Byłem adiutantem Naczelnika-obchody i inscenizacja z okazji Święta Niepodległości w Szczecinie 2008

W 1937 r. Sejm RP wprowadził do kalendarza świąt państwowych datę 11
Listopada uznał, że właśnie ten dzień symbolizuje nasze Święto
Niepodległości. W Szczecinie obchody tego święta odbywają się co roku
przy Pomniku Marszałka Józefa Piłsudskiego na Placu Sprzymierzonych.

Nadszedł dzień 11 listopada 2008r, pogoda piękna, słonecznie, sucho i ciepło. O godzinie 12.00 na Placu Sprzymierzonych stanęły kompanie reprezentacyjne wojska, policji i straży pożarnej. Przy Pomniku Marszałka Piłsudskiego zaciągnięto warty honorowe. Stanęły liczne poczty sztandarowe organizacji kombatanckich i społecznych. Stała też warta honorowa Koła Żołnierzy 12 Pułku Ułanów Podolskich w mundurach Wojska Polskiego z okresu II RP. Na miejsce uroczystości przybyło kilka tysięcy szczecinian. Obchody rozpoczął meldunek komendanta garnizonu składany dowódcy Międzynarodowego Korpusu Północ-Wschód generałowi broni Zdzisławowi Goralowi.

 

 

Ceremoniał wojskowy zapełnił pierwszą część uroczystości. Po przemówieniach lokalnych władz i złożeniu kwiatów pod Pomnikiem Marszałka kompanie reprezentacyjne uformowały kolumnę i defiladą zakończyły część oficjalną.
Wtedy mikrofon przejął ułan podchorąży Cezary Jankowski ubrany w barwną ułankę kawalerzysty 12 Pułku Ułanów i w krótkim przemówieniu przeniósł publiczność do listopadowych wydarzeń 1918 r. we Lwowie, a następnie komentował przebieg inscenizacji.
Straż Miejska rozsunęła barierki i na Plac Sprzymierzonych wjechał stary tramwaj zatrzymując się przy budynku Szczecińskiej Agencji Artystycznej zamienionej na Szkołę im. Sienkiewicza we Lwowie. Z tramwaju wybiegł oficer polski gwizdkiem wydając sygnały do działania. Za nim wysypał się pluton wojska i biegiem za oficerem ruszył w kierunku szkoły, padają pierwsze strzały, zupełnie zaskoczeni ukraińscy strzelcy uciekają między zabudowania. Polacy opanowują budynek szkoły. W oknach i werandzie momentalnie pojawiły się stanowiska strzeleckie ułożone ze skrzynek i worków z piaskiem, a na balkonie flaga biało czerwona. Strzelcy siczowi w pospiechu i zaskoczeniu zostawili karabin maszynowy na pozycji – pierwszą zdobycz naszych orląt. Szkoła im. Sienkiewicza stała się jednym z odcinków obrony Lwowa. W takim duchu formowało się wiele odcinków obronnych obsadzanych przez tworzące się oddziały polskich ochotników i wojska.

Jeden z uczestników walk opowiada: „W mieście panowało zamieszanie, Austriacy opuszczając Lwów oddali miasto Ukraińcom, wyczuwało się dziwny niepokój i ruch na ulicach. Ukraińcy realizując swoje dążenia niepodległościowe starali się wyrzucić Polaków z miasta. W wielu punktach rozdawano opaski żółto niebieskie celem odróżnienia stron. Różnorodność umundurowania była tak wielka, ze oddziały niejednokrotnie rozpoznawały się po opaskach lub kokardach narodowych. Nasz pluton sformowany z młodzieży szkolnej i harcerskiej zajął tramwaj i ruszył w stronę odgłosów pojedynczych strzałów. Nie wiem skąd, ale w wagonie tramwajowym znalazły się trzy dziewczyny, dwie sanitariuszki z torbami pełnymi bandaży, jakby wracały z łupami szpitalnymi. Trzecia natomiast pelerynie skautowej i czapce maciejówce jak po starszym bracie legunie ściskała w dłoniach wielkiego Mausera. Poprzez szkła jej okrągłych okularków czaiły się emocje strachu i ciekawości. Chciałem jej poprawić warkocz zaplątany w pas od karabinu, ale tak szybko się odsunęła, jakby myślała, że chcę odebrać jej skarb, ten karabin. Dowodził nami kapitan, który objął naszą zbieraninę ochotniczą kilka dni wcześniej. Budynek szkoły zajęliśmy bez większych przeszkód, ale potem….”

