14 sierpień
Bolszewicy zajęli Radzymin. W okolicach Lipna dotarli do Wisły.
Pod Ossowem ginie kapelan I/236 pp ks. Ignacy Skorupka.
Do Mińska Litewskiego udała się polska delegacja pokojowa.
Komunikat Sztabu Generalnego z dnia 14 sierpnia:
„Na odcinku północnym coraz poważniejsze walki z nacierającym przeciwnikiem. Rozpoczęliśmy tam kontrakcję w okolicy Płońska, przy czym wojska nasze rozbiły 3 pułki bolszewickie i wzięły do niewoli 230 jeńców oraz zdobyły karabiny maszynowe. Pułk 2. Ułanów w zdecydowanym ataku zniósł całkowicie jeden z napotkanych oddziałów nieprzyjacielskich.
Przebieg dotychczasowej akcji zadowalający. Odzyskano Nowe Miasto i Smardzewo.
W rejonie na wschód od Warszawy rozpoczęło się natarcie 3. i16. armii sowieckich, które otrzymały kategoryczny rozkaz opanowania stolicy. Pierwsze uderzenie nieprzyjaciel skierował w kierunku na Radzymin, który pod naporem przejściowo opuszczony, dzielnym kontratakiem 1. Dywizji litewsko-białoruskiej został znów odzyskany. Przeciw jednemu z pułków 11. dywizji, który dopuścił bez ostatecznego oporu do wtargnięcia nieprzyjaciela, zastosowano najostrzejsze środki. Zacięte walki na tym odcinku trwają w dalszym ciągu.
WC rejonie na wschód od Chełma oddziały nasze przełamały linie nieprzyjaciela pod Ignatowem i w pościgu zajęły Dorohusk i Świerze, odrzucając przeciwnika na prawy brzeg Bugu.
Odzyskano również po walce Hrubieszów
Grupa naszej jazdy, zasilona oddziałami piechoty zmaga się w rejonie Radziechowa i Chołojowa z przeważającymi siłami armii konnej Budionnego. Dowództwo frontu zarządziło w celu skrócenia linii odpornej cofnięcie się nad Bug, przy czym musiano opuścić znów Brody.
Na południowym skrzydle wszystkie ataki wzdłuż Strypy odparto”.
Józef Piłsudski o dniu 14 sierpnia:
„Lecz następnego dnia, 14-go, sytuacja dla mnie zmieniła się na gorsze. Z Warszawy nadeszły trwożne depesze. W pierwszym ataku Sowietów został złamany nasz opór i Radzymin wraz z okolicą został szturmem zdobyty. Depesze brzmiały trwożliwie, oddając nastrój, który musiał w stolicy panować. Pewne zdziwienie wywołały we mnie wiadomości o zwiększającym się nacisku wojsk p. Tuchaczewskiego w kierunku zachodnim, w kierunku Płocka, a nawet Włocławka i Brodnicy. Depesze, zawiadamiające o tym, mówiły nie tylko o jeździe, jak poprzednio przypuszczałem. Była w tym jakaś zagadka, której rozwiązać nie mogłem, gdyż przewracało to w pewnej mierze moje dotychczasowe pojęcie, że p. Tuchaczewski koncentrował wszystkie swoje siły na Warszawę. Lecz w trwożnych depeszach, idących z Warszawy, próbowano robić wyraźny nacisk na mnie, abym spieszył z pomocą i zgodził się, chociaż nie przygotowany, iść natychmiast naprzód. Pomimo, iż cały ten nacisk i trwoga wydawały się absolutnym nonsensem, to jednak gdy, jak wykazałem wyżej, zrobiłem ustępstwo dla trwogi z sensu i rozumu wojennego, po pewnym wahaniu przesunąłem datę wymarszu o jeden dzień i zawiadomiłem Warszawę, że zaczynam uderzenie 16-go o świcie”.
Kornel Krzeczunowicz o rzadkim okazie na froncie:
„Zadaniem naszym jest utrzymać węzeł drogowy tak długo, aż piechota usadowi się za Bugiem. O godz. 6 rano zagrały km-y, ale nieprzyjaciel raczej obmacywał nasz front, nie posuwając się naprzód. Na skutek tego wielu ułanów odbywało słodką drzemkę w cieple porannego słońca. Strzelano tylko do bliskich, pewnych celów. Gdzie skupiła się gęstsza ława, krótka kontrszarża z naszej strony wystarczała, aby odrzucić nieprzyjaciela (…).
Znalazłem się w tym czasie z moim szwadronem i dwoma km-ami w bezpośrednim sąsiedztwie 14 pułku, oddzielony od niego bagnistym potokiem. Moimi km-ami wspierałem go z flanki we wszystkich szarżach, które gęsto, jedna po drugiej, szły na jego rzedniejący front.
Przeżyłem wtedy niesamowite spotkanie. Z lornetką w ręku kierowałem ogniem moich karabinów, w pełnym poczuciu ciążącej na mnie odpowiedzialności, bo w tych wciąż powtarzających się spotkaniach łatwo było trafić swoich. I właśnie w jednym z tych trudnych momentów wyłania się zza krzaków po mojej prawej znany mi tylko z widzenia pułkownik artylerii konnej (rzadki okaz na froncie, bo dywizjonami dowodzili zwykle majorowie lub kapitanowie) i woła: «Panie rotmistrzu, pan strzela do swoich». Na domiar złego prawy celowniczy natychmiast przerwał ogień. A tam ogromna wraża ława zwala się na bratni pułk! Tego było mi za wiele. Huknąłem: «Wiem, co robię, proszę mi nie przeszkadzać!». A celowniczego szturchnąłem w plecy i ryknąłem: «Ognia!». Oba karabiny dalej wesoło grały, a ja nie miałem czasu, aby interesować się pułkownikiem, który szybko się wycofał (…).
