Pochodził z rodziny, od co najmniej 100 lat ściśle
związanej z Opatowem, o tradycjach patriotycznych, posiadającej duże zasługi w
życiu miasta. Rodzina Ganów herbu Rawicz pochodziła z
miejscowości  Gany w powiecie
krasnostawskim. Ganowie na przestrzeni wieków XVI i XVII stanowili niezbyt
zamożną szlachtę. Część rodziny około połowy XVII w. osiedliła się na
Białorusi. Inni jej przedstawiciele pod koniec XVIII w. zamieszkiwali
Lubelszczyznę [1].

Najstarszym znanym w Opatowie przedstawicielem rodu
był Stanisław Florentyn Józef Rawita – Gano (09.05.1824 – 04.08.1901), dziadek
naszego bohatera [2]. Najprawdopodobniej na przełomie lat 40 i 50 – tych XIX w.
przybył on do Opatowa, obejmując funkcje notariusza Okręgu Opatowskiego, którą
pełnił przez 40  lat [3]. Jego żoną była
Maria Paulina z Chojnackich (25.06.1827 – 24.09.1910) [4]. Ganowie mieli czterech synów – Feliksa, Władysława,
Emila i Zachariasza, z których dwóch pierwszych zmarło niedługo po
urodzeniu  [5].

Stanisław Florentyn Gano czynnie uczestniczył w
działalności patriotycznej przed wybuchem Powstania Styczniowego. W czasie
swojego prywatnego pobytu w Warszawie (około 1861 r) zajmował się w czasie
manifestacji zbieraniem składek na cele narodowe [6]. Prawdopodobnie zwrócił tym na siebie uwagę władz
carskich, gdyż wkrótce jego nazwisko znalazło się na liście osób będących „pod
nadzorem”. Lista ta obejmowała nazwiska ponad 30 mieszkańców Opatowa, którzy
prowadząc działalność patriotyczną narazili się zaborcom. Zaangażowanie
niepodległościowe Stanisława Florentyna Gano zaważyło na jego dalszym życiu i
związkach z Opatowem, posłużyło bowiem władzom carskim jako pretekst do
odmownego załatwienia jego prośby o przeniesienie [7].

W tym świetle, dość kontrowersyjny wydaje się fakt
podpisania przez niego, wraz z 251 obywatelami Opatowa wiernopoddańczego
„adresu” do cara, datowanego na 14/26. 01. 1864 r [8]. Spośród czterech, wspomnianych wcześniej synów
Stanisława Florentyna Gano, jedynie Zachariasz Wacław Paweł ( 07.09.1860 –
02.10.1910 ), kontynuował tradycje rodzinne, pełniąc w Opatowie funkcję
Sekretarza Wydziału Hipotecznego [9]. Jego żoną była Maria Helena z domu
Mroczkowska ( ur. 19.09.1868 r w Opatowie ) [10]. W tym miejscu warto dodać, że ojciec Marii,
Włodzimierz Karol Mroczkowski ( 22.11.1827 – 23.06.1901 ) również pełnił w
Opatowie ważną i odpowiedzialną funkcję. Był przez 37 lat lekarzem powiatowym,
zaś w swoim zawodzie przepracował łącznie lat 50 [11].

Małżonkowie Zachariasz i Maria mieli troje dzieci –
Marię Stanisławę Bogumiłę (ur. 06.04.1894), Włodzimierza Józefa Leona (ur.
23.06.1899) i Stanisława Włodzimierza Pawła [12]. Notariusz Zachariasz Gano,
podobnie jak i jego ojciec zaangażowany był w życie społeczne oraz działalność
niepodległościową. Przykładem tego może być pełniona przez niego w 1899 r
funkcja Naczelnika Straży Ogniowej Miasta Opatowa [13]. W latach 1905 – 1907,
jako działacz PPS zajmował się kolportowaniem literatury konspiracyjnej wśród
mieszkańców Opatowa i okolic [14].

Do chwili obecnej niewiele pozostało w Opatowie
śladów po rodzinie Gano. Na cmentarzu znajduje się,  niestety bardzo zaniedbany, grobowiec
rodzinny. Kiedyś stał na nim okazały żeliwny krzyż, który
uległ jednak zębowi czasu. Dobrze natomiast zachowały się napisy nagrobne,
informujące którzy z członków rodziny są w nim pochowani. Drugim ważnym śladem po rodzinie Gano, są trzy,
połączone w jedną całość, tablice pamiątkowe w Kolegiacie Opatowskiej,
poświęcone Florentynowi Gano, jego żonie Marii oraz Włodzimierzowi Mroczkowskiemu.
Już sam fakt umieszczenia ich tam pozwala sądzić jak trwały ślad odcisnęli
członkowie rodu w historii Opatowa.

Niewątpliwie najwybitniejszym przedstawicielem rodziny
Gano był urodzony 17.05.1895 r. w Opatowie, Stanisław Włodzimierz Paweł. Jego
ojcem był wspomniany Wacław Zachariasz, matką Maria z domu Mroczkowska [15]. Stanisław Gano ukończył 7 klas polskiej szkoły
handlowej w Radomiu zdając w niej, w 1912 r. egzamin dojrzałości. W następnym
roku otrzymał świadectwo ukończenia rosyjskiej szkoły handlowej w Wilnie [16].
W latach 1914 – 1916 studiował 4 semestry w Instytucie Dróg i Mostów w Moskwie
[17].

W dniu 04.05.1916 r. jak wielu Polaków pochodzących
z terenów Królestwa Polskiego został wcielony w szeregi wojska rosyjskiego. W
czasie od 15.04.1916 do 20.06.1916 r. pełnił służbę w 4 drużynie budowlanej
generała Zasławskiego, biorąc udział w pracach przy fortyfikacji pińskiego
odcinka obrony.

W okresie 20.06.1916 – 10.08.1916 r. służył jako
szeregowiec w II studenckim batalionie zapasowym. W czasie 20.08.1916 –
20.12.1916 r. podjął szkolenie w 3-ej Tyfliskiej ( obecnie Tbilisi – stolica Gruzji )
Studenckiej Szkole Oficerskiej, a następnie w tejże szkole od 20.12.1916 do
01.09.1917 r. pełnił funkcję instruktora. W czasie 01.05.1917 – 13.10.1917 r. odkomenderowany
został na budowę kolei strategicznej Batumi – Trapezunt.

