Jednym z głównych zarzutów, jakie stawiali Józefowi Piłsudskiemu jego polityczni antagoniści był brak wykształcenia wojskowego, a co za ty idzie brak kwalifikacji do sprawowania funkcji Naczelnego Wodza. Opinii tej do dnia dzisiejszego nie zmieniło zwycięstwo w wojnie polsko-bolszewickiej, ani wcześniejsze, często krwawe, zwycięskie boje na czele I Brygady Legionów Polskich. Mimo tych opinii udało się Marszałkowi pokonać bolszewicką bestię i trwale wpisać się na długa listę zwycięskich polskich wodzów. Pewną analogię można zastosować do tych, którzy podjęli trud pisania o Naczelniku. Można znaleźć wśród nich osoby z tytułem profesorskim, znaczącym dorobkiem naukowym, które poświęciły znaczącą część swego życia na badanie życia i znaczenia Komendanta. Efektem tych prac były mniej lub bardziej opasłe tomy. Wśród tych zawodowców znalazł się człowiek, który odpowiada klasycznemu powiedzeniu feldmarszałka Erwina Rommla, że na wojnie „dobry amator jest lepszy od genialnego zawodowca”. Co prawda trudno uznać, że ktoś kto jest przewodniczącym Rady Programowej Związku Piłsudczyków jest totalnym amatorem, jednak biorąc pod uwagę, że autor recenzowanej pozycji ukończył studia polonistyczne i filozoficzne można terminu „amator” używać porównując go do zawodowych historyków.

Swą działalność popularyzującą postać Józefa Piłsudskiego Bohdan Urbankowski rozpoczął jeszcze w latach siedemdziesiątych. Książka „Filozofia czynu. Światopogląd Józefa Piłsudskiego: ukazała się w 1988 r. i była pierwszą, która w PRL-u w sposób obiektywny starała się ukazać postać tego wielkiego Polaka. Kilka lat później pojawiło się na rynku pierwsze wydanie „Marzyciela i stratega”, które błyskawicznie zniknęło z rynku. O tym jak cenne było to wydawnictwo może świadczyć fakt, że cena pierwszego wydania do dziś dnia, na najpopularniejszym portalu aukcyjnym, jest wyższa niż wydania z 2014 r.

Książka, odmiennie niż ta wydana w 1997 r., stanowi pokaźnych rozmiarów tom, podzielony na trzy części. Pierwsza z nich, zatytułowana „Korekta mitów” prowadzi nas ścieżką życia Józefa Piłsudskiego. Nie jest to klasyczna biografia, pełna dat i faktów, ale umiejętnie dobrane wydarzenia, z których każde w jakiś sposób odcisnęło piętno na życiu „Ziuka”. Część z nich stała się mitami, które obala lub potwierdza autor. Dowodzi on, że postacie tak wielkie jak Józef Piłsudski nie muszą być stawiane na wysokich cokołach, aby zobaczyć ich wielkość. Wyselekcjonowane momenty z życia Marszałka, umiejscowione na tle epoki, w które żył i w kontekście miejsc, z którymi był związany, wystarczą by oddać niepospolitość postaci. Zdziwienie może budzić niezbyt obszerna objętość tej części poświęcona ostatnim latom życia Marszałka. Wynika to jednak z faktu, że autor, wydaje się że słusznie, za najistotniejsze z punktu widzenia celów pracy uznaje te działania, które miały przynieść odrodzenie Polski i ukształtowanie jej granic oraz nadanie określonej struktury władzy. W konsekwencji okres po maju 1926 r. stanowi mniej szczegółowo ujęty fragment życia Józefa Piłsudskiego.

