Józef Piłsudski i II Rzeczpospolita

Switch to desktop

Dariusz Nowiński

Dariusz Nowiński

URL strony:

i kalendarz harcerskiLiczący na naszych ziemiach prawie sto dziesięć lat ruch harcerski jest znany praktycznie każdemu Polakowi. Spośród starszych wielu było członkami Związku Harcerstwa Polskiego, a młode pokolenie choć nie tak licznie obecne w harcerstwie jak ich rodzicie i dziadkowie, także wiedzą sporo na temat założeń tej formy wychowania. W 1924 roku harcerstwo było organizacją o kilkunastoletniej tradycji, która co prawda uformowała wielu spośród tych, którzy walczyli o niepodległą Polskę, ale nie była jeszcze na stałe zakorzeniona w szerokich środowiskach zarówno uczniowskich, jak i dorosłych. Dlatego też władze ZHP podjęły decyzję o przygotowaniu i wydaniu „Kalendarza Harcerskiego” na rok 1924. Po latach trafił on ponownie na rynek wydawniczy za sprawą Oficyny Wydawniczej „Impuls”, która przygotowała i kontynuuje znakomitą serię „Przywrócić Pamięć”.

Zadaniem, jakie postawili sobie twórcy „Kalendarza” było przygotowanie materiału nie tylko dla harcerek i harcerzy, ale przede wszystkim dla szerokich rzesz społeczeństwa, które nie znało jeszcze dobrze zasad rządzących tym ruchem. Dziś, w dobie internetu, wiele z informacji znaleźć można na portalach, forach i w mediach społecznościowych. Tym co stanowiło ich odpowiednik przed stu laty była książka i inne wydawnictwa drukowane. Zebrano w „Kalendarzu” najważniejsze daty z historii harcerstwa i skautingu, dane adresowe struktur harcerskich oraz składy władz. Nie brakło tego, co jest normą w kalendarzu, czyli wykazu imienin, świąt czy reklam.

Największą część wydawnictwa zajmują jednak teksty o charakterze informacyjnym czy ideowym. To one były odpowiedzią na zapotrzebowanie określone prze pomysłodawców. Nazwiska sir Roberta Baden-Powell’a, Henryka Glassa czy Stanisława Sedlaczka znane są każdemu, kto choć trochę interesuje się historią harcerstwa. Teksty te stanowią znakomity obraz podejścia ówczesnych władz ZHP do wychowania młodzieży. Stąd materiały poruszające tak mocno dyskutowane wówczas kwestie obecności przygotowania wojskowego, które zdaniem wielu wraz z zakończeniem walk o granice powinno ustąpić miejsca innym priorytetom.

Na harcerstwo polskie i zagraniczne spoglądano zarówno w zakresie podobieństw jaki różnic. Elementy wyniesione ze skautingu stanowiły znaczny wkład zarówno jeśli chodzi o metodę jak i program, ale zwrócić należy uwagę na polskie pomysły w rozwój metody wychowawczej, która zaowocowała w kilkanaście lat później pokoleniem „Zośki”, „Rudego”, „Alka” czy braci Romockich. Widoczne są w treściach wpływy polityczne narodowej demokracji, która sprawowała wówczas rząd dusz w harcerstwie, ale już na poziomie chorągwi i hufców znajdziemy też nazwiska osób wywodzących się z innych opcji politycznych.

Prezentowane wydawnictwo stanowi materiał niezbędny dla wszystkich, którzy interesują się historią idei harcerskiej, ruchu harcerskiego, a także szukają informacji o charakterze regionalnym. „Kalendarz harcerski” na rok 1924 jest fotografią organizacji zarówno pod względem statystycznym, jak organizacyjnymi i ideowym. Trudno sobie wyobrazić liczącą się strukturę harcerską, która nie posiadałaby reprintu tej pracy w swoich zbiorach. Wśród potencjalnych odbiorców znaleźć powinny się również biblioteki pedagogiczne oraz uniwersyteckie, z których korzystają studenci kierunków pedagogicznych.

