Pomimo ukazywania się na rynku sporej ilości książek poświęconych różnym aspektom polskiej armii w okresie międzywojennym nie doczekaliśmy się nadal interesującej pozycji związanej z korpusem oficerskim. Pewną próbą była książka Franciszka Kusiaka „Życie codzienne oficerów Drugiej Rzeczypospolitej”, ale ze względu na wycinkowe spojrzenie na tę tematykę, a przede wszystkim bardzo słabą stronę merytoryczną nie spełniła pokładanych nadziei. W 2011 roku ukazała się książka Bartosza Kruszyńskiego pod tytułem „Kariery oficerów w II Rzeczypospolitej”. Postać autora nie jest anonimowa na rynku. Poprzednie jego opracowanie „Poznańczycy w wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1921” spotkało się z życzliwym przyjęciem recenzentów i czytelników. Można było domniemywać, że autor pójdzie za ciosem i na dobre ugruntuje swą pozycję na rynku. Spodziewać się tego było można tym bardziej, że książka jest poszerzoną wersją rozprawy doktorskiej autora, noszącej tytuł „Kariera oficerska jako model awansu społecznego obywatela II Rzeczypospolitej”.

   Praca podzielona jest na cztery rozdziały, ponadto zawiera wstęp, podsumowanie, indeks nazwisk, bibliografię oraz wkładki zdjęciowe. Przyjęty układ chronologiczny wydaje się właściwy dla przedstawienia zagadnienia, tym bardziej, że periodyzacja dwudziestolecia międzywojennego w kontekście historii wojskowości jest praktycznie bezdyskusyjna. W ramach każdego z rozdziałów autor starał się przedstawić główne wydarzenia, które miały bezpośredni związek z sytuacją korpusu oficerskiego. Nie unikał także omówienia aktów prawnych, które regulowały zasady przyjęcia oficerów do Wojska Polskiego w momencie jego powstawania, a także tych które pozwalały na wstępowanie do szkół wojskowych i regulowały pragmatykę oficerską. Wydaje się, że ze względu na niezbyt duże skomplikowanie tej materii autor unika w tych fragmentach większych błędów.

   Pierwszy rozdział poświęcony jest okresowi 1918-1921. Odradzające się państwo polskie stanęło przed koniecznością toczenia walk zbrojnych na wielu frontach. Niezbędnym czynnikiem była sprawnie funkcjonująca armia, w tym jej kościec, szkielet czyli oficerowie. Wywodzili się oni głównie z trzech armii zaborczych, formacji niepodległościowych, w tym głównie z Legionów Polskich, oraz armii polskiej we Francji. Skromny odsetek stanowili oficerowie szkoleni już w trakcie działań wojennych. Ta różnorodność musiała być poddana powolnej unifikacji, które nie udało się zakończyć przed 1921 rokiem.

    Drugi z rozdziałów dotyczy przedziału lat 1921-1926 i oczywiście cezurą końcową są porządki majowe. Autor opisuje tu zasady weryfikacji oficerów, ich demobilizację oraz problemy z jaki zetknęła się armia w związku z takim, a nie innym efektem prac komisji weryfikacyjnej. Dostrzega trudności, które wyniknęły z przerostów kadrowych wśród oficerów sztabowych. Jeszcze większym problemem był niedostatek, a nawet bieda, które towarzyszyły znacznemu odsetkowi polskich oficerów.

   Objęcie przez Józefa Piłsudskiego stanowisk ministra spraw wojskowych oraz Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych rozpoczyna trzeci rozdział książki. W nim autor ze wszech miar stara się dowieść, że był to złoty okres dla oficerów legionowych, którzy dzięki poplecznictwu, znajomościom i chorym ambicjom objęli zdecydowaną większość wysokich stanowisk zarówno w sztabach jak i w jednostkach linowych.  Stara się także udowodnić, ze system awansowy nie sprzyjał rozwojowi oficerów i blokował ich kariery. W jaki sposób autor stara się udowodnić, że po maju 1926 r. z wojska zwolniono setki, jeśli nie tysiące, wartościowych oficerów przedstawię w dalszej części recenzji. Tu zaznaczę tylko, że praktycznie autor nie wychodzi poza to co napisał w tej kwestii Marian Romeyko, Józef Kuropieska, Jerzy Kirchmayer, Piotr Stawecki, Franciszek Kusiak i Lech Wyszczelski. Warto zwrócić uwagę, że w przypadku Piotra Staweckiego nastąpiła pewna ewaluacja stanowiska, czego nie dostrzega się w recenzowanej pracy.
Największym zarzutem do tej części pracy jest powtarzanie stereotypowych opinii, pochodzących z lat słusznie minionego ustroju. Mimo bogatej bazy źródłowej, w postaci Roczników Oficerskich i Dzienników Personalnych, trudno dostrzec próby analizy zjawisk w większej skali.