Nagle na placu pojawia się oddział ukraińskich strzelców siczowych dowodzony przez atamana Sawickiego. Polacy otwierają ogień, Ukraińcy odpowiadają salwami, słychać dźwięki tłuczonych szyb, inicjatywa jest w ich rękach, przytaczają armatę Schneidera i otwierają ogień w kierunku szkoły. Huk, dym i zamieszanie. Słychać było wyraźne komendy atamana w kozackiej papasze na głowie, wskazującego szablą cele. Kanonada trwała kilka minut. Z krzaków, w pośpiechu przygotowanych stanowisk i okopów, piechota ukraińska ostrzeliwała budynek z karabinów ręcznych. Na bruku walały się łuski karabinowe i artyleryjskie. Kiedy wydawało się, że opór Polaków słabnie, trębacz siczowy dał sygnał do szturmu. Poderwał się oddział Ukraińców, z okrzykiem wielu gardeł ruszyli na budynek. Z balkonu zaterkotał karabin maszynowy. To kapitan Mieczysław Boruta-Spiechowicz odsunął rannego żołnierza, usunął zacięcie i długimi seriami załamał atak ukraiński.

……”kapitan zadziwiał nas swoja odwagą i wolą walki, był wszędzie, raz w jednej izbie, raz w innej, raz na dole, innym razem na balkonie. To cud, że usprawnił ten KM i to w chwili szturmu położył przeciwnika pokotem na bruku. W innym przypadku nie bylibyśmy w stanie utrzymać się przy przeważającej sile Ukraińców. Były też wesołe momenty …. Ta młoda dziewczyna z mauserem … nigdy nie zapomnę jej pierwszego strzału z okna, kiedy to poderwało jej karabin, ze mało nie wypuściła go z rąk. Jeden z naszych chłopaków podbiegł i pokazał jak przeładować karabin i jak go trzymać przy strzelaniu. Potem widziałem ją jak uczestniczyła w kontratakach. Była naprawdę odważna, a miała może czternaście lat. Amunicja się kończyła, a zdobyczny KM stary Schwarclose (nasz PK), był mocno nadwątlony wojną, zacinał się i nawet kapitan nie miał do niego cierpliwości. Ukraińcy, choć przygnieceni do ziemi nie ustępowali, trzymali pozycje. Ktoś na dole znalazł skrzynie z granatami dymnymi….”

    Nagle z budynku szkoły posypały się granaty dymne. Biały dym spowił plac. Ogień przycichł, nawet Ukraińcy byli zdezorientowani, kiedy z mgły wyłoniły się polskie bagnety. Kontratak prowadził kapitan Boruta. W jednej ręce trzymał szablę, w drugiej mały belgijski pistolet. Za nim biegła młodzież, synowie i córy Lwowa, Orlęta. Kiedy dym opadał mieszkańcy Szczecina zobaczyli kapitana Borutę Spiechowicza w starciu z atamanem kozackim. Kompletnie zaskoczeni Ukraińcy oddali się do niewoli.
Uczestnik wydarzeń opowiada dalej …”zadymiliśmy pole walki, Ukraińcy ucichli, a kapitan zbierał ludzi na parterze. Dzielny to był człowiek, wydobył szablę i wydał komendę „za mną”. Wyskoczyliśmy na ulicę drąc gardła „hurrarra”!!!! Dym opadał, Ukraińcy strzelali na oślep przed siebie. Wszyscy mięliśmy podkute gwoździami buty i wielu z nas ślizgając się po bruku padało i wstawało. Sanitariuszki opatrywały rannych. Wpadliśmy między Ukraińców. Było nas znacznie mniej , ale nie wiedząc czemu oni podnosili broń nad głowę bądź ją porzucali oddając się do niewoli. Armatę przeciągnęliśmy na naszą pozycję…”