---

"gen.Stanisław Gano – wojna polsko-bolszewicka" ” />

Od 13.10.1917 do 01.03.1918 r. znajdował się w
szeregach 113 zapasowego pułku piechoty. Dnia 01.03.1918 r. został ostatecznie
zdemobilizowany z armii rosyjskiej. Warto zaznaczyć, że podczas pobytu w Rosji brał cały
czas czynny udział w życiu polskich organizacji i stowarzyszeń patriotycznych
takich jak Bratnia Pomoc i Dom Polski. Jesienią 1917 r. wstąpił także do
Związku Wojskowych Polaków w Armawirze ( Obwód Kubański ) i w pracach tegoż
Związku brał udział do maja 1918 r. Działalność Związku w tym okresie
ograniczała się do ochrony byłych żołnierzy armii rosyjskiej – Polaków przed
wpływami bolszewickimi oraz przesuwania elementu wartościowego pod względem
ideowym do rejonu Wód Mineralnych  ( północny Kubań ), gdzie
były lepsze warunki do formowania jednostek polskich oraz starań do uzyskania w
Armawirze takich warunków, przy których można by było przystąpić do organizacji
oddziału polskiego.

Niezależnie od powyższej działalności, jak już
wspomniano, Stanisław Gano brał udział w życiu Domu Polskiego, który w stosunku
do miejscowych władz zajmował niejako stanowisko polskiej placówki konsularnej.
Praca jego polegała głównie na przeciwdziałaniu przenikania wpływów
bolszewickich do kolonii polskiej. W maju 1918 r. pod groźbą aresztowania przez
władze bolszewickie uciekł z Armawiru i pomimo trudności związanych z
kilkakrotnym przekraczaniem frontu przedostał się nielegalnie do Warszawy.

W czerwcu tegoż roku, na wieść o projektowanym
formowaniu się oddziałów  polskich na Kubaniu, wyjechał tam z powrotem
i po pokonaniu wielu przeszkód,   we wrześniu 1918 r. przybył do miejscowości
Paszkówka pod Jekaterynodarem, gdzie wstąpił do plutonu generała ( ówczesnego
kapitana ) Zulaufa w charakterze oficera – szeregowca.

W dniu 25.10.1918 r. jako ochotnik znalazł się w
Dywizji Strzelców Polskich generała Żeligowskiego i przydzielony został do
kompanii oficerskiej.

W listopadzie wraz z całą dywizją wyjechał z
Noworosyjska do Odessy i 09.12.1918 r. w składzie oddziału generała Żymirskiego
dostał się do niewoli ukraińskich oddziałów atamana Petlury w akcji pod stacją
Wygoda. W kilka dni później uciekł z niewoli, przedostał się dnia 24.12.1918 r.
przez linie ukraińskie do Chełma. Tu przyjęty został w szeregi Wojska Polskiego
w stopniu podporucznika ( wcześniej, 20.12.1916 r. mianowany był chorążym w
armii rosyjskiej ) [18].

Początkowo pozostawał w dyspozycji Inspektoratu Piechoty
Legionów w Jabłonnie a następnie przydzielony został do 2 pułku piechoty
Legionów i z I batalionem tego pułku wyruszył 12.04.1919 r. na front Litewsko –
Białoruski. W walkach brał udział bez przerwy do końca wojny [19].

Wielokrotnie się wyróżnił. Był według miarodajnych
ocen swoich przełożonych najdoskonalszym wzorem żołnierskiej ofiarności bojowej
w macierzystym 2 pułku piechoty Legionów. Był również jedynym w pułku oficerem
liniowym, który przetrwał i chlubnie odbył wszystkie walki i potyczki jakie
pułk przeprowadził w czasie wojny z bolszewikami. W każdej brał czynny udział,
okazywał bezwzględną pogardę śmierci oraz jasną obserwację i ocenę położenia.

Swoje zalety bojowe wykazał już w pierwszej walce
mającej na celu zdobycie Lidy, w dniu 16.04.1919 r.  Jako adiutant dowódcy batalionu opracował
śmiały i w efekcie decydujący plan ataku. W czasie pomyślnego rozwijania się
natarcia na samo miasto prawe skrzydło batalionu zostało zagrożone pojawieniem
się sowieckiego pociągu pancernego. W tak groźnej
sytuacji wysłane przez dwa pozostałe bataliony wzmocnienie ataku dotarło mimo silnego ognia
nieprzyjaciela do linii bojowej. Pomoc ta była zbyt mała  – pod osłoną pociągu pancernego nadal
posuwała się do przodu piechota nieprzyjaciela. Własne skrzydło cofało się po
stracie oficerów. Pociąg pancerny przejechał przez linię bojową batalionu
głęboko na tyły. Ppor. Gano wraz z niewielką grupą żołnierzy wytrwał na
odkrytym i cały czas ostrzeliwanym terenie, powstrzymując i niszcząc ogniem  ukrywającą się za pociągiem pancernym piechotę
bolszewicką. Zdobył w ten sposób pociąg, który nie posiadając już osłony
piechoty wpadł w ręce żołnierzy I batalionu 2 pułku piechoty Legionów.

Jedyną i wyłączną zasługę za ten czyn dowódca
batalionu, kpt. Czapliński przypisał ppor. Gano. Udekorowany on został wówczas
za swoją dzielność i wykazaną w walkach inicjatywę Krzyżem Walecznych po raz pierwszy
[20].

Ciekawe były okoliczności związane z przyznaniem po
raz drugi Stanisławowi Gano Krzyża Walecznych. Dnia 05.06.1919 r. I batalion 2 pułku piechoty
Legionów był silnie atakowany przez sowiecką 50 Brygadę Piechoty. Jej 152 pułk
piechoty uderzył na najbardziej zagrożone prawe skrzydło I batalionu we wsi
Wiwery ( na południowy – wschód od Mołodeczna ). Ppor. Gano z plutonem
karabinów maszynowych znajdował się wówczas w rezerwie batalionu na drodze
Sieliwanówka – Wiwery .  Zauważywszy wynurzającą się tyralierę
nieprzyjaciela ppor. Gano nie czekając na rozkaz przeszedł do kontrataku i
skutecznym, celnym ogniem karabinów maszynowych zatrzymał ją, dając możność
przesunięcia dowódcy batalionu, w tym kierunku kompanii rezerwowej. Brawurowy
kontratak ppor. Gano ocalił cały I batalion 2 pułku piechoty Legionów przed
rozbiciem.

Tego samego dnia, w ataku na Krasne zabity został
dowódca i celowniczy karabinu maszynowego, co widząc reszta obsługi zostawiła
broń i uciekła w popłochu. Zauważywszy to tyraliera nieprzyjaciela przeszła do
kontrataku. Wówczas ppor. Gano rzucił się do opuszczonego karabinu maszynowego
i strzelając osobiście, celnym ogniem wstrzymał atak bolszewików [21].

W dniu 01.12.1919 r. za zasługi wojenne mianowany
został porucznikiem [22].

Po raz trzeci S. Gano otrzymał Krzyż Walecznych za
walki o wsie Murowa- Snuje – Usza na Białorusi, które miały miejsce w dniu
29.05.1920 r.