   W rozdziale tym omówiono także lata 1935-1939, a więc okres, gdy za politykę kadrową odpowiadał generał, a później marszałek Edward Śmigły-Rydz. Bartosz Kruszyński postanowił w ty rozdziale omówić także mundur oficerski jako symbol kariery. Moim zdaniem był to zabieg chybiony, a miejsce dla tego podrozdziału znaleźć powinno się w czwartej części książki.

   Ostatni rozdział poświęcony jest karierze oficerskiej w kontekście awansu społecznego. Opisano tu ich sytuację materialną, styl życia, oraz wpływ oficerów nażycie cywilne państwa. Szkoda, że ksiązka Janusza Mierzwy poświęcona starostom okresu międzywojennego ukazał się dwa lata po wydaniu pozycji Bartosza Kruszyńskiego, ponieważ ten drugi mógłby sporo ustaleń uwzględnić w swej pracy.

   Niestety, nadzieje, które towarzyszyły rozpoczęciu lektury książki, w miarę zapoznawania się z treścią diametralnie odmieniły spojrzenie na wartość recenzowanej pracy. Niestety, książka roi się od błędów, przeinaczeń i niedokładności. Wskazana poniżej lista jest wynikiem znalezienia błędów (mam nadzieję, że nie celowych działań autora) zauważonych w trakcie czytania, a nie pogłębionej analizy. Sprawdzenie wszystkich faktów i przypisów zajęłoby sporo czasu i prawdopodobnie rozbudowało by ją jeszcze bardziej.

   Rozpocznijmy od bazy źródłowej. Nie zauważyłem wśród wspomnień wykorzystanych w pracy książki Bohdana Hulewicza „Wielkie wczoraj w małym kręgu”, a wśród opracowań książki Piotra Staweckiego „Wojsko Marszałka Józefa Piłsudskiego”. Czy dlatego, że powołanie się na nie zmusiłoby do weryfikacji pewnych twierdzeń autora?

   Przejdźmy do konkretów.

   Na stronie 14 autor podaje nazwy źródeł drukowanych, które były mu pomocne przypisaniu pracy. Wymienia „Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych” i „Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych”.  Oba te dzienniki były wydawane i sygnowane przez Ministerstwo Spraw Wojskowych, a nie stosownego ministra.  Na str. 30 czytamy o rozpoczęciu walk o Lwów i Galicję Zachodnią. O Lwów walczyliśmy z Ukraińcami. Z kim mielibyśmy walczyć o Kraków, Rzeszów czy Nowy Targ Bartosz Kruszyński już nie pisze.

   Brak konsekwencji widać na stronach 41 i 46. Najpierw pada stwierdzenie, że „służba zawodowa w armii rosyjskiej i austro-węgierskiej na przełomie XIX i XX wieku była pozytywnie odbierana przez polskie społeczeństwo.”. Kilka stron dalej zaś „W zaborze austriackim zawodowa kariera oficerska cieszyła się na przełomie XIX i XX wieku dużym prestiżem. . Inaczej było w Kongresówce, gdzie źle patrzono na oficerów Polaków w rosyjskich mundurach”. Jak było naprawdę?

   Na stronie 50 podany jest przykład przebiegu służby wojskowej Leona Piotra Dębskiego. Otóż według autora, oficer ten urodzony w 1890 r., ukończył gimnazjum i zdał maturę w Żytomierzu, a w 1900 roku (czyli w wieku 10 lat) wstąpił do Oficerskiej Szkoły Artylerii w Sumach, którą ukończył po 8 latach. Prawdopodobieństwo wstąpienia dziecka z maturą do szkoły oficerskiej jest nadzwyczaj znikome.  Na str. 73-74 wymienienie są wyżsi dowódcy wraz z opisem dotyczącym pochodzenia z konkretnej armii oraz informacją czy sprawdzili się w trakcie konfliktu z bolszewikami czy też nie. Autorowi brak konsekwencji. Skoro Władysław Sikorski wywodził się z armii austriackiej, to Leon Berbecki powinien być przedstawiony jako oficer armii rosyjskiej, a nie Legionów. 

