Co rok ukazuje się kilka książek poświęconych Józefowi Piłsudskiemu. Od poważnych monografii uznanych autorów, poprzez pozycje zajmujące się wycinkiem życia czy działalności Marszałka, kończąc na takich, które dotyczą związków Komendanta z konkretnym miejscem. Wiele z nich opiera się na materiałach źródłowych, zawiera duża ilość przypisów i skierowana jest głównie do osób mocno zainteresowanych tematyką. Na szczęście, dla czytelników niepotrafiących wskazać, którego dnia Józef Piłsudski udekorował sztandar 5 pułku piechoty Legionów Krzyżem Virtuti Militari, wydawane są także książki napisane mniej hermetycznym językiem, co nie oznacza, że mniej wartościowe.

   Przed kilkoma tygodniami ukazała się, nakładem Wydawnictwa Poznańskiego, książka Piotra Gajdzińskiego „Sztuka przywództwa. Piłsudski”.  Autor nie jest z zawodu historykiem. Pracuje jako dziennikarz i przez ponad dekadę, jako rzecznik prasowy dużego banku, miał okazję do obserwacji jak realizowana jest sztuka przywództwa przez polskich i zachodnich menadżerów. Być może właśnie te doświadczenia skłoniły go do przeanalizowania tej trudnej sztuki na przykładzie jednego z najwybitniejszych i najskuteczniejszych polskich przywódców.

   Takie podejście do osoby Marszałka przewija się co prawda w wielu wydawnictwach, ale nikt nie poświęcił pracy tylko temu zagadnieniu. Wydawałoby się, że spektakularne sukcesy Naczelnika powinny zostać właśnie zbadane pod kątem umiejętności dobierania współpracowników, kierowania ludźmi i wskazywania tych cech charakteru oraz umiejętności, które były przydatne w odnoszeniu sukcesów. Wiele osób wskazuje na Józefa Piłsudskiego jako autorytet, przykład wielkiego i skutecznego człowieka, ale ile osób próbowało znaleźć przyczyny tejże wielkości? Książka Piotra Gajdzińskiego stanowić może lekturę zarówno dla osób odpowiedzialnych za sprawy wagi państwowej, jak i tych, którzy kierują niewielkimi grupami czy zespołami. Odnalezienie klucza do sukcesu w przypadku Józefa Piłsudskiego nie daje oczywiście gwarancji jego powtórzenia w każdym przypadku, ale może być cennym punktem wyjścia.

   Autor podzielił książkę na siedem rozdziałów. W pierwszym z nich analizuje samą istotę przywództwa. Wskazuje na cechy, które posiadać powinien prawdziwy przywódca i powołuje się na liczne przykłady z historii najnowszej. Stawia Józefa Piłsudskiego na równi z takimi osobami jak Małgorzata Thatcher, Karol de Gaulle czy Churchill.

   Drugi rozdział to przegląd historii życia Józefa Piłsudskiego. W formie bardzo skrótowej, co wynika m.in. z objętości książki, autor przedstawia kluczowe fragmenty życiorysu bohatera recenzowanej pozycji. Uzupełnia to licznymi cytatami, zarówno z jego dzieł, jak również bliskich współpracowników oraz osób odgrywających poczesną rolę w odrodzonej Polsce.

   Tytuły kolejnych pięciu rozdziałów pochodzą od tych cech charakterystycznych Józefa Piłsudskiego, które zadecydowały o skuteczności przywództwa Marszałka. Jako pierwszą z nich wymienił autor „autorytet”. Ta cecha widoczna była zarówno dla ludzi bezpośrednio związanych z Komendantem, jak i tych, którzy obserwowali go z nieco większej odległości. Zachowanie Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego, który po spotkaniu w Paryżu oznajmia, że oto odnalazł w Piłsudskim Wodza, głęboka wiara legionistów w słuszność postępowania po Jego dymisji z Legionów oraz w okresie kryzysu przysięgowego (słynne „Piłsudski wie lepiej”) czy też opinia wyrażona przez Zofię Nałkowską o ilości przymiotów Naczelnika świadczą, że niewątpliwie autorytet jest cechą niezbędną ludzi wielkich.

   Wstrzemięźliwość, granicząca niejednokrotnie ze skromnością, to kolejny atrybut Naczelnego Wodza. Już od czasów zesłania znaleźć można relacje mówiące o niewielkich aspiracjach Józefa Piłsudskiego w zakresie potrzeb życia codziennego. Skromny ubiór, zarówno w czasach konspiracji, Legionów czy po odzyskaniu Niepodległości, niechęć do przywilejów przysługujących osobom z pierwszego szeregu ludzi władzy, to oczywiste przykłady na potwierdzenie jednej z tez autora.

   Charyzma, to kolejna cecha niezbędna wielkiemu przywódcy. Tę swoją Józef Piłsudski wykuwał od wczesnej młodości. Możliwe, że początkowo sprzyjał temu przypadek (sprawa zesłania na Syberię), ale wiadomo, że bez łutu szczęścia wiele pięknych pomysłów i idei przepadło bez śladu. Charyzma komendanta I Brygady wynikała także z jego ciężkiej pracy, jak i z wyniesionej z rodzinnego domu miłości do słowa pisanego, a także umiejętności pisarskich i oratorskich. Pozostawiona przez Marszałka spuścizna pisarska dowodzi, że z duża łatwości umiał formułować myśli i władał piękna polszczyzną. Właśnie ten element umiejętnie wykorzystywał do budowani swej charyzmy.