W zwycięskiej kontrakcji 2 pułku piechoty Legionów,
w czasie majowych walk nad Berezyną, w ostatnim dniu najcięższych walk jego I
batalionu por. Gano jako dowódca kompanii karabinów maszynowych niezwykle
śmiało i brawurowo dowodził swoimi pododdziałami, jedynie poprzez własną
obecność w linii bojowej utrzymywał swoje plutony w karności, stając oko w
oko wobec morderczych ataków nieprzyjaciela na świetnie wybrane własne pozycje
obronne. Przez cztery godziny kontynuował walkę, osłaniając grupującą się w
tyle własną piechotę. W trakcie ciężkiej walki o posiadanie przyczółka
mostowego we wsi Murowa, objął po rannym dowódcy batalionu komendę nad
przygotowującymi się do natarcia oddziałami. Poprowadził je następnie do
szturmu, zdobywając umocnienia mostowe i uszkadzając częściowo sam most.
Niezwykle silny ogień sowieckiej piechoty i artylerii utrudniał, a czasem
uniemożliwiał mu sprawną łączność i kierowanie podległymi oddziałami. Czynem
tym dowiódł swych zdolności  dowódczych w
najcięższej walce. Po raz kolejny okazał męstwo i pogardę śmierci, a także nieugiętość oraz opanowanie w trudnych
sytuacjach bojowych [23].

Również za walki na terenie Białorusi, por. S. Gano
otrzymał Krzyż Walecznych po raz czwarty. W nocy z 10 na 11.07.1920 r., I batalion 2 pułku
piechoty Legionów oparty prawym skrzydłem o tor kolejowy, zajmował pozycję
przecinającą miasto Smolewicze. Trzykrotne nocne ataki nieprzyjaciela zostały
odparte, czwarty zaś przeszedł przez polskie umocnienia i opanował okopy, przy
czym rozbita została

1 kompania. Por. Gano dowodzący kompanią karabinów
maszynowych zebrał pluton żołnierzy z rozbitej 1 kompanii i przeszedł do
kontrataku wraz z dowódcą batalionu    
mjr. Czaplińskim, nie zważając na bliski i silny ogień nieprzyjaciela.

Por. Gano prowadził żołnierzy i porywając ich swym
przykładem przeszedł przez zasieki, tocząc za nimi na przedpolu nieprzyjaciela
walkę na bagnety. Energia i odwaga por. Gano podczas likwidacji luki w polskiej
obronie uratowała zagrożoną pozycję i dała możność ewakuowania bez większych
strat Mińska na dzień przed planowanym jego opuszczeniem przez polskie oddziały
wojskowe [24].

Zwieńczeniem i ukoronowaniem bojowej karty dokonań
S. Gano było otrzymanie Krzyża Virtuti Militari 
V klasy. Interesujące były i w tym przypadku okoliczności, za które
został przyznany.

Dnia 29.08.1920 r. por. Gano jako dowódca
półbatalionu ( 3 i 4 kompania I batalionu 2 pułku piechoty Legionów ) otrzymał
rozkaz zaatakowania nieprzyjaciela we wsi Metelin i Masłomęcz ( okolice
Hrubieszowa ) celem rozbicia jego koncentracji w rejonie Czarnów – Czerniczyn.
Kierując osobiście akcją w pierwszej linii tyralierskiej zaatakował wieś
Metelin, silnie obsadzoną przez świeżo przybyły syberyjski pułk piechoty ( pułk
Surkumski ) oraz przez gniazda karabinów maszynowych. Uderzając  na wieś z flanki opanował ją biorąc jeńców i
wyrzucił wroga, który w panice skierował się do sąsiedniej wsi Masłomęcz.

Zmieniwszy kierunek głównego ataku por. Gano wraz z
podległymi mu żołnierzami szybko uderzył na Masłomęcz  i korzystając z zamieszania wywołanego przez
cofającego się z Metelina  nieprzyjaciela
wpadł do tej wsi wyrzucając z niej przeważającego kilkakrotnie liczebnie wroga.
W Masłomęczu oprócz pułku Surkumskiego, był jeszcze drugi syberyjski pułk
piechoty. Widząc przeważające siły bolszewickie – por. Gano raz jeszcze szybko
zmienił kierunek ataku i skierował tyralierę na wieś Czerniczyn, którą zdobył
wypędzając z niej kilkakrotnie silniejsze oddziały nieprzyjaciela. W rezultacie
walki, siły bolszewickie, wraz z operującą w tym rejonie kawalerią wycofały się
za Bug. Założony cel został osiągnięty  dzięki
inicjatywie i ogromnej odwadze por. Gano, który wraz z dowodzonym przez siebie
oddziałem odniósł zwycięstwo nad czterokrotnie silniejszym nieprzyjacielem
[25].

---

 

Od 19.11.1920 r. por. S. Gano pełnił funkcję
adiutanta 2 pułku piechoty Legionów. Następnie, 01.05.1921 r. odkomenderowany
został na trzymiesięczny kurs doskonalący do Centrum Wyszkolenia Piechoty 2
Armii. Po jego ukończeniu w dniu 15.08.1921 r. mianowany został adiutantem II
Brygady Piechoty Legionów. Od 13.12.1921 r. był oficerem ordynansowym 30
Dywizji Piechoty. W dniu 29.05.1922 r. otrzymał awans na stopień kapitana i
przydzielony został do sztabu tejże dywizji [26].

Z dniem 30.09.1922 r. kpt. S. Gano przeniesiony
został ewidencyjnie do 84 pułku piechoty, a 14.10.1922 r. odkomenderowany na
dwuletni kurs do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, gdzie uzyskał wyśmienite
oceny wystawione przez nauczających tam wykładowców. Oto fragmenty ich opinii,
którą otrzymał w kilka lat po ukończeniu kursu:

„a) Opinia
szkolna- inteligencja b. duża.- Zdolności kierownicze i organizacyjne b. duże. Ogólna wartość i ideowość b.
duże. – Wartość do służby wybitna.

 b) Opinia służbowa. Wybitny oficer w pracy
sztabowej. – charakter zupełnie skrystalizowany dodatni i silny. – Duża
inteligencja, o umyśle łatwo przyswajającym wiedzę. – W myśleniu logiczny i
konsekwentny. – Orientacja doskonała. Wybitny oficer O.II.S.G.” [27].

Po ukończeniu Wyższej Szkoły Wojennej Stanisław Gano
jako kapitan dyplomowany przydzielony został z dniem 02.11.1924 r. do Oddziału
III Sztabu Generalnego WP [28]. 16.12.1925 r. w Oddziale III  Sztabu Generalnego przesunięty został ze stanowiska
referenta na Kierownika Referatu  [29].

25.06.1927 r. przeniesiony został ewidencyjnie do
kadry oficerów przy  Departamencie
Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych.

W okresie od 01.05.1928 r. do 01.06.1929 r. pracuje
w Ekspozyturze wileńskiej Oddziału II Sztabu Generalnego WP [30]. W dniu 01.01.1929 r. kpt. Gano otrzymuje awans do stopnia
majora dyplomowanego [31].