Dariusz Nowiński

Ocena recenzenta

Temat i treść: 9/10

Język, styl, kompozycja tekstu – 9/10

Forma wydawnicza: 9/10

Informacje o publikacji

Tytuł: Kalendarz harcerski. Rok 1924

Wydawnictwo: Oficyna Wydawnicza „Impuls”

Rok wydania: 2015

Ilość stron: 278

Format: 120x155 mm

Okładka: twarda

ISBN: 978-83-7850-675-1

1 379530Rok 2017, w którym przypadała 150. rocznica urodzin Józefa Piłsudskiego, stał się okazją do zorganizowania wielu wydarzeń związanych z postacią Pierwszego Marszałka Polski. Jednym z nich była dwudniowa konferencja naukowa przygotowana przez łódzki Oddział Instytutu Pamięci Narodowej. Po dwóch latach na rynku księgarskim pojawiło się wydawnictwo pokonferencyjne zatytułowane, podobnie jak sama konferencja, „Józef Piłsudski – idee, tradycje, nawiązania”. Znalazły się w nim dwadzieścia cztery referaty, zgrupowane w czterech częściach. Wśród autorów znaleźli się naukowcy o uznanym dorobku, autorzy publikacji, które stanowią w wielu przypadkach podstawowe źródło informacji o problematyce związanej z Józefem Piłsudskim. Znalazło się także miejsce dla osób, które podjęły się opracowania tematyki mniej znanej, a wartej upowszechnienia.

Na część pierwszą „Myśl piłsudczykowska wobec wyzwań polityki wewnętrznej (1918-1939)” składa się sześć tekstów. Pierwszy z nich - prof. Grzegorza Nowika, stanowił niejako zapowiedź przygotowywanej wówczas książki, której pierwsza część ukazała się w rok po konferencji („Odrodzenie Rzeczypospolitej w myśli politycznej Józefa Piłsudskiego 1918-1922- patrz recenzja). W syntetyczny i przystępny sposób autor przedstawił realizowanie przez Naczelnika Państwa sposoby sprawowania władzy i nadawania kierunków oraz kształtu polityki wewnętrznej. Tekst ten jest znakomitą zachętą do poszerzenia wiedzy w tym zakresie, co wiązać się musi z zapoznaniem z ostatnią publikacją autora. Zbigniew Zaporowski poświęcił swój tekst stosunkowi Józefa Piłsudskiego do parlamentaryzmu. Autor zajmował się przedmiotową tematyką ponad dwadzieścia lat temu, a w referat uzupełnił o najnowszy stan badań. Nieco dyskusyjna może się tylko wydać opinia o pozycji „Józef Piłsudski a parlamentaryzm polski”, która zdaniem autora dotyczy głownie piłsudczyków, a nie samego Marszałka. Trzy teksty poświęcone zostały polityce wobec mniejszości narodowych. Artur Brożyniak, Oleg Sawczuk i Pavel Ablamski odnieśli się do stosunku środowiska piłsudczykowskiego wobec mniejszości ukraińskiej oraz mieszkańców Polesia. Problematyka narodowościowa II RP jest dość dobrze opisana w polskiej historiografii, natomiast tego samego nie da się powiedzieć o sprawowaniu rządów przez piłsudczyków na terenie Wielkopolski. Dlatego też artykuł Piotra Okulewicza stanowi bardzo ciekawą analizę podejścia władz polskich po 1926 roku do terenu, na którym dominowali ideowi przeciwnicy sanacji. Autor pokazuje sporą ilość błędów, głownie personalnych, jakie popełniły władze państwowe na terenie województwa wielkopolskiego. Wbrew obiegowym opiniom znalazło się tam jednak silne środowisko, które zamierzało realizować politykę zbieżną z linią Józefa Piłsudskiego. Dla poszerzenia wiedzy warto sięgnąć po wydaną drukiem pracę habilitacyjną autora „Obóz sanacyjny w województwie poznańskim w latach 1926-1935”.