   Czytającemu trudność sprawi także  poznanie liczby oficerów wojsk lądowych, którzy zostali zweryfikowani i  weryfikację przeszli (str. 114). Weryfikację przeszło 19 969 oficerów, zweryfikowano ostatecznie (jak rozumiem – pozytywnie) 12 959., a nie przeszło jej 7069. Gdzie się podziało 59 oficerów?
Na str. 117 podana jest liczba oficerów legionistów po weryfikacji, która miała wynosić 3966 oraz odesłanie do tabeli na stronie 116. Jednak w tabeli figuruje, łącznie z generałami, 7813 osób wywodzących się z Legionów. Strona 201 niesie informację o zwolnieniach generałów w maju 1927 r. Dla autora trzech generałów dywizji i jedenastu generałów brygady, to łącznie 13 osób. Rozumiem, że autor jest humanistą, ale tego typu błędów w pracy doktorskiej nie powinno być.

   Trzy strony dalej podano informację o nadaniu stopnia podchorążego absolwentom trzymiesięcznego kursu zorganizowanego przy Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie. Ponieważ sprawa dotyczy roku 1922, to można przyjąć, że chodzi raczej o tytuł, a nie stopień. Stopień „podchorąży” używany był bodajże tylko do 1920 r. Na tej samej stronie kolejny błąd. Po ukończeniu szkoły oficerskiej otrzymywało się stopień podporucznika, a nie porucznika. 

   Nie wiem skąd u autora przeświadczenie, że cechą charakterystyczną wyższych oficerów wywodzących się z armii austriackiej były sztylpy z żółtej skóry. Z pamiętników oficerów II RP, które czytałem pamiętam zaledwie jeden opis, który dotyczył takiego elementu umundurowania. I z niego właśnie autor pozwala sobie wysnuć taki, a nie inny wniosek (str. 122). Na tronie 125, przy okazji przedstawiania problemów oficerów z armii zaborczych z językiem polskim, opisany jest Otton Krzisch. Jak napisano „zaustryjacznie” było jednym z głównych powodów zatrzymania go w awansie, choć miał realne szanse  awansu na generała brygady. Na szczęście, wbrew wyrażonym obawom, oficer ten został realnym generałem, o czym czytelnik może się przekonać sprawdzając to we własnym zakresie. Od twórcy książki tego się nie dowie.

   Jednym z ulubionych motywów, przewijających się przez omawianą książkę, jest blokada etatów przez młodo awansowanych do wysokich stopni legionistów. Teks ten przewija się co najmniej kilkanaście razy, jeśli niw więcej, przez stronice książki. Tak jest np. na stronie 138, jednak na potwierdzenie tej blokady nie pada zbyt wiele przykładów. Bo czy powołanie się na  gen. Karaszewicza-Tokarzewskiego wyczerpuje pojęcie „wielu”. I czy przykład tegoż generała można odnieść do słowa „karierowicz”.

   Razi też pewna nieporadność językowa. Przykład można znaleźć na str. 147, gdzie użyto sformułowania „spełniać wymagane kwalifikacje”. Spełnia się raczej wymagane warunki, a kwalifikacje się posiada bądź nie. Notorycznie autor używa dwóch określeń, z którymi zgodzić się nie mogę. Lekceważąc czyn legionowy konsekwentnie stara się pisać „legiony”, a nie „Legiony”, choć jest to powszechnie przyjęte. Chyba, że autor cały czas ma na myśli legiony rzymskie. Druga sprawa, to nazywanie walk na wschodzie wojną polsko-rosyjską. Brak tu autorowi konsekwencji, bo w tytule poprzedniej książki używa nazwy „wojna polsko-bolszewicka”.

