Józef Piłsudski i II Rzeczpospolita

Switch to desktop

Dariusz Nowiński

Dariusz Nowiński

URL strony:

rok 1922 na gornym slaskuRok 2019 stał się doskonałą okazją do wydania pozycji dotyczących Górnego Śląska u progu Niepodległej Rzeczpospolitej. Znakomicie wykorzystał tę szansę Instytut Pamięci Narodowej, który wśród swoich wydawnictw znalazł miejsce na opublikowanie m.in. pozycji „Rok 1922 na Górnym Śląsku. Granica – administracja – społeczeństwo”. Stanowi ona zbiór artykułów, które ukazują zarówno ujęcie przekrojowe, jak i przybliżają tematykę lokalną.

W pierwszym z nich Lech Krzyżanowski przedstawia kwestię konwencji górnośląskiej tzw. genewskiej. Był to liczący 606 artykułów akt uzupełniony protokołami dodatkowymi. W szczegółowy sposób regulował on stosunki pomiędzy Polską a Niemcami przez okres 15 lat w obszarze stanowiącym wcześniej część jednego organizmu państwowego.. Zapisy tego aktu miały kolosalny wpływ na stosunki społeczno-polityczne Górnego Śląska po obu stronach granicy. Za szczególnie istotne można uznać kwestie praw mniejszości narodowych, choć swoją wagę miały też sprawy ceł czy zaopatrzenia w wodę.

Andrzej Drogoń porusza kwestie statutu organicznego województwa śląskiego oraz autonomii Śląska wewnątrz II RP. Postrzeganie kwestii autonomii miało dwojaki charakter. Z jednej strony wskazywano na podtrzymywanie tendencji separatystycznych, a z kolei jej zwolennicy uważali, że stanowi ona drogę do integracji z państwem polskim.

Tworzeniu struktur administracji państwowej oraz kościelnej poświęcone są artykuły Zbigniewa Hojki oraz Jerzego Myszora. Zarówno władze wojewódzkie oraz kościelne stanęły przed koniecznością dostosowania struktur do nowej rzeczywistości jaka zapanowała na Śląsku po 1921 roku. Biorąc pod uwagę fakt, że miało to miejsce w nowym organizmie państwowym można zaryzykować tezę, że nie było to zadanie łatwe.

Podziałowi sceny politycznej przed 1926 r. poświęcony jest artykuł Macieja Fica. Największą rolę odgrywały partie o orientacji centrowej, a zarazem chrześcijańskiej. Zdecydowanie mniejsza rola przypadła narodowej demokracji. Przybliżono także udział przedstawicieli Śląska we władzach centralnych i regionalnych.

Druga część książki, to studia przypadków. Ciekawym porównaniem mogą być losy przyłączanych Królewskiej Huty i Zabrza. Ta pierwsza miejscowość, to obecny Chorzów. W przypadku Zabrza należy zwrócić uwagę na nieznane praktycznie starcie zbrojne do jakiego doszło w dniu św. Piotra i Pawła w roku 1921, kiedy doszło do walk pomiędzy niemieckim batalionem Selbschutzu a wojskami francuskimi.

W ostatnim z artykułów, autorstwa Mirosława Węckiego, przedstawione zostały obchody rocznic powstań śląskich oraz plebiscytu. Najbardziej uroczysty charakter miały wydarzenia w roku 1923. Kolejne lata, to świętowanie w nieco skromniejszym wymiarze. Rok 1926 przyniósł z kolei wielką manifestację w dniu 21 marca, która przypadła na okres istotnych rozbieżności w polityce sąsiednich krajów, wyrażających się m.in. w wojnie celnej.

Należy przyznać, że recenzowana pozycja stanowi ciekawą i potrzebną propozycję dla wszystkich tych, którzy interesują się dziejami odrodzonej Rzeczypospolitej, jak i losami regionu śląskiego. Biorąc pod uwagę fakt, że historia walk o nasze granice koncentruje się przede wszystkim na wschodnich rubieżach II RP, to każda książka przybliżająca wydarzenia na Górnym Śląsku stanowi niezwykle potrzebny element w popularyzacji momentu tworzenia młodego państwa. Ze względu na przystępną formułę polecić ją można zarówno młodzieży, jak i osobom nieco bardziej zaawansowanym wiekowo, które interesują się dziejami Górnego Śląska.

