Jednym z najbliższych współpracowników Józefa Piłsudskiego w czasie sprawowania przez niego funkcji Ministra Spraw Wojskowych był major, a następnie podpułkownik dypl. Adam Ludwik Korwin-Sokołowski. Były żołnierz 1. pułku ułanów dowodzonego przez Władysława Belinę-Prażmowskiego, oficer 1. pułku szwoleżerów, adiutant Naczelnego Wodza, sekretarz Kapituły Orderu Virtuti Militari, Szef Gabinetu Ministra Spraw Wojskowych, absolwent Wyższej Szkoły Wojennej, a po odejściu ze służby stałej wojewoda nowogródzki. W połowie lat osiemdziesiątych w Paryżu, nakładem Editions Spotkania, ukazały się jego „Fragmenty wspomnień 1910-1945”. Po trzydziestu latach książka trafiła na polski rynek księgarski, uzupełniona fragmentami napisanymi przez autora na rok przed śmiercią i złożonymi w Ossolineum.

Lata młodości Adama Korwin-Sokołowskiego nie odbiegają bardzo od tych, które są charakterystyczne dla pokolenia Polaków dojrzewających przed wybuchem pierwszej wojny światowej i zaangażowanych od młodych lat w ruch niepodległościowy na terenie zaboru rosyjskiego. Polska szkoła, działalność w Związku Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej, Związku Strzeleckim i wreszcie służba w Legionach Polskich, to stałe elementy życiorysu wielu oficerów Wojska Polskiego, a także urzędników średniego i wyższego szczebla w okresie międzywojennym. Adam Sokołowski wraz ze swym bratem Zygmuntem już pod koniec pierwszej dekady XX wieku zaangażowali się w działalność przeciwko rosyjskiemu zaborcy. Z tego względu, a także w związku z trudną sytuacja materialną rodziny, często zmuszani byli do zmiany miejsca nauki.

Po wybuchu wojny w 1914 r. działał w Związku Strzeleckim i formującej się Polskiej Organizacji Wojskowej. Wkrótce trafił do Legionów Polskich i rozpoczął służbę w kawalerii pod dowództwem Władysława Beliny-Prażmowskiego. Rozdział poświęcony okresowi do kryzysu przysięgowego ma charakter ogólnikowy i niewiele wnosi do poznania historii tej formacji wojskowej. Dużo większą wartość mają kolejne rozdziały, poświęcone okresowi internowania w Szczypiornie czy walkom w szeregach 1. pułku szwoleżerów. Autor był naocznym świadkiem wydarzeń związanych z zajęciem Kijowa w maju 1920 r.

Najcenniejsza część książki stanowią wspomnienia dotyczące służby w Adiutanturze Generalnej Naczelnego Wodza, Kapitule Orderu Virtuti Militari, Generalnym Inspektoracie Sił Zbrojnych i wreszcie na stanowisku szefa Gabinetu Ministra Spraw Wojskowych. Oprócz informacji o charakterze oficjalnym autor przekazuje także obraz codziennego życia Marszałka, okraszając je anegdotami, jak choćby tą dotyczą poszukiwań płk. Woyczyńskiego podczas choroby Józefa Piłsudskiego.

Dzięki wspomnieniem płk. Korwin-Sokołowskiego możemy zapoznać się z trybem pracy Komendanta, sposobami w jaki powierzał zadania swoim współpracownikom, a także metodzie rozliczania z tych zadań. Autor działając z rozkazu Marszałka miał okazje spotykać się z przedstawicielami najwyższych władz państwowych i wojskowych. Dzieęki temu można poznać jego opinie na temat osób z grona najwyższych dostojników i trudno nie zauważyć, że odbiegają one niekiedy od utartych i stereotypowych ocen kreowanych przez historyków z okresu powojennego. Klasycznym przykładem może być opinia na temat gen. Felicjana Sławoja Składkowskiego, który w oczach Szefa Gabinetu Ministra Spraw Wojskowych był kompetentnym i dynamicznym wiceministrem.

Pełnienie obowiązków Szefa Gabinetu Marszałka wiązało się niejednokrotnie z wykonywaniem delikatnych i poufnych zleceń. Do takich można na pewno zaliczyć przeprowadzenia likwidacji francuskiej misji wojskowej, zmiany na stanowisku biskupa polowego WP (bardzo obszernie opisane i ukazujące kulisy wydarzeń), czy kwestie przechodzenia w stan spoczynku niektórych spośród generałów. Zajmowane stanowisko powodowało, że pisząc wspomnienia Adam Korwin-Sokołowski mógł poruszać kwestie, które nie były znane adiutantom Marszałka czy części jego współpracowników cywilnych. Dlatego też dla badacza życia Józefa Piłsudskiego czy osób lubiących śledzić kulisy wydarzeń lektura tej części książki ma wartość bezcenną.

Po śmierci Ministra Spraw Wojskowych autor rozstał się z czynną służbą wojskową i objął stanowisko wojewody nowogródzkiego. We wspomnieniach przedstawia problemy z jakimi borykało się to województwo i próby ich rozwiązywania. Zwraca także uwagę na kadry średniego szczebla administracji, które w jego ocenie miały znaczący wpływ zarówno na stosunek miejscowej ludności do państwa polskiego jak i na sprawność aparatu administracyjnego. Wrzesień 1939 r. spowodował, że wojewoda musiał ewakuować się na Łotwę, a później do Francji. Po jej upadku udało mu się przedostać przez Gibraltar na Bliski Wschód, gdzie kontynuował służbę wojskową.

W książce można znaleźć także charakterystyki kilku generałów, spośród których najobszerniejszy rozdział poświęcony jest Władysławowi Sikorskiemu, z którym autor miał okazję zetknąć się zarówno w Polsce jak i we Francji.

Uzupełnieniem książki jest aneks, zawierający materiały z prac Kapituły Orderu Virtuti Militari, a także dokumenty osobiste i zdjęcia autora. Publikację zaopatrzono także w indeks nazwisk.

Należy się cieszyć, że książka trafiła do rąk szerokiego grona czytelników. Wartość tej pozycji oceniać można ze względu na merytoryczna jej zawartość, a także lekkość opisu, dzięki któremu łatwo przebrnąć przez blisko czterysta stron. Niezaprzeczalnym plusem książki są umieszczone w niej dokumenty, które rzucają światło na część wydarzeń znanych tylko z opisu. Pozycję rekomendować można każdemu, kto interesuje się historią wojskowości i polityczną okresu międzywojennego, choć także fragmenty poświęcone okresowi przed 1918 i po 1939 roku mogą zaciekawić osoby, których zainteresowania wykraczają poza dwudziestolecie międzywojenne.

Dariusz Nowiński

Ocena recenzenta

Temat i treść – 9/10

Język, styl, kompozycja tekstu – 9/10

Forma wydawnicza – 8/10

Informacje o publikacji

Autor: Adam Ludwik Korwin-Sokołowski

Tytuł: U boku Marszalka. Wspomnienia Szefa Gabinetu

Wydawca: Editions Spotkania

Rok wydania: 2015

Format: 132 x 210 mm

Liczba stron: 388

Oprawa: miekka

ISBN – 978-83-79650-24-8