   Oprócz powtórzeń, stanowiących dowód na niechęć autora do środowiska wywodzącego się z Legionów Polskich, znaleźć można także inne. Na str. 153 powtórzono zasady dokonywania awansu „z wyboru”, które opisane były już trzy strony wcześniej. Kolejne powtórzenia występują na stronach 392 i 393, a dotyczą sprawy zwalniania z wojska w przypadku zawarcia przez oficera związku małżeńskiego bez stosownego zezwolenia.

   W tabeli 13. znalazł się kolejny błąd. Przy opisywaniu   wymogów, które musiały być spełnione przed awansem na stopień komandora porucznika, wskazano na wymóg sprawowania dowództwa, w tym właśnie stopniu, przez 18 miesięcy. Oczywiście przez półtora roku należało dowodzić w stopniu komandora podporucznika. Także na stronie 249 dwa razy występuje komandor porucznik, choć w jednym przypadku chodzi o odpowiednik stopnia majora czyli komandora podporucznika.

   Porażające jest to, że nawet przepisanie jakiegoś tekstu, nie odbywa się ze zrozumieniem. Przykładem ego jest str. 182, gdzie autor informuje nas, że niezbędny do kształcenia na oficera był cenzus naukowy szkoły średniej (zdany egzamin dojrzałości) lub ukończony korpus kadetów. Wówczas oficer (sic!!!) mógł się starać o przyjęcie do szkoły podchorążych piechoty.  Podobnie wygląda sprawa na stronach 237-238. Opisując drogę do stopnia oficerskiego w 1935 autor pisze: „Drugą drogą było wstąpienie do jednej ze szkół podchorążych rezerwy. Po roku nauki i praktyce otrzymywało się stopień ppor. rezerwy. Wówczas można było się starać o przyjęcie do szkoły podchorążych dla oficerów zawodowych tej samej broni”. Tematyką wojska interesuję się od dzieciństwa, ale jeszcze nigdzie nie spotkałem się z przypadkiem podporucznika rezerwy odbywającego szkolenie w szkole podchorążych. Ciekaw jestem, o ilu takich przypadków słyszał doktor Kruszyński.

   Na nowo pisana jest także, przez autora, historia polityczna Polski. Na str. 185 dowiadujemy się, że Aleksander Skrzyński został prezesem Rady Ministrów 20 października 1925 r. Ministrem spraw wojskowych w jego gabinecie został gen. Lucjan Żeligowski. Dzięki temu oficerom, którzy zostali ukarani za udział w manifestacji w Sulejówku, w listopadzie tego samego roku, cofnięto kary. Czyżby zatem karał ich Żeligowski? Dlaczego cofał im potem te kary? Czy działo się to z inspiracji Marszałka? Wszystko staje się jasne i logiczne, gdy sprawdzimy, że nominacja zarówno premiera Skrzyńskiego, jak i ministra Żeligowskiego miała miejsce miesiąc później. Czytajmy jednak dalej tę samą i następną stronę. Czego się dowiemy? Tego, że 10 maja powołano rząd Witosa, a 11 miało miejsce zbrojne wystąpienie oddziałów wiernych Józefowi Piłsudskiemu. Do kosza z podręcznikami!

   Sporo nowych rzeczy dowiedzą się osoby, którym bliskie są personalia generalicji i korpusu oficerskiego II RP. Szczególna gratka spotka czytelników na stronie 197. Wśród najwyższych wojskowych pojawia się u autora gen. Marian Ostoja-Zagórski, płk Jagmin Małaszewski i rotmistrz 13 puł. Włodzimierz Rosiński. Pierwszego można na szczęście dość szybko skojarzyć z generałem o tym nazwisku, ale imieniu Włodzimierz. Z pułkownikiem Małaszewskim (dobrze, że nie Małaszyńskim) idzie też w miarę łatwo, autor wskazuje, że chodzi o późniejszego komendanta Policji Państwowej czyli o Janusza Jagrym-Maleszewskiego. Co ciekawe, z oficerem o tym nazwisku można zetknąć się na str. 143, ale autor nie skojarzył, że chodzi o tę samą postać. W indeksie nazwisk figurują jako dwie różne osoby.

