7 wrzesień
Trwają walki na linii rzeki Bug. Naczelny Wódz przebywa w Krakowie.
Komunikat Sztabu Generalnego z dnia 7 września:
„Oddziały naszej jazdy zwycięsko powstrzymały dalsze posuwanie się wojska litewskiego w głąb kraju. W ręce nasze wpadło przeszło 200 jeńców, 5 karabinów maszynowych, 9 kuchni polowych i 60 wozów z zaprzęgiem.
Walki pod Hrubieszowem spowodowały wycofanie się armii konnej Budionnego w kierunku Uściługa i Włodzimierza Wołyńskiego. Operujące w tym rejonie wojsko sowieckie poniosło ciężkie straty. Pomiędzy Kamionką Strumiłową a Buskiem oddziały nasze, przeprawiwszy się na prawy brzeg Bugu, zajęły Jabłonowkę, rozbijając koncentrujące się tam siły nieprzyjacielskie. Wzięto stu kilkudziesięciu jeńców. Kolumny bolszewickie, atakujące Busk, Krasne i Pniatyn, w brawurowych kontratakach odrzucono”.
Pomiędzy Chodorowem a Rohatynem trwają ciężkie walki. Oddziały nasze, które przejściowo zmuszone były wycofać się na linię rzeczki Świrz, przeszły do kontrakcji.
Wzdłuż Dniestru spokój”.
Tadeusz Kutrzeba o objęciu Suwalszczyzny między 28 sierpnia a 10 września:
„Naczelne Dowództwo, wysyłając dnia 28 sierpnia 4. Brygadę Jazdy do Augustowa, miało poza poprzednim zadaniem ściśle operacyjnym jeszcze na myśli oswobodzenie Suwalszczyzny od panowania rosyjskiego i litewskiego.
Oddziały nieprzyjacielskie, uchodząc z pod Warszawy na północ od Grajewa lub też przechodząc przez terytorium pruskie, przedostawały się na Suwalszczyznę, wyrządzając wiele szkód krajowi i ludności. Napływały skargi na bezprawia panujące w Augustowie i Suwałkach. Szkody, wyrządzone przez wojsko nieprzyjacielskie, mogły być tern znaczniejsze, że odchodzące oddziały nie były ścigane przez wojsko polskie, miały więc dosyć czasu i spokoju, by we właściwy sobie sposób gospodarować na obszarach Polski.
Celem ochrony polskiej ludności i rewindykacji Suwalszczyzny następuje, na rozkaz Naczelnego Dowództwa, pochód wojska polskiego na Suwalszczyznę.
Dnia 28 sierpnia, Dowództwo 2. Armii nakazuje 4. Brygadzie Jazdy z 41, suwalskim pułkiem piechoty oraz z dwiema bateriami 9. pułku artylerii polowej marsz z rejonu Białegostoku przez Janów–Lipsk z zadaniem obsadzenia trójkąta Suwałki–Sejny–Augustów.
Celem wsparcia kawalerii, przy ewentualnym oporze nieprzyjaciela na Biebrzy, wysłano dwa bataliony l. Dywizji Legionów z Grajewa do Augustowa.
Objęcie Suwalszczyzny odbyło się bez walki, gdyż resztki wojska nieprzyjacielskiego uszły w stronę Grodna, niszcząc za sobą mosty.
Wojsko polskie, mając rozkaz objęcia obszarów, przyznanych Polsce przez Radę Najwyższą, stało na platformie prawa międzynarodowego. Wojsko litewskie ustępowało bez zbrojnego oporu. Misje koalicyjne skonstatowały tylko fakt, że Suwalszczyzna znalazła się bez przelewu krwi w polskich rękach.
Stan ten pokojowy ustał jednak po paru dniach. Wojsko litewskie bez uprzedniego zawiadomienia i bez wypowiedzenia wojny zerwało pokój i zaatakowało nas na obszarach Polski.