   Czy Józef Piłsudski był wizjonerem? Wydaje się, że istnieje aż nadto dowodów na potwierdzenie tej tezy. Zaangażowanie w budowę Związków Strzeleckich, jako kadr przyszłego Wojska Polskiego, wkroczenie do Kongresówki w sierpniu 1914 r. w celu zaakcentowania dążeń narodu polskiego do odzyskania niepodległego państwa, skoncentrowanie wysiłków na budowie armii od listopada 1918 r., postępowanie wobec Sejmu po maju 1926 r. czy niewiara w skuteczność instytucji międzynarodowych, takich jak Liga Narodów, jako gwarantów pokoju europejskiego to tylko niektóre z przykładów.

   Objęcie niegraniczonej, faktycznie dyktatorskiej, władzy, jako Tymczasowy Naczelnik Państwa mogło stanowić dla osoby innej niż Józef Piłsudski pokusę nie do odparcia. Jednak jedną z pierwszych decyzji, świadczącej o ogromnej odpowiedzialności, bo o niej traktuje ostatni rozdział, było zarządzenie wyborów do Sejmu i przekazanie mu pełni władzy w lutym 1919 r. Odpowiedzialnością tłumaczyć także trzeba niechęć do szafowania krwią polską i wstrzymywanie werbunku do Legionów, w sytuacji, gdy nie można było liczyć na poważne ustępstwa ze strony państw centralnych w kwestii odrodzonej państwowości polskiej. Odpowiedzialnością tłumaczyć trzeba przyjmowanie do Wojska Polskiego oficerów i generałów, w których polskość zaczęła się budzić dopiero pod koniec lub wręcz po zakończeniu I wojny światowej. Młodego państwa polskiego nie stać było na odrzucenie umiejętności niezbędnych dla młodej armii tylko z tego powodu, że do tej pory aspirujący do wstąpienia do WP walczył po przeciwnej stronie frontu. Pozostawienie, wbrew powszechnym oczekiwaniom, parlamentu po wydarzeniach z maja 1926 r. także zakwalifikować należy do przejawów odpowiedzialności. Tak samo jak pozostawienie w armii tych, którzy walczyli w tymże maju po stronie rządowej.

   Niestety, fakt, że autor nie jest historykiem daje się zauważyć przy uważnej lekturze. Zauważone błędy powinny jednak zostać wychwycone przez redaktor odpowiedzialną za książkę. Na stronie 38 znajdujemy dwa błędy. Pierwsza żona Józefa Piłsudskiego nazywała się Maria Juszkiewiczowa, a nie Jusikiewiczowa. Roman Dmowski w 1904 r. przebywał w Japonii co najwyżej, jako przedstawiciel Ligi Narodowej, a nie Ligi Narodów, która to instytucja powstała w 1919 r. W sierpniu 1914 r. sformowano zdecydowanie większą ilość strzelców niż tylko kompania kadrowa. Władze austriackie nie rozwiązały też drużyn strzeleckich, co mogłoby sugerować likwidację PDS metodą administracyjną. Autorowi chodziło raczej o zakończenie, niepodporządkowanej organizacyjnie, działalności strzelców na terenie Kongresówki, co potwierdza kolejne zdanie mówiące o powstaniu Naczelnego Komitetu Narodowego. Dyskusyjne wydaje się stwierdzenie o przejęciu przez Komendanta władzy od Rady Regencyjnej. Jednak temat ten wart jest osobnego opracowania, które pojawi się z czasem na portalu jpilsudski.org.

   Rezygnacja z funkcji Szefa Sztabu Generalnego oraz przewodniczącego Ścisłej Rady Wojennej miało miejsce w połowie, a nie pod koniec, 1923 r. Po maju 1926 r. Marszałek mieszkał w budynku Generalnego (a nie Głównego) Inspektoratu Sił Zbrojnych. Na str. 78 autor, w kontekście sprawy ministra Czechowicza, używa rozwinięcia skrótu BBWR jako Bezpartyjny Blok Wspierania Reform. Ten twór polityczny funkcjonował w latach dziewięćdziesiątych dwudziestego wieku, a w latach dwudziestych był to Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem. Na stronie 77 i 79 występują dwa identyczne cytaty z wypowiedzi Norberta Balickiego, co oczywiście obarcza raczej redakcję niż autora. Dyskutować można czy niespełna trzymiesięczny pobyt Bolesława Wieniawa-Długoszowskiego w wiezieniu bolszewickim nazwać można „długim” (str. 83), skoro sam Józef Piłsudski więziony był przez czas wielokrotnie dłuższy. Tenże sam Józef Piłsudski na II Zjeździe PPS wybrany został do Centralnego Komitetu Robotniczego, a nie Rewolucyjnego.

Dariusz Nowiński

Ocena recenzenta:
Temat i treść: 7/10
Język, styl, kompozycja tekstu: 8/10
Forma wydawnicza: 9/10

Informacje o publikacji:
Tytuł; Sztuka przywództwa. Piłsudski
Autor: Piotr Gajdziński
Wydawnictwo: Wydawnictwo Poznańskie
Rok wydania: 2013
Liczba stron: 184
Oprawa: twarda
Format: 135x 205 mm
ISBN: 978-83-7177-953-4