W końcu czerwca 1929 r. S. Gano objął kierownictwo
jednej z najważniejszych komórek wywiadu Polski międzywojennej  – Referatu „Wschód” Wydziału Wywiadowczego,
które pełni do kwietnia 1933 r. [32]. W międzyczasie bierze udział w
międzydywizyjnych  ćwiczeniach o
kryptonimie „Lida” i uzyskuje wzorową opinię bezpośredniego przełożonego,
Inspektora Armii generała dywizji Romera: „
pracował dobrze i wywiązywał się dobrze ze swego zadania” [33].

Jednak służba liniowa była wówczas tylko
uzupełnieniem jego prawdziwego powołania jakim stała się praca na „ tajnym
froncie”. Kierunek wschodni w pracach polskiego wywiadu w tym
okresie posiadał pierwszorzędne znaczenie. Pomimo skrajnie niekorzystnych
warunków pracy polskich agentów na terenie ZSRR, udało się stworzyć w miarę
sprawnie działającą sieć wywiadowczą, obejmującą prawie cały obszar potencjalnego
wroga.

Czyniono także próby współpracy z wywiadami innych
państw, z ukierunkowaniem tych działań na ZSRR. Dużym sukcesem osobistym mjr.
S. Gano osiągniętym na tym polu było nawiązanie podczas prywatnej wizyty w
Stambule, we wrześniu 1932 r. współpracy z przedstawicielami wywiadu tureckiego
i utworzenie wspólnej placówki wywiadowczej w Tebryzie. Inicjatywa ta uzyskała
akceptację kierownictwa II Oddziału. Mimo wielu trudności wynikających z
ówczesnej skomplikowanej sytuacji politycznej na linii Stambuł – Moskwa,
placówka ta kierowana przez rotmistrza Jana Zakrzewskiego dostarczyła wielu
cennych informacji dotyczących życia politycznego oraz sytuacji gospodarczej i
militarnej w Związku Sowieckim [34].

Z dniem 01.05.1933 r. mjr. S. Gano przeniesiony
został na stanowisko attache wojskowego w stolicy Finlandii – Helsinkach [35].
Funkcję tę pełnił do 30.06.1935 r., a więc do momentu kiedy ponownie otrzymał
stanowisko Kierownika Referatu w Oddziale II Sztabu Generalnego WP [36].

W grudniu 1935 r. powrócił do służby liniowej i
został dowódcą II batalionu 51 pułku piechoty Strzelców Kresowych 12 Dywizji
Piechoty. 13.03.1937 r. otrzymał awans na podpułkownika
dyplomowanego [37].

Od 17.04.1937 r. do 14.06.1937 r. był zastępcą
dowódcy 11 pułku piechoty 23 Górnośląskiej Dywizji Piechoty[38].  W okresie od 15.06.1937 r. do 12.07.1937 r.
pełnił obowiązki dowódcy tegoż pułku, a z dniem 13.07.1937 r. ponownie
przesunięty został na stanowisko zastępcy dowódcy i funkcje tę pełnił do
02.02.1939 r. [39].

W omawianym okresie otrzymał powtórnie wysokie oceny
swojej pracy ze strony przełożonych. Poniżej zacytujemy dwie z nich. Pierwsza wystawiona 05.11.1936 r. przez dowódcę 12
Dywizji Piechoty, płk. dypl. Gustawa Paszkiewicza brzmiała: „wyjątkowo pracowity i sumienny. Bardzo
dobrze kierował wyszkoleniem baonu. Na koncentracji dywizji b. r. wykazał b.
duży charakter; zawsze taktycznie kalkulował bardzo dobrze; zawsze był b.
punktualny. Nigdy nie zawiódł- z jego pracy w okresie letnim byłem bardzo
zadowolony. Wyróżniał się prawdomównością, solidnością roboty i bardzo dużą
inteligencją pracy. Wybitny d-ca baonu. Nadaje się na stanowisko zastępcy
dowódcy pułku. Postawiłem wniosek o awans do stopnia podpułkownika, o który
bardzo proszę. Oficer, który potrafi wziąć na siebie odpowiedzialność za pracę”
[40].

Opinia druga wystawiona w dniu 24.11.1938 r. przez
dowódcę 23 Dywizji Piechoty płk. dypl. Jana Andrzeja Jagmin – Sadowskiego była
równie doskonała.

Oto jej treść: „jest
to oficer wyraźnie wyróżniający się. Przy dużej inteligencji i szerokich
horyzontach jest równocześnie wyjątkowo sumiennym, obowiązkowym i dokładnym w
pracy. Można na nim polegać. Każde zadanie sobie powierzone wykona dokładnie,
nawet gdy nie jest przez dłuższy czas kontrolowany. Przy tym wszystkim posiada
wysokie zalety charakteru, opanowanie i spokój. Już dzisiaj najzupełniej nadaje
się na d-cę pułku. W interesie służby leżeć winno wysunięcie go naprzód. Nadaje
się do pracy tak w linii jak i w sztabie”[41].

Od lutego  do
06.09.1939 r. ppłk. Stanisław Gano był znowu oficerem Oddziału II Sztabu
Generalnego WP i zajmował stanowisko Szefa Samodzielnej Sekcji Technicznej,
zwanej niekiedy „Biurem Techniki” Oddziału II. Była to jedna z najważniejszych
komórek wywiadu. Dla potrzeb „Biura” pracowali najlepsi naukowcy. Poprzez
współpracę z nimi doprowadził do rozwoju komórki, wykorzystując najnowsze
zdobycze chemii, mechaniki, fotografii, toksykologii i łączności. Prace i
ekspertyzy „Biura” były prowadzone na najwyższym poziomie. Uzyskane
doświadczenia przekazywano pracownikom Oddziału II w kraju i na placówkach
zagranicznych [42].

---

Po rozpoczęciu wojny, między 06.09. a 18.09.1939 r.
był Szefem Ewakuacji i Transportu Specjalnego Sprzętu [43]. W drugiej połowie września 1939 r. ppłk. S. Gano
znalazł się w obozie dla internowanych w miejscowości Calimanesti w Rumunii. W
październiku tegoż roku wraz z 77 innymi oficerami, wśród których byli
pracownicy dawnego Oddziału II, zbiegł z obozu i przedostał się do Francji
[44]. Tam od 22.10.1939 r. do 23.06.1940 r. pracował w Referacie Personalnym
Ministerstwa Spraw Wojskowych w Paryżu, włączając się w proces odbudowy i
reorganizacji polskich sieci wywiadowczych. Dokonywał inspekcji placówek
wywiadu m. in. w Rumunii i na Węgrzech [45].