    Kiedy dymy opadły i walka ucichła na plac wkroczył oddział obrońców Lwowa. W tym momencie Orkiestra Reprezentacyjna 12 Dywizji Zmechanizowanej zaintonowała Marsz Pierwszej Brygady, a przed pomnik powozem wjechał Naczelnik Państwa Józef Piłsudski wraz z adiutantem.

 

 

 

 

 

 

Naczelnik wysiadł z powozu i ruszył w kierunku swojego wojska –  obrońców Lwowa. „Panie Komendancie, kapitan Bor
uta-Spiechowicz melduje ….” – Komendant, a teraz Naczelnik Państwa dokonał przeglądu oddziału. Następnie Piłsudski wygłosił mowę o bohaterstwie Lwowian i szczególnym znaczeniu tego miasta na mapie Polski. Runda honorowa Naczelnika J. Piłsudskiego powozem wokół zgromadzonej publiczności zakończyła inscenizację. Widać było, jak wielkie znaczenie odgrywa postać Marszałka w sercach Polaków, jakim jest ważnym symbolem dla Polaków. Wyższe szarże i dostojnicy z trybuny oddawali honory, a starsi ludzie z wielkim przejęciem salutowali do swych czapek i prężyli się jak struny widząc wzrok Marszałka. Tłumy Szczecinian biły brawa, tworząc zjawisko niemalże metafizyczne. I wydarzyło się coś co zaskoczyło wszystkich.. Kibole, łyse łby z szalikami Pogoni Szczecin, odśpiewali tak pięknie Mazurka Dąbrowskiego, trzymając czerwone race, że wielu obserwatorów było zdezorientowanych, co się dzieje.

Dla mnie rola adiutanta Naczelnika miała bardzo osobiste znaczenie. Stanowiła, bowiem moment oddania hołdu przodkom mojej rodziny – legionistom 4 Pułku Piechoty Legionów Polskich – sierżantowi Władysławowi Błaszczykowi i sierżantowi Władysławowi Wierzbickiemu. To na ich cześć wpiąłem w swoją bluzę strzelecką odznakę  4 Pułku Piechoty „Swastykę” i lilijkę Polskiej Organizacji Skautowej. Rolę Józefa Piłsudskiego odgrywał kolega Rafał Zommer, a kapitana Borutę-Spiechowicza zawodowy oficer – porucznik Tomasz Szarf. Koledzy Artur Nurek i Zbyszek Jendrzejczak w mundurach 12 Pułku Ułanów pilnowali porządku wokół placu, gdzie odbywała się inscenizacja.

    Kilka tysięcy Szczecinian było pod wrażeniem dynamiki działań, nawet wojsko zwracało potem uwagę, że uczestnicy za bardzo wczuwali się w rolę i rzucali petardy zbyt blisko publiczności. To była taka mała wojna i po ludziach odtwarzających wydarzenia lwowskie odczuwało się ducha tamtych czasów. Kapitan Mieczysław Boruta-Spiechowicz, późniejszy generał do dziś jest ciepło wspominany przez Szczecinian, wśród których mieszkał do 1965 r.

Ludźmi kierują różne pobudki skłaniające do uczestnictwa w imprezach patriotycznych, organizatorzy zaś maja zawsze jeden cel – uczcić godnie wysiłek naszych przodków, uhonorować ich poświęcenie, oddać cześć i pamięć. W takim dniu nie ma chyba ani jednego pomnika, popiersia, czy tablicy pamiątkowej Józefa Piłsudskiego, przy których nie stałaby warta honorowa, czy zabrakłoby kwiatów. Obchody te od kilku lat mają także charakter dydaktyczny. W programach pojawiają się coraz częściej różne grupy rekonstrukcji historycznej nadające kolorytu oficjalnym obchodom. Widowisko batalistyczne w Szczecinie zorganizowało i przeprowadziło Koło Żołnierzy 12 Pułku Ułanów Podolskich.