Dariusz Nowiński

Ocena recenzenta

Temat i treść: 9/10

Język, styl, kompozycja tekstu – 9/10

Forma wydawnicza: 9/10

Informacje o publikacji

Tytuł: Rok 1922 na Górnym Śląsku. Granice – administracja – społeczeństwo”

Autor: (red.) Sebastian Rosenbaum, Mirosław Węcki

Wydawnictwo: Instytut Pamięci Narodowej

Rok wydania: 2019

Ilość stron: 187

Format: 160x230 mm                      

Okładka: miękka

ISBN: 978-83-8098-612-1

1 295597Dzieje walk o polski Śląsk stanowią moim zdaniem temat słabo znany w naszym społeczeństwie. Mające miejsce od czasu do czasu wydarzenia, które odbierane są jako atak na jego polskość oraz związane z nimi polemiki stanowią tylko krótkie przerywniki w milczeniu, jakie obejmuje dzieje tego regionu. Dlatego z przyjemnością zapoznawałem się z albumem wydanym przez Instytut Pamięci Narodowej pt. „Kronika czasu przełomu. Śląsk w latach 1919-1926 na fotografiach Stefana Pierzchalskiego”.

Autor zdjęć, choć nie wywodził się rodzinnie z Górnego Śląska, pozostawił po sobie niezwykła pamiątkę, która jego nazwisko na stałe złączyła z autonomicznym województwem w II Rzeczypospolitej. Fotografie pochodzące ze zbiorów Archiwum Archidiecezji Katowickiej stanowią kapitalne źródło informacji o ważnych z punktu widzenia Śląska wydarzeniach. Praca podzielona została na trzynaście rozdziałów, obrazujących zdarzenia rozgrywające się na przestrzeni siedmiu lat.

Pierwsza część poświęcona jest portretom najważniejszych postaci z tego okresu. Znajdziemy wśród nich zdjęcia wojewodów czy ordynariusza katowickiego. Najobszerniejszy rozdział ukazuje okres powstań śląskich oraz plebiscytu. Niezwykle dużo zdjęć poświęcono obecności wojsk francuskich stacjonujących na spornych terenach. Nie brakło również dokumentacji fotograficznej ukazującej zniszczenia dokonane przez niemieckie bojówki w czasie demonstracji w Katowicach w sierpniu 1920 r. Ukoronowaniem plebiscytu i powstań było uroczyste przekazanie władzom polskim Górnego Śląska. Na zdjęciach można dostrzec przedstawicieli władz państwowych oraz wojskowych, ze szczególnym uwzględnieniem gen. Stanisława Szeptyckiego, który dowodził oddziałami wkraczającymi na przynależne państwu polskiemu tereny.

Swoje miejsce w albumie znalazła również wizyta głów państwa polskiego na Górnym Śląsku. W sierpniu 1922 r. przebywał na nim Marszałek Józef Piłsudski, a w pierwszą rocznicę przyłączenia Prezydent Stanisław Wojciechowski. Spora część albumu dokumentuje ważne wydarzenia z życia górnośląskiego kościoła katolickiego. Obejrzeć można fotografie z wizyty biskupów francuskich, III Śląskiego Zjazdu Katolickiego czy konsekracji i ingresu biskupa Augusta Hlonda.

Inne prezentowane uroczystości, to m.in. pogrzeb wojewody Jana Rymera czy przyjazd do Katowic francuskiego generała Henri Le Ronda do Katowic. Ostatnią część stanowią Varia. Oczywiście można by znaleźć dziesiątki tematów, które nie znalazły się na zachowanych zdjęciach, ale przyznać trzeba, że przeglądając te zamieszczone w albumie daje się odczuć klimat sprzed stu lat. Trudno sobie wyobrazić lokalnego historyka (niezależnie od tego czy zawodowca, czy amatora), który to wydawnictwo mógłby pominąć milczenie bądź przejść obok niego obojętnie. Jedną z cech charakterystycznych widocznych na fotografiach jest olbrzymie zaangażowanie lokalnej ludności w wydarzenia mające miejsce w Katowicach i okolicznych miejscowościach. Bardzo rzadko spotyka się dziś tak tłumne uczestnictwo w uroczystościach państwowych czy religijnych, jakie upamiętnione jest na zdjęciach Stefana Pierzchalskiego. Mam nadzieję, że album trafi nie tylko do bibliotek śląskich, ale znajdzie się też w księgozbiorach wszystkich tych, którym historia fotografią pisana jest bliska.