Druga część recenzowanej pracy dotyczy postawy piłsudczyków wobec zagadnień międzynarodowych lat międzywojennych. Autorami czterech tekstów są Wojciech Materski, Sebastian Pilarski (redaktor całego tomu), Wojciech Wichert i Dariusz Jeziorny. Pierwszy z nich poświęcił referat polityce wschodniej Józefa Piłsudskiego. Sprawa ta jest jedną z najbardziej kontrowersyjnych kwestii okresu międzywojennego. Poczynając od kwestii stosunku do białej i czerwonej Rosji, poprzez idee federacyjną, a na polityce wobec Rosji Sowieckiej w latach trzydziestych kończąc. Sebastian Pilarski, który jest autorem prac poświęconych stosunkom polsko-czechosłowackim w okresie międzywojennym, skoncentrował się na obrazie naszego południowego sąsiada w prasie piłsudczykowskiej w okresie poprzedzającym wydarzenia maja 1926 roku. Z kolei Wojciech Wichert dał obraz polityki Józefa Piłsudskiego wobec Niemiec w latach 1926-1935. Odbiór polskiej polityki równowagi przez naszych wschodnich i zachodnich sąsiadów w latach 1932-1935 przedstawiony został w ostatnim z referatów z tej części.

Miej znaną tematykę podjęto w części trzeciej. Krakowscy naukowcy (Krzysztof Kania i Krzysztof Kloc) przybliżyli kwestię oceny z jaką spotkali się piłsudczycy i beckowcy w okresie II wojny światowej w raportach grupy Stanisława Kota. Autor wydanej niedawno przez IPN pracy o Instytucie Józefa Piłsudskiego w Ameryce Krzysztof Langowski przedstawił postać Wacława Jędrzejewicza, jako inspiratora i współtwórcy tej instytucji. Środowiskom emigracyjnym poświęcone są referaty Ryszarda Ziobronia i Krzysztofa Tarki . Pierwszy rozważa kwestie istnienia bądź nie obozu piłsudczykowskiego na przykładzie wybranych osobowości na emigracji, a drugi opisuje stosunek Ligi Niepodległości Polski wobec wydarzeń w kraju od zakończenia drugiej wojny do roku 1956. Postaciom Jerzego Niezbrzyckiego (Ryszarda Wragi) i Kazimierza Okulicza poświęcone są teksty Łukasza Dryblaka i Piotra Gotowieckiego. Wobec braku dużego opracowania dotyczącego całości życia i działalności Niezbrzyckiego warto zapoznawać się z tekstami stanowiącymi analizę nawet części jego bogatego życiorysu.

Wąska problematyka, choć nie oznacza to, że mało ważna, stanowi treść czwartej części recenzowanego tomu. Otwiera ją tekst Anny Marcinkiewicz-Kaczmarczyk o popularyzacji postaci Naczelnego Wodza w Oddziałach Ochotniczej Legii Kobiet w latach 1918-1922. Tematyka udziału kobiet w walce o niepodległość staje się coraz bardziej popularna, dlatego warto też poznać historię kształtowania oblicza ideowego jednej z ważniejszych formacji kobiecych. Związek Harcerstwa Polskiego, to jedna z najważniejszych organizacji młodzieżowych w okresie międzywojennym. Ze względu na znaczącą rolę procesu wychowawczego w organizacji niezmiernie ważne było dla jego środowiska kierowniczego określenie kierunku ideowego, który decydowałby o obrazie wychowania. Postać Komendanta wykorzystywana była niejednokrotnie w działaniach propagandowych organizacji o charakterze społecznym i zawodowym. Jedną z nich był Związek Związków Zawodowych. Właśnie o tej problematyce na forum ZZZ pisze Grzegorz Zackiewicz. Środowisko sędziowskie II Rzeczpospolitej składało się przede wszystkim z przeciwników polityki Józefa Piłsudskiego. O odbiorze upamiętniania przez władze państwowe jego postaci wśród sędziów po 1935 roku tekst napisał Lech Krzyżanowski. Belweder jest nazwą znaną praktycznie każdemu Polakowi i jednoznacznie kojarzącą się z Naczelnikiem Państwa. O utworzonym w nim po śmierci Józefa Piłsudskiego muzeum nie wiemy zbyt wiele, a nasza wiedzę stara się poszerzyć Mariusz Kolmasiak, autor opracowania o tym miejscu na przestrzeni dwóch stuleci. Charakter łódzki mają trzy ostatnie referaty. Tadeusz Bogalecki opisuje działalność byłych legionistów w regionie łódzkim w okresie międzywojennym. Pamięci Józefa Piłsudskiego w środowiskach niezależnych Łodzi u schyłku PRL poświęcony jest tekst Krzysztofa Lesiakowskiego. Można go potraktować jako uzupełnienie referatu Stanisława Świerkowskiego o działalności Społecznego Komitetu Pamięci Józefa Piłsudskiego w Łodzi, który jest najstarszą organizacją piłsudczykowską działającą w kraju. Co prawda ma ona charakter wybitnie lokalny, ale też przez blisko czterdzieści lat działalności może pochwalić się sporymi osiągnięciami.