   Zupełnie inaczej wygląda sprawa trzeciego oficera. Ponieważ jest to chyba najbardziej jaskrawy przykład nierzetelności i niedbalstwa autora poświęcę tej sprawie nieco więcej miejsca. Jego nazwiskiem autor podpiera się dla udowodnienia tezy, że wystąpienie w maju 1926 r. przeciwko Marszałkowi skończyć się musiało wstrzymaniem awansu i koniecznością odejścia z wojska.  Czystki te musiały się zacząć rzekomo w 1927 r. Bartosz Kruszyński pisze „Za jawne wystąpienie przeciwko marszałkowi awans wstrzymano wielu oficerom młodszych stopni. Jako przykład może posłużyć tutaj sytuacja kadry oficerskiej 13. pułku ułanów wileńskich., gdzie zwolniony został z wojska rtm. Włodzimierz Rosiński, kawaler Orderu Virtuti Militari oraz kilku jego młodszych kolegów”. Opatrzono to przypisem odsyłającym do strony 52 wspomnień Grzegorza Cydzika pt. „Ułani, ułani…”.  Co na ten temat pisze oficer 13 pułku ułanów? Proszę bardzo: „Mój pierwszy dowódca szwadronu Włodek Prosiński, kawaler Orderu Virtuti Militari, miał dużo cech kmicicowych. Dzielny podczas działań wojennych, w życiu pokojowym był zawadiaką i zabijaką, szczególnie gdy mocno popił. Wobec kobiet szarmancki, ale nieśmiały i często zdumiewająco nieporadny. Z trudem mógł sprostać wymaganiom stawianym oficerom w czasie pokoju. Za wystąpienie przeciwko marszałkowi w dniach ‘wypadków majowych’, podobnie jaki i kilku innych oficerów pułku , nie awansował do stopnia majora, mimo zasług bojowych i długoletniej służby”. Tyle Grzegorz Cydzik. Z tego cytatu czerpiemy dwie informacje. Po pierwsze oficer nazywał się Prosiński, a nie Rosińki. Po drugie – nigdzie nie ma wzmianki o zwolnieniu jego oraz kilku innych oficerów pułku z wojska. Zajrzyjmy do źródeł. Niezawodne będą tutaj Roczniki Oficerskie. Zarówno w 1924, 1928 jak i 1932 r. znajdujemy w składzie pułku Włodzimierza Prosińskiego, odznaczonego Orderem VM.  Nic dziwnego jak na razie. Wszak Grzegorz Cydzik promocję oficerską otrzymał w 1932 r. Więc Prosiński musiał w pułku wtedy jeszcze być. Ciekawe jest co innego. Otóż oficer ten zarówno w 1924, jak i 1928 r. figuruje w RO jako… porucznik. Ze starszeństwem z 1920 roku. Awansowany został na rotmistrza w 1929 r. i na liście figurował na 5 pozycji na trzydziestu trzech oficerów, którzy otrzymali ten sam stopień. Czyli całkiem wysoko. Jest jeszcze jeden rocznik. Rocznik Oficerski 1939 autorstwa Ryszarda Rybki i Kamila Stepana. Może czytelnicy zapytają po co do niego zaglądać? Przecież rotmistrza zwolniono jako przeciwnika Marszałka. Zaryzykowałem. Przeczucie mnie nie zawiodło. Kapitan w korpusie oficerów administracji Włodzimierz Prosiński. W ramach „gnębienia” do posiadanych VM, czterokrotnego Krzyża Walecznych i Krzyża Zasługi Wojsk Litwy Środkowej (miał je już w 1932 r. r.) dołożono mu jeszcze Medal Niepodległości oraz Srebrny Krzyż Zasługi. Co prawdapo 1929 r. nie awansował, ale z wojska go nie zwolniono.
Po tej dłuższej analizie jak można wierzyć w inne ustalenia autora? Odpowiedź pozostawiam czytelnikom tej recenzji.

   Kolejny „kwiatek personalny” dotyczy Ludomiła Rayskiego, a właściwie informacji o gen. Armandzie Leveque. Miałby on rzekomo w marcu 1939 r. być II wiceministrem spraw wojskowych (str. 213). Oficera tego od piętnastu lat nie było już w Wojsku Polskim.

   Autor nie rozróżnia też stanu nieczynnego od stanu spoczynku i przeniesienia do rezerwy. .  Przeniesienie w ten pierwszy nie oznaczało przejścia na emeryturę, jak można by zrozumieć zapis ze strony 216. Płk Aleksander Prystor nie był szefem Gabinetu Generalnego GISZ. Tylko szefem Gabinetu Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych (str. 218). Gen. Bronisław Sikorski, to według autora Stanisław Sikorski (str. 348).