Dariusz Nowiński

Ocena recenzenta

Temat i treść: 9/10

Język, styl, kompozycja tekstu – 9/10

Forma wydawnicza: 9/10

Informacje o publikacji

Tytuł: Kronika czasu przełomu. Górny Śląsk w latach 1919–1926 na fotografiach Stefana Pierzchalskiego

Autor: Halina Dudała, Mirosław Węcki

Wydawnictwo: Instytut Pamięci Narodowej

Rok wydania: 2019

Ilość stron: 240

Format: 210x300 mm                      

Okładka: twarda

ISBN: 978-83- 8098-587-2

ze wspomnien skauta legionistyAleksander Hauke-Nowak nie należy do postaci anonimowych dla tych, którzy interesują się historią Legionów Polskich czy II Rzeczypospolitej. O latach młodości tego żołnierza i działacza państwowego można dowiedzieć się sporo z jego wspomnień, które ukazały się w formie reprintu przygotowanego przez Oficynę Wydawniczą „Impuls”. „Ze wspomnień skauta-legionisty” doczekało się w odrodzonej Polsce pierwszego wydania. Biorąc pod uwagę fakt, że od pierwszego, tajnego jeszcze, wydania upłynęło sto lat, to przywrócenie pamięci o przeżyciach z okresu drugiej dekady XX wieku trwało długo. Warto było jednak czekać.

Otrzymujemy w pierwszej części wspomnień obraz życia skautowego w zaborze rosyjskim. Liczba wspomnień z tego okresu, które doczekały się publikacji nie należy wcale do licznych. Dlatego też szukając materiałów obrazujących to, jak wyglądały zajęcia skautowe w tym okresie dla potrzeb filmu poświęconego Wacławowi Lipińskiemu, mogłem z łatwością odtworzyć ich przebieg na podstawie relacji Aleksandra Hauke-Nowaka.

Znacznie obszerniejsze są wspomnienia dotyczące szkolenia strzeleckiego w Nowym Sączu i okresu spędzonego w Legionach Polskich, a szczególnie pierwszego roku służby. Niezwykle ciekawy jest opis przedostania się z Warszawy do zaboru austriackiego w lipcu 1914 r. Liczba osób, które wybierały się na szkolenie Polskich Drużyn Strzeleckich robi wrażenie w połączeniu z faktem, że legalne przekroczenie granicy nie było możliwe.

Udział w szkoleniu w Nowym Sączu przesądził o tym, że autor znalazł się w szeregach Pierwszej Kompanii Kadrowej. Sporo miejsca poświęca wydarzeniom historycznego dnia 6 Sierpnia 1914 r. Badacze historii legionowej z kolei zadowolenia mogą być z opisu walk w 1915 r. w okolicach Kozinka, Ożarowa i Tarłowa. Na podstawie wspomnień Józefa Piłsudskiego oraz własnych przeżyć przygotowana została część związana z przemarszem spod Krzywopłotów w kierunku Krakowa.

Wydawnictwo należy zaliczyć do niezbędnych w bibliotece osób parających się dziejami harcerstwa i Legionów Polskich. Stanowić ono może wsparcie zarówno w odtwarzaniu wydarzeń z konkretnych miejscowości, jak i znakomite uzupełnienie wiedzy o atmosferze, jaka towarzyszyła młodzieży polskiej zaangażowanej w działania niepodległościowe. Pozycja niezwykle przydatna zarówno dla instruktorów harcerskich, jak i tych, którzy lubią żywo napisane żołnierskie wspomnienia.

Dariusz Nowiński

Ocena recenzenta

Temat i treść: 10/10

Język, styl, kompozycja tekstu – 9/10

Forma wydawnicza: 9/10

Informacje o publikacji

Tytuł: Ze wspomnień skauta-legionisty

Autor: Aleksander Hauke-Nowak

Wydawnictwo: Oficyna Wydawnicza „Impuls”

Rok wydania: 2018

Ilość stron: 136

Format: 210 x 300 mm

Okładka: twarda

ISBN: 978-83-8095-255-3

Copyright © 2006-2015 ISSN 1899-8348

Top Desktop version