią, albowiem Marszałek bardzo często pracował do późnej nocy. Tak było w latach 1918-1922 i pod koniec życia – w Belwederze oraz w Generalnym Inspektoracie Sił Zbrojnych. W tych obszerniejszych gabinetach na większym stole znajdowały się mapy oraz różnego rodzaju dokumenty polityczne i operacyjne przedkładane do wglądu Marszałkowi. Wyposażenie gabinetu stanowi oryginalne biurko z lampkami i kałamarzem, fotel Marszałka oraz drugi fotel dla gościa przy biurku, a także łóżko z szafką nocną. Nad biurkiem na ścianie umieszczony jest orzeł strzelecki według wzoru z 1914 roku. Nad łóżkiem – tkanina buczacka z szablami, ryngrafem z wizerunkiem Matki Boskiej Ostrobramskiej (niestety niezachowane jest tondo z wizerunkiem Matki Boskiej Ostrobramskiej) oraz z fotografiami rodziców Marszałka: Józefa Wincentego i Marii z Billewiczów. Na ścianie naprzeciwko biurka wisi „Portret Aleksandry Piłsudskiej z córkami: Wandą i Jadwigą”, namalowany w 1928 r. przez Blankę Mercère (własność Muzeum Narodowego w Warszawie).

Prof. Grzegorz Nowik

Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku

Ostatnio zmieniany sobota, 28 kwiecień 2012 21:06
Grzegorz Nowik

Grzegorz Nowik (ur. 1954 w Warszawie) - instruktor harcerski, harcmistrz, historyk harcerstwa, pisarz publicysta, doktor habilitowany historii, pracownik Instytutu Studiów Politycznych PAN, zastępca dyrektora Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. Redaktor naczelny „Przeglądu Historyczno-Wojskowego” (2000–2009), zastępca dyrektora Wojskowego Biura Badań Historycznych (2004–2009).

Copyright © 2006-2015 ISSN 1899-8348

Top Desktop version