   Kolejną ofiarą czystek w korpusie oficerskim miałby być płk dypl. Erwin Emil Więckowski.  Jego przewina była ogromna. Naraził się legioniście, płk. dypl. Józefowi Beckowi. O tym, że Więckowski też był legionistą autor nie wspomina. Krzywda, która go spotkała, to zwolnienie  z funkcji dowódcy 36 pp LA, a następnie skierowanie na stanowisko pomocnika (a nie zastępcy, jak pisze B.K.) dowódcy Okręgu Korpusu w Poznaniu. To, że przez czas jakiś stanowisko dowódcy wakowało, i płk dypl. Więckowski faktycznie dowodził Okręgiem, dla autora nie ma żadnego znaczenia. Po zwolnieniu z wojska został faktycznie zdegradowany, bo objął stanowisko komisarycznego prezydenta Poznania. Oby wszystkich odchodzących z wojska spotykała kara.

   O ile wielokrotnie przeczytać w książce możemy o ambicjach, brakach w wykształceniu oficerów służących w Legionach Polskich, to nie dostrzegłem darcia szat z powodu praktyk oficerów wywodzących się z armii zaborczych.  Przypadek generała Wacława Fary, który po objęciu funkcji inspektora armii w Wilnie wydrukował bilety wizytowe w języku niemieckim o treści „ Fara. Divisiongeneral. Armeeinspektor in Wilno”, nie stanowi powodu do jakiś daleko idących konkluzji. Przyczyną odwołania go z funkcji była pomyłka adiutanta, a że polskiemu generałowi pewne rzeczy po prostu nie uchodzą… To nie spędza snu z powiek Bartosza Kruszyńskiego.

   Potwierdzeniem doboru cytatów pod z góry założoną tezę jest przykład ze strony 200.  Pisząc o czasach gdy Komendant objął stanowisko ministra spraw wojskowych dr Kruszyński używa cytatu z pamiętników gen. Jana Romera, pochodzącego z maja 1921.

   Z danych zawartych na stronie 229 ciężko zrozumieć kiedy zaczęto nadawać Krzyż Niepodległości. W jednym miejscu jest informacja, że legioniści mieli je z reguły po 1930 r., a w innym, że przyznawanie rozpoczęto w 1934 r.  Dla jaskości wyjaśniam, że pierwsze nadania miały miejsce w 1930 r.

   Kolejne, niczym nie poparte stwierdzenie znajduje się na stronie 231. Według niego, osobiste wstawiennictwo przełożonych u Marszałka Józefa Piłsudskiego, było najlepszą gwarancją dopilnowania awansu dla podwładnych. Rzekomo największą liczbę awansów wynegocjował dla kawalerzystów gen. Bolesław Wieniawa-Długoszowski. Przypis kieruje nas na strony 9-10 i 75-77 książki Franciszka Kusiaka. Jedyna rzecz, która może być powiązana z powołanym stwierdzeniem, to podanie danych dla poszczególnych broni, które obrazowały jaki procent oficerów danego korpusu osobowego awansował przeciętnie w latach 1927-1934. Tu oczywiście kawaleria jest na drugim miejscu, a przewodziła marynarka wojenna. O Wieniawie-Długoszowskim oczywiście żadnej wzmianki nie ma. To już czysty wymysł autora. Zastanawiają mnie dwie rzeczy.  Czy oficerowie Marynarki Wojennej awansowali najczęściej dlatego, że nie wystąpili przeciwko Marszałkowi w roku 1926 czy jednak poparcie porządków majowych przez kawalerzystów było za słabe, skoro awansowali rzadziej od marynarzy? I jak autor wyobraża sobie wizyty „awansowe” generałów u Marszałka, skoro nawet najbliżsi współpracownicy byli przez niego wzywani, a nie przybywali z własnej inicjatywy? 

   O ile w obecnych granicach Rzeczypospolitej Jarosław może uchodzić za miasto kresowe, to ciężko zgodzić się z takim stwierdzeniem odnoszącym się do okresu międzywojennego (str. 252). Z chęcią dowiedziałbym się też które koszary, o których czytamy na str. 333,  użytkowane przez armię polską po 1918 r. w czasie I wojny światowej były zajmowane przez bolszewików.