Druga część, nosząca tytuł „Romantyzm celów, pozytywizm środków” stanowi przekonujący dowód na to, że Józef Piłsudski, romantyczne dziecię styczniowego zrywu z 1863 r. w swej działalności czerpał z pozytywnych wzorców. Bohdan Urbankowski analizuje w tej części potencjał naszych przeciwników, ale także pokazuje jakimi atutami i sojuszami w walce o Niepodległą dysponował przyszły Naczelnik Państwa. Pokazuje współpracę z Japończykami, Ukraińcami czy licytację wzwyż czasie Wielkiej Wojny. Kolejnym, niezwykle ważnym elementem pozytywnego działania jest tworzenie siły, która w kluczowych momentach była do dyspozycji Jozefa Piłsudskiego. Polska partia Socjalistyczna, ruch strzelecki, Legiony Polskie, Polska Organizacja Wojskowa i Wojsko Polskie miały do odegrania, i odegrały, wyznaczoną im przez Wodza rolę. W tej części znajdzie czytelnik także rozważania na temat zasad walki prowadzonej przez bohatera książki. Inicjatywa, ekonomia sil, ale także blef to tylko część metod wykorzystywanych w jego działalności. Niezwykle istotna rolę w siłach podległych Jozefowi Piłsudskiemu odgrywało morale. To ono pomagało wytrwać na pozycjach mimo przeważających sił nieprzyjaciela czy wierzyć w powrót na mapę niepodległego państwa

Ostatnia część, zatytułowana „Filozofia czynu” koncentruje się mniej na wydarzeniach, a bardziej na postawach Józefa Piłsudskiego. Widać w tej części różnicę szczególnie pomiędzy biografiami pisanymi przez historyków, a tym co wychodzi spod pióra osoby, której nieobca jest filozofia. Rozważania dotyczące światopoglądu, wiary, miłości, honoru czy przekonań politycznych stanowią z reguły marginalna część większości biografii. W „Marzycielu i strategu” autor nie boi się wieść czytelnika po duchowej drodze, którą kroczył Józef Piłsudski. Czyni to w sposób przystępny i świadczący o głębokiej erudycji. Odwołuje się do literatury, na której wychowywał się „samotnik z Sulejówka”, a także do jego twórczości jako publicysty, historyka i pamiętnikarza.

Oceniając całokształt książki należy uznać, ze jest to dzieło, będące podstawą do zrozumienia wielu działań Marszałka, poruszające te aspekty jego życia, które nie stanowiły spektakularnych widowisk, a rozgrywały się we wnętrzu, w których serce i rozum (podobnie jak w filmikach reklamowych) walczyły ze sobą o prymat. Szkoda, że autor nie pokusił się o rozszerzenie bazy bibliograficznej, na której oparł się pisząc książkę przed dwudziestu laty. Można jednak uznać, ze jest to pozycja na tyle kompletna, że nie traci ona na swej wartości pomimo upływu czasu.

Nie można mieć zastrzeżeń do wydawcy. Otrzymujemy książkę wydaną w twardej oprawie, wzbogaconej mapami (stanowiącymi, inaczej niż w wydaniu z 1997 r., integralną część pozycji) oraz ilustracjami. Część ikonograficzna stanowi najsłabszy punkt książki. Odejście d wkładki na papierze kredowym oraz od koloru obniża ocenę. To główny minus obecnego wydania. Zdjęcia oraz ilustracje znacznie straciły na jakości poprzez umieszczenie ich na papierze nieco tylko lepszym jakościowo niż część tekstowa.

Oprócz miłośników biografii, zagorzałych piłsudczyków czy osób pragnących nieco innym okiem spojrzeć na Józefa Piłsudskiego książka znakomicie nadaje się jeszcze dla jednej kategorii odbiorców. To ci, którzy (jak zdarza się usłyszeć w anegdotach) kupują książki na metry. Nabywając kolejne 8,5 cm otrzymują dodatkowo szansę na uznanie prawdziwych znawców, którzy docenią wartość nie tylko okładki, ale także wnętrza. Ponieważ książkę czyta się z przyjemnością, może okazać się, że będzie to jedyna przeczytana pozycja stojąca na danej półce.

Dariusz Nowiński

 

Ocena recenzenta:

Temat i treść – 10/10

Język, styl, kompozycja tekstu – 10/10

Forma wydawnicza – 9/10

Informacje o publikacji

Tytuł: Józef Piłsudski. Marzyciel i strateg

Autor: Bohdan Urbankowski

Wydawnictwo: Zysk i s-ka

Rok wydania: 2014

Format: 165 x 235 mm

Liczba stron: 1024

Oprawa: twarda z obwolutą

ISBN – 978-83-7785-480-8