Po klęsce Francji, 01.07.1940 r. ewakuował się do
Wielkiej Brytanii i w tym samym miesiącu objął funkcję zastępcy szefa Oddziału
II Sztabu Naczelnego Wodza, którą pełnił do listopada 1941 r. Kierował w tym
czasie pracą wydziałów Ogólnego i Budżetowego. Ukoronowaniem długiej kariery wojskowej ppłk. S.
Gano było objęcie w dniu 05.11.1941 r. funkcji szefa Oddziału II Sztabu
Naczelnego Wodza w Londynie [47]. Ze stanowiskiem tym łączyła się
odpowiedzialność za całokształt prac wywiadu i kontrwywiadu na Zachodzie oraz w
okupowanym Kraju. W międzyczasie, 01.01.1943 r. Stanisław Gano mianowany został
do stopnia pułkownika [48].

Sprawując w czasie wojny tak wysokie stanowisko
sztabowe, po Wodzu Naczelnym, jedno z najważniejszych, wykazał się dużymi
zdolnościami organizacyjnymi. Wywarł decydujący wpływ na przebieg prac
związanych z tworzeniem polskiej siatki wywiadowczej nie tylko w Europie, ale
również w innych częściach świata ( Stany Zjednoczone, Ameryka Południowa,
Afryka Północna ). W czasie gdy kierował on polskim wywiadem odnowiono lub
nawiązano współpracę z organizacjami wywiadowczymi innych państw, a przede
wszystkim z wywiadem brytyjskim, francuskim, belgijskim, fińskim a także
amerykańskim.

Trudno wyliczyć wszystkie zasługi polskiego wywiadu
w II wojnie światowej, omawia je szczegółowo w podstawowej dla tego okresu
pracy Andrzej Pepłoński [49]. Wymieńmy tylko kilka, które pomogły
wywrzeć decydujący wpływ na losy działań wojennych.

Stworzona we Francji przez kpt. dypl. Romana
Czerniawskiego „Armanda”, polska
siatka wywiadowcza dostarczyła wielu cennych informacji o sytuacji w tym
okupowanym kraju. Następnie „Armand”
przez szereg lat, działając w ścisłym porozumieniu i pod osobistym nadzorem
płk. Gano, już z Anglii, dostarczał Niemcom mylne informacje o miejscu
przygotowywanej inwazji na kontynent[50].

Polska siatka wywiadowcza stworzona w Afryce
Północnej, z placówkami w Algierze, Oranie, Tunisie, Casablance, Maroko i
Dakarze dostarczyła wręcz podstawowych danych, 
które umożliwiły powodzenie lądowania aliantów w tym rejonie, w ramach
operacji „Torch”. Spotkało się to z
osobistym podziękowaniem prezydenta F. Roosevelta dla gen. Sikorskiego, a
pośrednio dla wszystkich pracowników polskiego wywiadu i jego szefa płk. S.
Gano [51].

Równie wydajna była praca wywiadowcza na terenie
okupowanej Polski. Przekazane informacje i analizy wywiadu Armii Krajowej,
słusznie przewidziały np. niemiecką zmianę planów co do kierunków uderzenia na
Krym i Sewastopol, z jednoczesnym zaniechaniem zdobywania Moskwy i Leningradu.
Zdobyte i przekazane Anglikom informacje sugerowały także wkroczenie wojsk
niemieckich do południowej Francji w listopadzie 1942 r. oraz
niemiecką interwencję po obaleniu  rządów
Mussoliniego we Włoszech w 1943 r. [52].

Z osobą płk. S. Gano wiążą się jeszcze dwa
interesujące i do tej pory w pełni nie wyjaśnione wydarzenia. 04.07.1943 r. w katastrofie lotniczej w Gibraltarze
zginął Wódz Naczelny gen. Władysław Sikorski. Wiele lat po tym wydarzeniu,
historyk brytyjski David Irving, przygotowując książkę o tej tragedii, zwrócił się do
S. Gano z prośbą o udzielenie informacji na powyższy temat. W odpowiedzi, były
szef polskiego wywiadu stwierdził, iż „ku
mojemu zdziwieniu i żalowi nie zostałem wyznaczony do składu komisji badającej
warunki w jakich wypadek miał miejsce – nie znałem więc ani stwierdzeń ani
wniosków komisji”[53].

Fakt, nie wyznaczenia do składu komisji najbardziej
kompetentnej i zainteresowanej osoby ze strony polskiej, zdaje się potwierdzać
sugestie niektórych historyków iż katastrofa nie była zwykłym wypadkiem
lotniczym. Wysuwane są nawet teorie, że spowodowali go sami Polacy, niechętni
gen. Sikorskiemu. Anonimowi informatorzy donosili Wodzowi Naczelnemu o „mafii piłsudczykowskiej”, która
kierowała Oddziałem II. Istotnie pracowało w nim wielu przedwojennych oficerów,
do których zaliczał się także płk. S. Gano. Jednak pomimo tego, gen. W.
Sikorski uważał go za osobę całkowicie lojalną, nie czyniąc wobec niego
poważnych zastrzeżeń. Jak pisze A. Pepłoński „jedynie wstrzemięźliwość gen. Sikorskiego w reagowaniu na nie zawsze
uzasadnione zarzuty…, zapewniła na ogół harmonijną pracę ogniw Oddziału II
Sztabu N.W.”[54].

Drugim, niewiarygodnym wręcz, choć potwierdzonym
zdarzeniem związanym z płk. S. Gano, są kontakty wywiadu polskiego z wywiadem
niemieckim i osobiście z jego szefem Wilhelmem Canarisem. Jak wykazują
ujawnione ostatnio dokumenty, zabiegał on drogą nieoficjalną o względy Polaków,
podejmując próby wykorzystania ich przeciwko zachodnim aliantom ( ! ). Canaris,
poprzez swoich zaufanych agentów wyświadczył Polakom szereg usług jak np.
zwalnianie z więzień, obozów koncentracyjnych aresztowanych agentów wywiadu lub
przerzut członków rodzin oficerów polskich z okupowanego Kraju do Anglii lub
krajów neutralnych. M. in. w ten sposób, na specjalną prośbę płk. S. Gano
przerzucono do Londynu jego żonę. Odebrana z domu samochodem przez agentów
Abwehry, była kilka dni gościem Canarisa w Berlinie, by w efekcie znaleźć się w
Anglii [55].

W końcowej fazie wojny rozwój działań militarnych
wymagał od wywiadu polskiego nowych działań. Raporty z Kraju nie były
optymistyczne. Na ich podstawie płk. S. Gano wyrażał zaniepokojenie
działalnością sowieckiej partyzantki, podkreślając niejednokrotnie, że
przygotowuje ona niewątpliwie teren „ do
przyszłego zakładania ustroju komunistycznego i okupacji terenu przez wojska
sowieckie”.

Przełomowym momentem było zakończenie II wojny światowej,
które nie przerwało działalności wywiadowczej zarówno w kraju jak i w Londynie.
Oddział II Informacyjno – Wywiadowczy Sztabu Naczelnego Wodza bezpośrednio
odtąd zlecał zadania siatkom wywiadowczym w „ wyzwolonej” Polsce.