Organizacja dwudziestominutowego przedstawienia zajęła tygodnie. Skompletowanie sprzętu i umundurowania to jedna strona, druga – rekrutacja i przeszkolenie uczestników inscenizacji. Koło Żołnierzy 12 Pułku Ułanów Podolskich ma już kilkuletnią praktykę w organizowaniu imprez plenerowych. Członkowie Koła posiadają mundury historyczne z różnych okresów działania 12 Pułku Ułanów, jednak podczas inscenizacji nawiązujących do innych wydarzeń historycznych, niż sama historia ich pułku. Koło korzysta z mundurów, sprzętu i broni wypożyczanej w takich firmach jak Mundury Historyczne i Hero Collection z Poznania oraz osób prywatnych. Dwa dni przed imprezą ciągnęliśmy lawetę do Poznania, na której przywieźliśmy replikę armaty Schneidera, a furgonetka Zbyszka Jendrzejczaka załadowana była po sufit mundurami i replikami broni.

Do przedstawienia trzeba było, co najmniej trzydziestu osób. I tym razem nie było problemu z chętnymi. Kolega Cezary Jankowski jak i Rafał Zommer z zawodu są nauczycielami historii w szczecińskich liceach. Ich niecodzienny, militarno patriotyczny styl bycia oraz szacunek jakim są otaczani powoduje, że młodzież szkolna jak i harcerska garnie się do uczestnictwa w ciekawych wydarzeniach. Koło Żołnierzy jest stowarzyszeniem cywilnym działającym w ścisłej współpracy z wojskiem.  Siedzibą Koła jest 12 batalion rozpoznawczy Ułanów Podolskich. 12 batalion rozpoznawczy użyczył do inscenizacji broni takiej jak km PK, czy kbk AK.

Wyszkoleniem oraz musztrą bojową kierował Rafał Zommer. Każdy, bowiem musiał znać dobrze swoje miejsce i rolę w inscenizacji oraz poruszanie się z bronią według ówczesnych regulaminów. Dokonano podziału na dwie grupy – ukraińskich strzelców siczowych oraz obrońców Lwowa. Odbyły się dwie próby pod okiem dowódców poszczególnych grup oraz musztra całości.
Dużym wsparciem służyła Szczecińska Agencja Artystyczna – przede wszystkim  finansowym.  Budynek Agencji stoi na Placu Sprzymierzonych nieopodal Pomnika Marszałka. Nadawał się doskonale do celów inscenizacji, na ten czas został zamieniony na Szkołę Sienkiewicza – jeden z odcinków obrony Lwowa. W oknach, na balkonie i werandzie zbudowaliśmy stanowiska strzeleckie ułożone ze skrzynek i worków z piaskiem (dokładnie liśćmi). Na potrzeby inscenizacji, prócz współczesnej broni, wypożyczyliśmy kilkanaście mauzerów strzelających ślepą amunicją, resztę stanowiły repliki enfieldów. Kolorytu dodał wypożyczony tramwaj retro oraz powóz dla Naczelnika Państwa.

Jeszcze na miejscu długo po zakończeniu inscenizacji zbieraliśmy liczne pochwały i dowody uznania od mieszkańców naszego miasta, tak więc imprezę należy zaliczyć do udanych.
……. Kilka dni później, drodze powrotnej z Poznania narodził się pomysł na inscenizację w przyszłym roku, ale o tym za rok.

Dariusz Krakowiak sierżant sztabowy

 

Święto Niepodległości w Szczecinie – relacja filmowa

 

Walki o Lwów – insceniazacja w Szczecinie – relacja filmowa