Dnia 2 września zaatakowali Litwini 16. Pułk Ułanów w Sejnach i od tego czasu aż do chwili zawieszenia broni dnia 7 października (na mocy rezolucji Komisji polsko-litewskiej w Suwałkach) trwał zatarg zbrojny w Suwalszczyźnie. Oddziały polskie trzymały się z natury rzeczy strategicznej defensywy, będąc w porównaniu z armią litewską nieproporcjonalnie słabszymi.
Obrona Suwalszczyzny, celowo prowadzona przez dowódcę 4. Brygady Jazdy, obfituje w bohaterskie wysiłki drobnych naszych oddziałów przeciw znacznej przewadze.
Dowództwo armii, mając swe siły w całości zaangażowane na froncie rosyjskim, nie było w stanie zasilić północnego swego skrzydła na froncie litewskim.
Poza tym niewyjaśniony stosunek Polski do Litwy sprzeciwiał się również zdecydowanemu zażegnaniu sporu przez znaczniejsze siły zbrojne. 4. Brygada Jazdy, zasilona suwalskim pułkiem piechoty, walczyła odosobniona. Walki te jednak nie przekraczały rozmiarów potyczek, miały raczej charakter partyzantki, do której bojowo wyrobione pułki jazdy nadawały się znakomicie, pomimo, że bagnisty i lesisty teren zasadniczo był trudny do użycia większej ilości jazdy. W czasie, w którym 2. Armia przeszkadzała koncentracji rosyjskiej w kierunku Białegostoku, walki w Suwalszczyźnie doszły do punktu kulminacyjnego. Litwini zajęli 2 września Sejny. Z przejętych rozkazów wynikało, że mają zamiar odebrania nam Augustowa. Potwierdzały się wiadomości, o których wiedzieliśmy konkretnie już w kilka dni po zawarciu traktatu rosyjsko-litewskiego w maju roku 1920, że na mocy tego traktatu Rosjanie oddali znaczny obszar Polski Litwinom. Grodno było czasowo w rękach litewskich. Transporty rozbrojonych Rosjan wysyłano z Prus przez Kowno do Rosji. Nie ulegało wątpliwości, że w rejonie Grodna współdziałały wojska sowieckie i litewskie. Należało się przeto spodziewać, że natarcie litewskie na Augustów będzie poparte natarciem od strony Grodna. Chcąc przeciwdziałać odcięciu 4. Brygady Jazdy, odpierającej z powodzeniem natarcia na północ od Suwałk, poleciło dowództwo armii w dniu 4 września l. Dywizji Legionów manewr z rejonu Dąbrowo–Lipsk dla przeszkodzenia naporowi nieprzyjaciela z Grodna w kierunku Augustowa. Akcja ta, wykonana przez jeden batalion 6. pp Leg. ze współudziałem 211. p. uł., który znajdował się w Knyszynie w marszu z odwodu armii do 4. Brygady Jazdy w Augustowie, doprowadziła do ujęcia kompanii litewskiej i spowodowała ostateczne rozgraniczenie wojsk rosyjskich od litewskich w rejonie na północ od Grodna.
Rozkaz Dowództwa 2. Armii, dany 4. Brygadzie Jazdy, aby po krótkie m ultimatum odbiła Sejny, nie mógł być natychmiast wykonany. Litwini zaatakowali naszą brygadę jazdy na całym rozciągłym froncie, zmuszając ją do zupełnej defensywy. Dopiero dnia 9 września udało się 16-mu pułkowi ułanów zdobyć Sejny z powrotem.
Naczelne Dowództwo, widząc, że 2. Armia w całości jest zaangażowana na froncie rosyjskim i że w Suwalszczyźnie prowadzi walkę z przeważającymi siłami, zadyrygowało do ochrony tyłów armii jeden pułk piechoty 17. Dywizji do Osowca, na zluzowanie pozostającego tam jeszcze pułku l. Dywizji Piechoty Legionów”.