Dla szefa Oddziału II Sztabu Naczelnego Wodza płk. dypl.
S. Gano ówczesna sytuacja w kraju była okresem „wstępnego planowania”supremacji politycznej Sowietów w Polsce”,
warunkach wychowania w szkołach i „objawach
rusyfikacji”, a także na temat działalności PPR i NKWD. Wykonanie tego typu
zadań mimo zakończenia wojny było w znacznym stopniu utrudnione, ponieważ
wywiad w Kraju, podporządkowany wcześniej Sztabowi Naczelnego Wodza był już
poważnie zdezorganizowany. Zdobywane wiadomości docierały do Londynu z dużym
opóźnieniem, gdyż łączność wywiadowcza funkcjonowała znacznie gorzej niż w
okresie okupacji niemieckiej [56]. dalszej działalności służb informacyjno –
wywiadowczych. Od informatorów oczekiwano na wiadomości świadczące o „supremacji
politycznej Sowietów w Polsce”, warunkach wychowania w szkołach i „objawach rusyfikacji”, a także na temat
działalności PPR i NKWD. Wykonanie tego typu zadań mimo zakończenia wojny było
w znacznym stopniu utrudnione, ponieważ wywiad w Kraju, podporządkowany
wcześniej Sztabowi Naczelnego Wodza był już poważnie zdezorganizowany.
Zdobywane wiadomości docierały do Londynu z dużym opóźnieniem, gdyż łączność
wywiadowcza funkcjonowała znacznie gorzej niż w okresie okupacji niemieckiej
[56].

W związku z ograniczeniem z powodów obiektywnych (
sytuacja polityczna ) działalności wywiadowczej płk. S. Gano przeniesiony
został 12.01.1946 r. na stanowisko pełniącego obowiązki zastępcy Szefa Sztabu
Głównego do Spraw Ogólnych, którą to funkcję pełnił do 16.03.1948 r. [57].

W czasie II wojny światowej Anglicy wysoko oceniali
współpracę z polskim wywiadem i osobiście z płk. S. Gano. Ceniono jego
inteligencję i rzeczowość w tych kontaktach. Po zakończeniu wojny proponowali
mu pomoc finansową, której nie przyjął [58]. Także Amerykanie widzieli w nim
wybitnego współpracownika a chcąc wykorzystać jego zdolności i wiedzę
zaoferowali mu w późniejszym okresie pracę dla CIA ( płk. Gano znał osobiście
wieloletniego szefa tej organizacji Allana Dullesa ) [59].

W pierwszych latach po
wojnie płk.S. Gano był jednym z najbliższych współpracowników gen. W. Andersa,
który 01.01.1964 r. awansował go do stopnia generała brygady [60].

Wspomniane wcześniej zmiany polityczne w Polsce, objęcie
władzy przez komunistów, wywarły na płk. S. Gano duże wrażenie. Znając Rosję
bolszewicką ze swojej wcześniejszej pracy w wywiadzie II Rzeczypospolitej z
ogromnym niepokojem i pesymizmem obserwował rozwój wypadków. Ważną datą był
26.09.1946 r., kiedy to komunistyczny Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej
pozbawił obywatelstwa polskiego generałów Andersa, Kopańskiego i Maczka. Wśród
60 innych wyższych oficerów Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, których
dotyczył ten haniebny dokument, znalazł się i płk. dypl. Stanisław Gano. Tym
samym, droga powrotu do kraju została przed nim zamknięta [61]. Pozostał na
emigracji.

Do 1953 r. ( 1954 ?) przebywał w Paryżu, skąd wyjechał do
Maroka. Pracował tam w kopalniach, których właścicielem był jego dawny
współpracownik Leon Śliwiński, jeden z szefów Ekspozytury „F”. Pełnił tam
funkcję administratora [62]. Wspomniany, niejako symboliczny ale jakże zasłużony awans
na generała brygady wiele lat po wojnie był dla S. Gano zaskoczeniem. Jak pisze
historyk A. Suchcitz: „Generała
Stanisława Gano, byłego szefa Oddziału II Sztabu NW wręczenie dekretu
awansowego znalazło przy ładowaniu statku w Agadirze zasmarowany kurzem
manganowym w zupełnym oderwaniu od przeszłości; obudziły się wspomnienia i
tęsknoty” [63].

Generał brygady Stanisław Gano zmarł w Cassablance 5
lipca 1968 r. w następstwie ataku serca [64].

Jak już wspomniano, za bohaterstwo w czasie wojny polsko
– bolszewickiej S. Gano został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V klasy oraz
czterokrotnie Krzyżem Walecznych. Ponadto uhonorowano go: Medalem za Wojnę 1918
– 1921 r., Medalem Niepodległości i Srebrnym Krzyżem Zasługi. Za działalność w
okresie II wojny światowej otrzymał m. in. :Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami i
trzykrotnie Medal Wojska. Posiadał również liczne odznaczenia państw sojuszniczych,
z których wymieniamy tylko najważniejsze: Francuska Legia Honorowa przyznana
10.12.1946 r. przez gen. de Gaulle oraz po raz drugi, Francuska Legia Honorowa
krzyż V klasy, amerykański Order Legia Zasługi Stopnia Oficerskiego przyznany
30.11.1944 r., oraz brytyjski Order of the British Empire III klasy wręczony
04.10.1943 r. Ponadto gen. S. Gano otrzymał odznaczenia fińskie (Fiński
Krzyż Zasługi i Krzyż Oficerski Białej Róży) i czeskie (Order „Białego Lwa”,
przyznany 05.04.1941 r. przez Prezydenta Benesza) [65].

Przedstawiona powyżej sylwetka generała Stanisława Gano,
wybitnego wojskowego i patrioty godna była, zaprezentowania i przypomnienia.
Duża część faktów z życia generała oraz informacji dotyczących rodziny i jej
związków z Opatowem publikowana jest po raz pierwszy.

W ostatnich latach kilkakrotnie, choć tylko pośrednio
postać S. Gano pojawiła się na szerszym forum, w kontekście informacji o
zniszczeniu przez stronę brytyjską akt polskiego wywiadu z lat II wojny
światowej. Niektórzy autorzy wręcz obarczają byłego szefa Oddziału II główną
odpowiedzialnością za ten fakt, gdyż przekazał on po zakończeniu wojny
wywiadowi brytyjskiemu całość

dokumentacji [66]. Problem ten wymaga dalszych wyjaśnień.
Dodać jeszcze można, że zgodnie z dostępnymi informacjami gen. S. Gano nie
pozostawił niestety żadnych pamiętników lub wspomnień, które mogłyby rzucić
nowe światło na wiele nie wyjaśnionych kwestii. Jak relacjonują osoby z którymi
utrzymywał kontakty po wojnie, niechętnie wracał do spraw związanych ze swoją
pracą w wywiadzie [67].

