22 wrzesień
Komunikat Sztabu Generalnego z dnia 22 września:
„Od Dniestru do Prypeci pościg za nieprzyjacielem i oczyszczanie zajętego terenu z błąkających się rozbitków trwa dalej.
Koło Lubieszowa robił generała Bałachowicz pułk 88 piechoty sowieckiej i wziął cały batalion do niewoli.
Wzdłuż kanału Bug–Dniepr i rzeki Muchawca walki o pomyślnym dla nas przebiegu.
Atak brygady sowieckiej w kierunku Prużany krwawo odparto i odrzucono nieprzyjaciela na Rozanę.
W rejonie na północ od Brzostowicy Wielkiej stwierdzono silniejsze ugrupowania nieprzyjacielskie w zamiarach ofensywnych.
W nocy z 21 na 22 bm. zaatakowały oddziały 3. Dywizji Legionów jedną taką grupę, rozbijając 5 pułków 2. Dywizji sowieckiej i wzięły około 1100 jeńców, 3 działa, karabiny maszynowe, 150 wozów, 450 koni i sztandar dowództwa artylerii. Kontratak świeżo przybyłej dywizji sowieckiej krwawo odparto, biorąc dalszych 50 jeńców i 6 karabinów maszynowych. Nieprzyjaciel poniósł w tych walkach znaczne straty w zabitych i rannych.
W okręgu Odelska zażarte i pomyślne dla nas walki, w których biorą udział pułki sowieckie złożone z komunistów Łotyszów i Niemców.
Tak samo odparto nieprzyjacielskie ataki na Kuźnicę, Bielany, Lipszczany i Rakowicze.
Litwini, zgromadziwszy wzdłuż rzeki Marychy znaczne siły, występują w dalszym ciągu agresywnie. Wzięty przez nas wczoraj oficer litewski potwierdził istnienie litewsko-bolszewickiego układu co do wspólnej akcji bojowej przeciw nam”.
Tadeusz Kutrzeba o ciężkich walkach w dniach 22–23 września:
„Następne dwa dni 22 i 23 września są dniami kryzysu 2. Armii na odcinku niemeńskim. Nieprzyjaciel, nie przeczuwając akcji grupy skrzydłowej przeprowadzanej w ścisłej tajemnicy i zmylony silne m natarciem grupy frontowej w dniu 20 września, uważa dotąd akcję grupy frontowej za rozstrzygającą, rzucając w bój wszystkie swoje odwody lokalne i usiłuje w ciągu tych dwu dni przez ustawicznie powtarzane zaciekłe ataki przełamać za wszelką cenę opór naszych oddziałów, by zepchnąć je na Białystok. Ataki przeprowadza nieprzyjaciel na całym froncie, naj silniej na odcinku 3. Dywizji Legionów, gdzie jak przypuszczało dowództwo nieprzyjaciela, znajdują się główne siły uderzeniowe polskie.
Dnia 22 września wchodzą w bój następujące podciągnięte odwody nieprzyjaciela: na odcinku dywizji ochotniczej – 166. brygada (56. dywizja strz.), na odcinku dywizji górskiej – 168. brygada (56. dywizja strz.), na odcinku 3. Dywizji Legionów – 56. brygada (19. dywizja strz.) i części 8. i 17. dywizji strz.). Równocześnie podciągają w kierunku Grodna do Jezior – gwałtownymi marszami 2. dywizja strzelców z rejonu Żyrmun, oddana przez dowództwo frontu do dyspozycji 3. armii sowieckiej. 21. dywizja strzelców stoi w Wasiliszkach w rezerwie armii.
Dywizja ochotnicza odpiera dnia 22 września kilka ataków na Nowy Dwór i Rochaczew, prowadzonych przez oddziały 17. i 18. brygad (6. dywizja strzelców) i 166. brygada (56. dywizja strzelców). O wiele trudniejszą sytuację miała dywizja górska: nieprzyjaciel zajął w nocnym natarciu m. Czuprynowo, dążąc do oskrzydlenia naszych oddziałów, obsadzających Kuźnicę. Jednak, mimo uparte wysiłki, nie udało mu się zawładnąć torem kolejowym, który w całości pozostał w naszych rękach. W ciągu dnia naciera 168. brygada sowiecka na rejon Długosielce. Natarcie to odparto. Wieczorem nastąpił generalny atak na Kuźnicę prowadzony ze wszystkich stron z uporem i zaciekłością, atak został po kilkugodzinnej walce odparty i Kuźnica utrzymana. Kuźnica okazała się silnym punktem oporu w rękach podhalan.
Najgroźniej przedstawiała się sytuacja południowego skrzydła armii. Nieprzyjaciel naciera przez cały dzień bez przerwy na całym froncie 3. Dywizji Legionów, rzucając coraz to nowe oddziały do boju. Wyjątkowo zacięte walki wywiązały się na obu skrzydłach 3. Dywizji Legionów w rejonie Brzostowicy Murowanej, atakowanej przez oddziały 15. brygady (5. dywizja strz.) od strony Indury i Alekszyc i w rejonie Gorbacze–Menki, gdzie nieprzyjaciel szedł do natarcia w 8–10 falach szturmowych. W ciągu dnia odparła 3. Dywizja Legionów 14 natarć nieprzyjaciela, nie dając się ani na krok zepchnąć z zajmowanych stanowisk.”