Warto sprostować stwierdzenie Igora Sawczuka, który pisze na str. 88, że pod Kostiuchnówką Józef Piłsudski dowodził trzema brygadami Legionów. Tadeusz Bogalecki podporządkowuje z kolei ognisko Związku Legionistów Polskich w Opocznie pod Zarząd Wojewódzki w Katowicach, choć chodzi raczej o Kielce. Warto też zwrócić uwagę na nieco różne spojrzenie dotyczące sprawowania władzy (głównie sposobu podejmowani decyzji) przez Józefa Piłsudskiego zaprezentowane przez Grzegorza Nowika i Ryszarda Ziobronia.

Słowa uznania należą się wydawcy tomu. Praktycznie bezbłędna korekta i przystępny język znacznie ułatwiają lekturę. Można zastanawiać się czy brak materiału ilustracyjnego nie obniża wartości wydanej pozycji (przynajmniej część autorów dostarczyła zdjęcia). Rozumiemy jednak, że dobór ilustracji spowodowałby nie tylko zwiększenie objętości (blisko 600 stron), ale podniósłby także koszty wydania.

Recenzowana pozycja stanowi przegląd aktualnego stanu wiedzy na poruszone w nim tematy i może być znakomitym wprowadzeniem w bardziej szczegółowe zapoznanie się z tematyką, jaka nas zainteresuje. Sprzyja temu fakt, że znacząca część autorów, to uznani specjaliści i w ich dorobku naukowym znajdują się pozycje omawiające o wiele szerzej poruszane zagadnienia. Biorąc pod uwagę fakt, że część z nich przynajmniej ukazała się nakładem Instytutu Pamięci Narodowej, to dotarcie do nich nie jest trudne. Można pokusić się o stwierdzenie, że wydana pozycja jest jednym z trwalszych efektów naukowych związanych ze sto pięćdziesiątą rocznicą urodzin Marszałka.

Dariusz Nowiński

Ocena recenzenta

Temat i treść: 9/10

Język, styl, kompozycja tekstu – 9/10

Forma wydawnicza: 9/10

Informacje o publikacji

Tytuł: Józef Piłsudski – idee, tradycje, nawiązania

Wydawnictwo: Instytut Pamięci Narodowej

Rok wydania: 2019

Ilość stron: 592

Format: 145x210 mm

Okładka: twarda

ISBN: 978-83-8098-774-6

18 Sty

Straż nad Prosną

Opublikowano w Recenzje

straz nad prosnaKsiążek poświęconych historii harcerstwa na rynku wydawniczym nie jest wcale mało. Te poświęcone historii odwołują się często się do wydawnictw przedwojennych, które są trudno osiągalne. Tym większa więc zasługa Oficyny Wydawniczej „Implus”, że podjęła się trudu przywracania szerszemu gronu czytelników prac powstających w okresie międzywojennym. Kolejną pozycją wydaną w serii „Przywrócić Pamięć” jest „Straż nad Prosną. Jednodniówka Jubileuszowa Harcerstwa Ziemi Kaliskiej”. Ze względu na fakt, że wydawnictwo obejmuje okres dwudziestu pięciu lat, musiało ono mieć charakter przekrojowy.