Można sądzić, że niewiele osób  kojarzyło nazwisko Gano z tablic pamiątkowych
umieszczonych w Kolegiacie Opatowskiej z człowiekiem, który przez 5 trudnych
lat wojny pełnił funkcję szefa wywiadu Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie,
współpracował z gen. Sikorskim, stykał się osobiście z wielkimi postaciami z
historii najnowszej. Tym bardziej potrzebne stało się opracowanie biografii
żołnierza, który najlepsze lata swojego życia poświęcił służbie dla Polski a
korzeniami wywodził się z naszego regionu.

 

Marek Lis ( Biblioteka Pedagogiczna w Opatowie)

Jacek
Woyno ( Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie )

---

 

Przypisy

    1.Boniecki A.,
Herbarz Polski, T. V, Cz. I, Warszawa 1902, s. 363 – 364.

    2.Urodzony w
miejscowości Wilkołaz, syn Antoniego Gano i Joanny z Górskich. Archiwum Państwowe w
Sandomierzu (dalej APS), Akta miasta Opatowa 1890 – 1950 (dalej AmO), sygn. 3,
k. 481.

    3.Tablica
pamiątkowa poświęcona Stanisławowi Florentynowi Gano umieszczona w Kolegiacie Opatowskiej.

    4.APS, AmO, sygn. 3, k. 481. Napis na
grobie rodzinnym, znajdującym się na cmentarzu w Opatowie podaje inną datę
urodzenia – 18.05.1927 r. Zmarła we Wrocławiu.

    5.Władysław Gano, żył 1 rok i 10 miesięcy,
zmarł 31.05.1865 r. Feliks Gano, żył 1 rok i 11 miesięcy, zmarł 04.03.1857
r. (ustalono na podstawie napisów na grobie rodzinnym). Trzeci syn Emil
Lucjan Fabian Gano urodzony w maju 1866 r., wyjechał z Opatowa i w roku 1897
przebywał prawdopodobnie w Moskwie. APS, AmO, sygn. 3, k. 481.

    6.Kotarski S., Opatów w latach 1861 – 1864,
Opatów 1935, s. 29 – 30. Istnieją podstawy do przypuszczeń, że członkowie
dalszej rodziny S. F. Gano, zamieszkałej w  Warszawie, uczestniczyli w pracach Rządu
Narodowego w okresie Powstania Styczniowego,
zajmując się m. in. ekspedycją druków powstańczych. Zob. Sprawa Tomasza
Skomorowskiego, [w:] Proces Romualda Traugutta i członków Rządu Narodowego.
Akta Audytoriatu Polowego z lat 1863 / 1864, T.II, Cz. 2, pod. red. E.
Halicza, Warszawa 1960, s.41 – 42  i dalsze.

     7.Kotarski S., op. cit., s.30.

     8.Tamże, s. 159 – 160.

     9.APS, AmO, sygn. 3, k. 483.

   10.Tamże.

   11.Tablica pamiątkowa poświęcona
Włodzimierzowi Karolowi Mroczkowskiemu umieszczona w Kolegiacie Opatowskiej.

   12.Maria Stanisława Bogumiła Gano wyszła za
mąż za Adama Sochackiego i od roku 1924 mieszkała w powiecie puławskim.
APS, AmO, sygn. 3, k. 483.

   13.Żak A., Sto lat, sto lat. Jubileusz
opatowskiej OSP. „Gazeta Ostrowiecka” 1999 nr 41 s.14.

   14.Faliszewski F., Echo Ziemi Opatowskiej.
Szkic monograficzno – wspomnieniowy z dziejów powiatu
opatowskiego, Warszawa 1968, s.77.

   15.APS, AmO, sygn. 3, k. 483.

   16.W dokumentach zachowała się informacja, o
wyjeździe Stanisława Gano z
Opatowa, na stałe z dniem 06.08.1913 r. APS, AmO, sygn. 3, k. 483.

    17.Wniosek nominacyjny na
stopień kpt. podpisany przez d- cę 2 ppLeg. mjr Emila Czaplińskiego w dniu 15.07.1922 r.
oraz Główna Karta Ewidencyjna, Centralne Archiwum Wojskowe
(dalej CAW), akta personalne (dalej ap) Stanisława Gano, 1769
/ 89 /1387.

    18.Karta Ewidencyjna por. S.
Gano z 1919 r., CAW, ap 1769 / 89 /1387.

    19.Karta Ewidencyjna por. S.
Gano z 1920 r., CAW, ap 1769 /89 /1387.

    20.Wniosek na odznaczenie por
S. Gano Krzyżem Walecznych (dalej KW) z 02.02.1921 r., CAW, ap 1769 / 89 /1387.

    21.Wniosek na odznaczenie por.
S. Gano KW z 17.02.1920 r., CAW. ap 1769 / 89 /1387.

    22.Dziennik Personalny
Ministerstwa Spraw Wojskowych (dalej MSW) Nr 8 / 20, dekret nr 2013.

    23.Wniosek na odznaczenie por
S. Gano KW z 20.12.1920 r., CAW, ap 1769 / 89 /1387.

    24.Wniosek na odznaczenie por.
S. Gano KW z 22.03.1921 r., CAW, ap 1769 / 89 /1387.

    25.Wniosek na odznaczenie
orderem Virtuti Militari V klasy por. S. Gano z 04.02.1921 r., CAW, ap 1769 / 89 / 1387
oraz Lista odznaczonych Srebrnym Krzyżem Orderu Wojennego Virtuti
Militari V Klasy [w:] Sitko J., Zarys historii wojennej 2 – go
pułku piechoty Legionów, Warszawa 1928, s. 46.

    26.Arkusz Ewidencyjno –
Kwalifikacyjny kpt. S. Gano, CAW, ap 1769 / 89 /1387 oraz Dziennik Personalny
MSW Nr 5 – I / 22. T. Kryska – Karski i S. Żurakowski w pracy:
Generałowie Polski niepodległej, Warszawa 1991, s.94, podają iż S. Gano
mianowany został kapitanem 01.06.1919 r.

    27.Album oficerów
dyplomowanych – absolwentów Wyższej Szkoły Wojennej rocznik 1922 / 1924, CAW I. 340. 1. 230.

    28.Dziennik Personalny MSW Nr
103 / 24.

    29.Dziennik Personalny MSW Nr
132 / 25.

    30.Instytut Polski i Muzeum
im. gen. Sikorskiego w Londynie (dalej IPMS), Kolekcja generała brygady Stanisława Gano
(dalej KSG), KOL. 76 / 2.

    31.IPMS, KSG, KOL. 76 / 2.
Zob. także T. Kryska – Karski, S. Żurakowski, op. cit. S. 94.

    32.Pepłoński A., Wywiad
Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie 1939 – 1945, Warszawa 1995, s. 91 – 92.