Z historii wojennej 9. pp Legionów:
„Dnia 22 września o godzinie 6 rano nieprzyjaciel naciera powtórnie. Silna mgła pomaga wrogom. Kilkakrotne natarcie na Sienki zostaje odparte. Wyróżnili się tu męstwem: kpr. Michał Owczarek, szer. Paweł Dziga i Paweł Łuczkowski. Koło południa jednak nieprzyjaciel zajął wieś Sienki. Z powodu braków odwodów I i II bataliony nie mogły utrzymać się, tym bardziej, że natarcie przeciwnika objęło już cały front.
Po cofnięciu się II batalionu w kierunku na Ojcowo, nieprzyjaciel zaczął obchodzić III batalion, nacierając jednocześnie dwoma pułkami z frontu przy poparciu artylerii. Batalion walczy dzielnie, lecz zmuszony jest cofnąć się, wobec ogromnej przewagi przeciwnika. Bataliony przez pewien czas były pozbawione wsparcia artyleryjskiego. Gdy jednak działa znowu zagrały i wróg na chwile zatrzymał się, bataliony wykorzystując to zorganizowały obronę na froncie Klukowice–Milatycze. Pułk jednak nie daje za wygraną, rusza z nowej pozycji do przeciwuderzenia i o godzinie 18 nie tylko, że odzyskuje dawne pozycje, ale II batalion w pościgu zajmuje folwark Zenkowszczyznę. Pułk zdobył karabin maszynowy i jeńców. Do późnej nocy ostrzeliwał ogniem artylerii odcinek pułku, wobec czego dowódca pułku, nakazał niewielkie cofnięcie na poprzednie pozycje z dnia 21.
Straty pułku w tym ciężkim boju były duże. W szczególności III batalion stracił 18 zabitych, 59 rannych i kilku zaginionych. Wówczas padli ranni dzielni oficerowie: ppor. Władysław Broszczakowski i por. Feliks Czernichowski. Z 7. kompanii ranny został ppor. Feliks Kasprzyk i zginął bohatersko ppor. Władysław Polaczek”.
Wilhelm Wilczyński o walkach z Litwinami:
„O godzinie 9.30 mniej więcej łącznik konny z dowództwa 5. Pułku Piechoty Legionów przywozi rozkaz, w myśl którego nasz baon (III z 5. Pułku Piechoty Legionów) ma za zadanie markować na Giby, aż do czasu, gdy inne oddziały 5. Pułku Piechoty Legionów nie oskrzydlą nieprzyjaciela i nie zmuszą go do opuszczenia Gib. Teraz dopiero mniej więcej zaczynam dowiadywać się szczegółów mającej odbyć się akcji. (…).
Otrzymujemy pierwsze strzały dopiero w momencie dochodzenia do domów, położonych na południe jeziora Gieret, a należących do wsio Giby. Ponieważ zaszliśmy zanadto w prawo, przeto dowódca kompanii podporucznik Zajączkowski, nakazuje przesuwanie się przesuwanie wzdłuż chat w kierunku przesmyku, który mamy forsować. Ogień nieprzyjaciela z tą chwilą staje się silniejszy, stąd nasze przesuwanie się musi odbywać się prawie że pojedynczo, co zabiera wiele czasu. W czasie tego przesuwania się zostaje ciężko ranny w pierś mój zastępca plutonu, sierżant Pulter. Natychmiast opatrzonego odstawiamy na noszach do tyłu, do punktu opatrunkowego baonu.
W chwili, gdy już cała nasza kompania była zebrana w najdalej wysuniętej części domów i na wprost przesmyku między jeziorami Gieret i Wierśnie i gdy przygotowywała się do ataku na ten przesmyk, na szosie następuje przełamanie linii litewskiej przez 11. kompanię i zajęcie wsi Giby po północnej stronie jeziora Gieret. W wyniku tego, Litwini przed nami, czując się zagrożeni od strony szosy, wycofują się pospiesznie z bronionego przez siebie przesmyku, zostawiając przez to dla nas wolne przejście. Wykorzystujemy to natychmiast i przechodzimy szybko przesmyk, po czym przesuwamy się za uciekającymi Litwinami w kierunku miejscowości Konstantynówka. (…).
W wyniku dzisiejszej operacji cel został w zupełności osiągnięty. Skoncentrowana litewska 3. Dywizja Piechoty w Sejnach została całkowicie rozbita. Zaledwie szczątki zdołały się uratować, gdyż przeważna część oddziałów tej dywizji wpadła do niewoli, przeważnie w ręce 6. Pułku Piechoty Legionów. Również wszystkie działa tej dywizji, znajdujące się przy pułkach skoncentrowanych w rejonie Sejny, wpadły nieuszkodzone w nasze ręce. Najważniejsze jednak znaczenie dla nas ma przerwanie łączności Litwinów z bolszewikami i otwarcie wolnej drogi na skrzydło armii sowieckiej, broniącej Grodna”.