Dojechawszy do czoła 8 pułku już w ciemnościach, zastałem przy mjr. Rómmlu płk Brzezowskiego. Jemu więc złożyłem meldunek i byłem nieco zdziwiony, gdy mi przerwał i pokazując jeźdźca po swojej prawej, powiedział: «Melduj się u dowódcy dywizji». Rzuciłem okiem i zaniemówiłem. Był to ten sam pułkownik artylerii konnej – widocznie nie znany mi jeszcze dowódca naszej dywizji, mimo że bitwy, i to ciężkie trwały od dwóch dni. Zameldowałem się niezwykle zwięźle, on zaś spokojnie podał mi rękę, tak jak gdyby widział mnie pierwszy raz w życiu. Widocznie nie miał do mnie pretensji za gorące słowa wyrzucone w ogniu walki. Poznałem w nim wtedy gentelmana i takim pozostał w mojej pamięci na zawsze”.
Mieczysław Lepecki o nowym wyposażeniu przed kontratakiem:
„W Lublinie otrzymaliśmy nowe umundurowanie i trzewiki, co natychmiast podniosło ducha w żołnierzach, zwłaszcza w tych pochodzących z ziemi łomżyńskiej, zajętej już przez bolszewików, którzy zaczęli poddawać się rozpaczy. Pomimo jednak tak beznadziejnego położenia karność nigdzie nie podupadła, przeciwnie, raczej dawało się odczuć płomiennego ducha walki. Hasło: «Po coście wleźli do nas», było bardzo wśród nas popularne i jednoczyło ludzi o zupełnie różnych przekonaniach społecznych”.
Wilhelm Wilczyński o wyczuwalnej w powietrzu ofensywie:
„Tymczasem cieszymy się, gdyż realizacja uderzenia ofensywnego ma podobno już jutro nastąpić. A więc beznadziejne odwroty już wkrótce się skończą. Trwające od pewnego czasu niepowodzenia wzbudzały coraz bardziej obawę i podkopywały wiarę w możliwość zwycięskiego zakończenia wojny. (…).
Walczący żołnierze pokładali całą swą nadzieję w decyzji człowieka, który dzierżył los wojny w swoim ręku, ufali jego silnej woli i talentowi i wierzyli w jego rozum, który tylko czekał na odpowiedni moment, by szalę zwycięstwa przechylić na swoją stronę. Człowiekiem tym jest Wódz Naczelny Józef Piłsudski. Ufamy jemu i ufamy sobie, gdyż wiarę w zwycięstwo jeszcze posiadamy, a ochoty do walki nie brak.
Zatem w Imię Boże naprzód!”
Edgar Vincent D’Abernon o autorstwie planu uderzenia znad Wieprza i nastroju w dniu 14 sierpnia:
„Nie wiadomo, kto był rzeczywistym twórcą polskiego planu obrony, jednak zarówno oświadczenia Weyganda jak i Piłsudskiego każą wnioskować, iż osobistej inicjatywie Piłsudskiego zawdzięczać należy naj śmielsze posunięcia tego planu. W skrócie, plan jego przedstawiał się następująco: Skoncentrowanie nad rzeką Wieprzem pięciu i pół dywizji wyborowych wojsk polskich. W tym celu odciążył on zarówno załogę Warszawy, jak i załogę Lwowa, bronionego przez armię południową, i z najlepszych wojsk tych ugrupowań utworzył ugrupowanie trzecie, właśnie owe pięć i pół dywizji (…).
Tymczasem 14 sierpnia rozpoczął się atak bolszewicki na Warszawę. Walki pierwszego dnia nie przyniosły żadnej zmiany na lepsze. Niektóre bataliony zachowywały się podobno okropnie w czasie walk, a przedmieście Radzymina, położonego tuż pod Warszawą, tracono, odzyskiwano i tracono z powrotem. Wieczorem, 14 sierpnia, otrzymał Piłsudski alarmującą depeszę z Warszawy, w której malowano położenie w najczarniejszych barwach, żądając zwrotu wojsk, ściągniętych przez Piłsudskiego nad Wieprz, lub przyspieszenia ustalonego poprzednio terminu rozpoczęcia wypadu flankowego o Piłsudski postanowił zasadniczo nie odstępować ani na krok od swego pierwotnego planu, przyspieszając wszakże termin rozpoczęcia ataku o dwadzieścia cztery godziny. Złe wieści upewniły go o konieczności uderzenia, uderzenia druzgoczącego, jednakże planu swego Piłsudski nie zmienił. Rozsyłając nowe rozkazy do swych wojsk, gotujących się do wypadu, podkreślał Piłsudski konieczność jak naj szybszego posuwania się naprzód. Każda dywizja miała poruszać się niezależnie od sąsiednich, nie bacząc na utrzymanie wyciągniętej linii ataku”.