   Kolejny błąd dotyczący personaliów popełniony został na stronie 362. Janusz Meissner  w roku 1929 nie był świeżo promowanym podporucznikiem. Od 1924 roku był już porucznikiem. Chyba, że autor błędnie przepisał rok przybycia Meissnera do Lidy. Nie posiadam wspomnień tego lotnika, więc odsyłam zainteresowanych do nich, z prośbą o sprawdzenie.  Stronę dalej, o wspomnianym tu już Grzegorzu Cydziku, możemy przeczytać jako o artylerzyście, choć był on kawalerzystą.

   Przykładem zaburzenia logicznego ciągu tekstu jest strona 399. W przedostatnim akapicie jest mowa o odwołaniach pisanych w przypadku odmowy na zawarcie małżeństwa. Kolejny akapit teoretycznie powinien być potwierdzeniem  poprzedniego, ale odnosi się faktycznie do jeszcze jednego wcześniej. Być może po napisaniu doktoratu, a przed wydaniem książki autor uzupełniał tekst i wstawił fragment w niezbyt szczęśliwe miejsce.

   Janusz Gąsiorowski nie był Szefem Sztabu Głównego Ministerstwa Spraw Wojskowych, a po prostu Szefem Sztabu Głównego (str. 400). Ostatnia uwaga związana ze sprawami personalnymi dotyczy prezentacji postaci płk dypl. Józefa Becka. Tu rodzi się pytanie czy doktorowi historii uchodzi korzystanie z Wikipedii, jako źródła wiedzy o jednej z ważniejszych postaci polskiej sceny politycznej lat trzydziestych XX wieku. Jeśli porównamy, to co znajduje się na stronie Wikipedii z tym, co znajdujemy w recenzowanej pozycji, to stwierdzimy zaskakująco duże podobieństwo przedstawionych faktów. Niestety, na dodatek jeszcze błędnie zinterpretowanych. Według doktora Bartosza Kruszyńskiego Józef Beck działał w Polskiej Organizacji Wojskowej  przed wybuchem wojny światowej. Na stronie internetowej mamy zapis: „Członek POW, w latach 1914–1917 żołnierz Legionów Polskich”. Skoro od 1914 roku żołnierz Legionów, to w POW musiał być wcześniej. Logiczne? Jak najbardziej. A że absurdalne? Pewnie się czepiam. Kilka zdań dalej: „następnie (do 1932) – wiceminister spraw zagranicznych. Od 2 listopada 1932 minister spraw zagranicznych”. Tu, niestety, znowu brak precyzji w przepisywaniu tekstu. W książce ten fragment brzmi „a w 1932 r. – wiceministrem spraw zagranicznych. Wkrótce otrzymał stanowisko ministra w tym resorcie”. Panie doktorze, bez zmartwienia. Łatwiej zmienić tekst na Wikipedii, niż w wydrukowanej książce.

   Na koniec należałoby odpowiedzieć na pytanie dla kogo przeznaczona jest ta książka? Według mnie dla tych, którzy nie posiadają wspomnień Kirchmayera, Romeyki, Kuropieski, Meissnera oraz książek  F. Kusiaka i L. Wyszczelskiego. Biorąc pod uwagę cenę za ww. książki i porównując ją z ceną „Karier oficerów…”, to zakup recenzowanej pozycji wychodzi chyba drożej. Poza tym ile pysznych anegdot i kłamstewek „ludowych” generałów i oficerów ominie potencjalnych czytających.
Jak pisałem wspomnień Janusza Meissnera nie posiadam, ale mimo tego nie skuszę się na zakup recenzowanej książki. To produkt jednorazowego uzytku.

Dariusz Nowiński

Ocena recenzenta:
Temat i treść: 4/10
Język, styl, kompozycja tekstu: 6/10
Forma wydawnicza: 9/10

Informacje o publikacji:
Tytuł: Kariery oficerów w II Rzeczypospolitej
Autor: Bartosz Kruszyński
Wydawnictwo: Rebis
Rok wydania: 2011 (wydanie I)
Liczba stron: 504
Oprawa: twarda (obwoluta)
Format: 150×225 mm
ISBN: 978-83-7510-671-8