    33.Wyciąg z opinii Inspektora
Armii gen. dyw. Jana Romera z dnia 02.05.1930 r. z ćwiczeń międzydywizyjnych  „Lida”, CAW, ap 1769 / 89 /1387.

    34.Pepłoński A., Wywiad Polski
na ZSRR 1921 – 1939, Warszawa 1996, s. 151 – 152.

    35.Rozporządzenie Biura
Personalnego MSW Nr 3110 z dnia 20.04.1933 r. Zob. także Pullat R., Stosunki polsko –
fińskie w okresie międzywojennym, Warszawa 1998, s. 109 – 110.

    36.Dokumenty personalne IPMS,
KSG, KOL. 76 / 2 podają inną datę powrotu S. Gano z placówki w Helsinkach – 01.04.1935
r.

    37.Tajny Dziennik Personalny
Nr 2 / 37.

    38.Rozporządzenie Biura
Personalnego MSW L: 448 / tj. II – 3.

    39.Rozkaz dzienny 11 pułku
piechoty Nr 125 / 37.

    40.Roczna lista kwalifikacyjna
za rok 1936, CAW, ap 1769 / 89 /1387.

    41.Roczna lista kwalifikacyjna
za rok 1938, CAW, ap 1769 / 89 /1387.

    42.Pepłoński A., Wywiad
Polskich Sił…, s. 92.

    43.IPMS, KSG, KOL. 76 / 2.

    44.IPMS, KSG, KOL. 76 / 2. W.
Biegański w pracy: Wojsko Polskie we Francji  1939 – 1940, Warszawa 1967, s. 119 – 120,
podaje późniejszą datę ucieczki z obozu – listopad 1939 r.

    45.Pepłoński A., Wywiad
Polskich Sił…, s. 92.

    46.IPMS, KSG, KOL. 76 / 2.
Także Kryska – Karski T., Żurakowski S., op. cit. s.94.

    47.IPMS, KSG, KOL. 76 / 2.
Kryska – Karski T., Żurakowski S., op. cit. s. 94, podają że S. Gano funkcję tę objął we
wrześniu 1941 r.

    48.Kryska – Karski T.,
Żurakowski S., op. cit. s. 94.

    49.Pepłoński A., Wywiad
Polskich Sił…

    50.Szczegółowo działalność „Armanda” opisał S. Żochowski w pracy:
Wywiad polski we Francji 1940 – 1945, Lublin 1994.

    51.Pepłoński A., Wywiad
Polskich Sił…, s. 125 – 126.

    52.Tamże, s. 321.

    53.List gen. S. Gano do D.
Irvinga z 20.01.1968 r. IPMS, KSG, KOL. 76 / 2.

    54.Pepłoński A., Wywiad
Polskich Sił…, s. 98.

    55.Stańczyk  Z., Jeśli był spisek… „Rzeczpospolita”,
dod. „Plus Minus”,1998 nr 155 s.15. Podobny fakt miał miejsce w
przypadku żony płk. dypl. Antoniego Szymańskiego, byłego polskiego
attache w Berlinie. Na osobiste polecenie Canarisa przerzucona została ona do
Szwajcarii, zob. Żochowski S. op. cit. s. 90 – 91. Dodać można, ze sprawa
żony S. Gano jest jedyną informacją o jego najbliższej rodzinie, na
jaką udało się autorom natrafić.

    56.Pepłoński A., Wywiad
Polskich Sił…, s.364.

     57.IPMS, KSG, KOL. 76 / 2.

    58.Tamże.

    59.Akt odznaczenia płk. S.
Gano Orderem Legion of Merit Degree of Officer z podpisem prezydenta Franklina Rossewelta.
IPMS, KSG, KOL. 76 / 2.

    60.Akt mianowania i osobisty
list gratulacyjny gen. W. Andersa. IPMS, KSG, KOL. 76 / 2. Zob. także: Lista generałów
mianowanych na uchodźstwie 1940-1974. „Zeszyty Historyczne” 1981 z. 58 s.222
– 227.

    61.Łojek J., Sprawa 26
września 1946. „Zeszyty Historyczne” 1981 z. 58 s.228 – 231.

    62.Żochowski S., op. cit. s.
7.

    63.Suchcitz A., Admiralsko –
generalskie awanse na uchodźstwie w 1965 roku. „Mars” 1994 t.2 s. 217 – 218.

    64.IPMS, KSG, KOL. 76 / 2.

    65.Ordery i odznaczenia
Generała Stanisława Włodzimierza Pawła Gano. IPMS, KSG, KOL. 76 / 2.

    66.Zob. np. Nowak Jeziorański
J., Ukryty trop. „Polityka” 1997 nr 44 s.72 –73;  także S. P., Brytyjczycy zniszczyli archiwum
wywiadu. „Rzeczpospolita” 1999 nr 148  
s.A1, A4; także Żochowski S., op. cit. s. 89.

    67.Żochowski S., op. cit. s.
10.

Bibliografia

A.  
Źródła archiwalne

1.Archiwum Państwowe w
Sandomierzu

  – Akta miasta Opatowa 1890 – 1950, sygn. 3.

2.Centralne Archiwum Wojskowe
w Warszawie

– Akta
personalne Stanisława Gano, sygn. 1769 / 89 / 1387

– Album
oficerów dyplomowanych, absolwentów Wyższej Szkoły Wojennej rocznik
1922 / 1924, sygn. I. 340. 1. 230.

2.    
Lista generałów mianowanych na uchodźstwie 1940 – 1974,
[w:] „Zeszyty
Historyczne” 1981 z. 58.

3.    
Proces Romualda Traugutta i członków Rządu Narodowego. Akta
Audytoriatu Polowego z lat 1863 / 1864, T. II, Cz. 2, pod .red. E.
Halicza, Warszawa 1960.

9.Pepłoński A., Wywiad Polskich Sił Zbrojnych na
Zachodzie 1939- 1945, Warszawa 1995.

10.Pullat R., Stosunki polsko – fińskie w okresie
międzywojennym, Warszawa
1998.

11.Roczniki Oficerskie za lata: 1923 ,
1924 , 1928 , 1932

12.Rygor – Słowikowski M.Z., W tajnej
służbie (In secret service),  Londyn 1997.

13.Sitko J., Zarys historii wojennej 2-
go pułku piechoty Legionów, Warszawa 1928.

14.S. P., Brytyjczycy zniszczyli
archiwum polskiego wywiadu,   „Rzeczpospolita” 1999 nr 148

15.Stańczyk Z., Jeśli był spisek…
„Rzeczpospolita” 1998 nr 155.

16.Suchcitz A., Admiralsko –
generalskie awanse na uchodźstwie w 1965  roku. „Mars” 1994 t.2.

17.Żochowski S., Wywiad polski we
Francji 1940 – 1945, Lublin 1994

18.Żak A., Sto lat, sto lat. Jubileusz
opatowskiej OSP „Gazeta Ostrowiecka” 1999 nr 41.