Marian Kukiel o kolejnych walkach w okolicy Wołkowa i Obręczówki:
„Od wczesnego ranka III./51 w zaciętej walce do 7.30 odbija teren stracony, wytrzymuje trzy kontrataki bolszewickiej piechoty i spieszonej kawalerii, za czwartym zepchnięty znowu Wołków. Osobiste porozumienie o godz. 10 w Ostałowicach z ppłk. Witorzeńcem. Od 12 do 12.15 przygotowanie artyleryjskie I/12 i 9/12 po czym atak III/51, części I/51 oraz części 54 z pierwszym celem wzgórze 376–Obręczówka–wzgórze 365. Uroczystość nadania Virtuti Militari w 51. pułku piechoty. Wskutek tego pracuje tylko telefon. O godz. 12 strzela (wybornie) 3/12 i 9/12; jednocześnie I/12 pod Ostałowicami zmienia pozycje. O 12.15 Fiałkowski z 54 pp (i jedną zarekwirowaną kompanią 51) na wzgórze 376, Obręczówkę; tymczasem III/51 czeka na amunicję. Szczęściem brawura ataku Fiałkowskiego robi swoje. O 12.45 góra Obręczówka po czym Fiałkowski pędzi do Brykonia, tu około 13.30 spotyka ppłk. Witorzeńca, wzywa go by ruszył i do godz. 15 baon III/51 odzyskuje utracony teren. Znowu przejście w postój ubezpieczony”.
Wilhelm Wilczyński o kolejnym wypadzie:
„(…) o godzinie 18 wychodzimy znów na wypad.
Wypad ten ma na celu odciążenie I batalionu 5 Pułku Piechoty Legionów, który od wczoraj wieczorem i dziś przez cały dzień jest stale atakowany w miejscowości Sidra przez nieprzyjaciela (…).
Podchodząc pod miejscowości Podsutki na mniej więcej trzysta kroków, nagle otrzymujemy ogień z karabinu maszynowego z przodu, z bardzo bliskiej odległości. Momentalnie widzę, jak patrol na szpicy pada na ziemię, również wyczuwam, że i pluton maszerujący tuż za mną, robi to samo. Ja tymczasem, oszołomiony bezpośrednim hukiem wystrzałów tego karabinu maszynowego, stoję na drodze, gdy wszystko wokół mnie leży. Ale natychmiast oprzytomniawszy wydaję okrzyk: «Hurra!» i podrywam tym swoich żołnierzy, którzy po poderwaniu się, wraz ze mną biegną naprzód. Traf zrządza, że bolszewicki karabin maszynowy przed nami w momencie tym zacina się i przestaje działać. Wobec tego, nie mając żadnej przeszkody, nie zatrzymujemy się, a biegniemy dalej w przód. Wtem ktoś do mnie krzyczy: «Panie poruczniku, bolszewicki karabin maszynowy tu stoi!» Odpowiadam mu: «Dać go na drogę, to go nasza kompania zabierze, a my naprzód». Okazuje się, że bolszewicy, widząc nas nadbiegających, pozostawili karabin ten na stanowisku, a sami uciekli w kierunku miejscowości Podsutki. Przechodzimy tak wieś Podsutki i zatrzymujemy się dopiero za wsią, ubezpieczając ją od strony miejscowości Staworowo, gdy tymczasem reszta naszej kompanii, która tuż za nami posuwa się, przetrząsając domy, wyłapując wszystkich bolszewików, którzy z powodu braku czasu już nie mogli zdążyć uciec ze wsi. W wyniku tego ataku w ręce naszej kompanii (9 z 5 Pułku Piechoty Legionów) dostają się dwa karabiny maszynowe (drugi z nich znaleźliśmy w lasku na lewo od strony drogi, idąc na wieś Podsutki, od strony wsi Siderka) oraz około osiemdziesięciu jeńców”.