Interesując się historią skautingu, z zazdrością zerkam na opracowanie sprzed ponad osiemdziesięciu lat. Ilość pojawiających się nazwisk osób tworzących pierwsze drużyny na terenie ziemi kaliskiej, wspomnienia z pracy najpierw pod zaborem rosyjskim, a później okupacją niemiecką wywołują u mnie uczucie lekkiej zazdrości, gdyż skauting łódzki będący głównym przedmiotem mojego zainteresowania nie posiada tak dobrego opracowania swych korzeni.

Wspomnienia druhów tworzących struktury skautowe w Kaliszu i okolicach bywają niekiedy zaskakujące. Jeden z nich opisuje, że o przynależności do drużyny nie wiedzieli nie tylko szkolni koledzy, ale także rodzice. Zastanawiające musi być jak tłumaczyli znikanie na całe niedziele, gdyż w ten dzień odbywały się zajęcia. Na szczęście wsparcie otrzymywali od części grona nauczycielskiego szkół, do których uczęszczali.

Skauting, to nie tylko miłe chwile spędzane na łonie natury w gronie przyjaciół, ale także praca niepodległościowa, która narażała młodych ludzi na represje. Przykład udanej akcji przeciwko carskiemu zaborcy opisuje Henryk Głowania. Udaremnienie akademii ku czci Romanowych w jednej ze szkół oraz wyłączenie iluminacji na ulicach Kalisza spowodowało zesłanie w głąb Rosji pięciu członków Komendy Drużyny Skautowej oraz Związku Młodzieży Niepodległościowej.

Nie brakuje też wspomnień dotyczących organizacji poczty skautowej obsługującej połączenia listowe na trasie Kalisz-Sieradz-Łódź-Piotrków. Odgrywało to znaczną rolę w utrzymywaniu kontaktu pomiędzy żołnierzami Legionów Polskich a ich bliskimi. Współpraca z Polską Organizacją Wojskową, rozbrajanie Niemców oraz udział w walkach o granice Rzeczypospolitej, to kolejne elementy obecne na kartach wydawnictwa.

Nie zabrakło tez tekstów przygotowanych przez żeńską część kaliskiego harcerstwa. Dotyczą one zarówno początków działalności jak i okresu międzywojennego. Tego ostatniego dotyczą też fragmenty poświęcone kilkunastu drużynom męskim. Niewątpliwą wartością jest też wykaz drużyn należących do hufców (męskiego i żeńskiego) w okresie gdy powstawała publikacja.

Recenzowane wydawnictwo z pewnością zasługuje na uwagę historyków harcerstwa, jak i regionalistów. Stanowi swoistą kopalnię wiedzy na temat organizacji młodzieżowych działających na ziemi kaliskiej, a przed wszystkim pozwala poznać wielu bezimiennych do tej pory bohaterów, którzy swym zaangażowaniem doprowadzili do odzyskania przez Polskę Niepodległości. Warto wspomnieć, że jednym z kaliskich skautów był późniejszy pułkownik pilot Stanisław Skarżyński, który w 1933 r. wsławił się jako pierwszy Polak przelotem przez Atlantyk.

Dariusz Nowiński

Ocena recenzenta

Temat i treść: 9/10

Język, styl, kompozycja tekstu – 9/10

Forma wydawnicza: 9/10

Informacje o publikacji

Tytuł: Straż nad Prosną. Jednodniówka jubileuszowa harcerstwa ziemi kaliskiej.

Wydawnictwo: Oficyna Wydawnicza „Impuls”

Rok wydania: 2017

Ilość stron: 208

Format: 120x160 mm

Okładka: twarda

ISBN: 978-83-8095-294-2

Copyright © 2006-2015 ISSN 1899-8348

Top Desktop version