Mieczysław Lepecki osobom interesującym się Marszałkiem Józefem Piłsudskim kojarzy się głównie z pamiętnikami wydanymi pod koniec lat osiemdziesiątych XX wieku. Nieco mniej osób wiąże go z książką „Józef Piłsudski na Syberii” czy dwiema wydanymi w latach trzydziestych ubiegłego stulecia, w których opisuje swe podróże do miejsc zesłania Józefa Piłsudskiego oraz innych polskich zesłańców na Syberii. Obie te pozycje w jednym tomie wydało Wydawnictwo LTW, dając okazję współczesnemu czytelnikowi do zaznajomienia się zarówno z miejscowościami związanymi z Komendantem, a przede wszystkim z obrazem Związku Sowieckiego i jego mieszkańców w połowie lat trzydziestych zeszłego wieku.

Mieczysław Lepecki odwiedził Syberię w 1934 i 1936 r. W trakcie pierwszej wizyty był adiutantem Józefa Piłsudskiego pragnącym odwiedzić miejsca z Nim związane, a druga z podróży wiązała się ze zbieraniem ziem z miejsc upamiętniających pobyt polskich zesłańców na Syberii (w tym także Marszałka) w celu umieszczenia ich później na Kopcu Józefa Piłsudskiego w Krakowie, który w tym czasie był sypany. Lepecki był nie tylko oficerem Wojska Polskiego, ale zarazem znanym podróżnikiem. Oprócz wspólnego pobytu z Generalnym Inspektorem Sił Zbrojnych na Maderze miał już za sobą kilka podróży do Ameryki Południowej. Był także autorem kilku książek dla młodzieży.

Jeżeli książki „Pamiętnik adiutanta Marszałka Piłsudskiego” oraz „Józef Piłsudski na Syberii” traktować możemy jako cenne źródło poznania losów pogromcy bolszewików w 1920 r., to recenzowane pozycje traktować trzeba jako niezbyt udane próby opisu sowieckiej rzeczywistości. Na ile na ostateczny kształt książek wpłynęła piastowana w 1934 r. funkcja oraz fakt zbliżenia polsko-rosyjskiego wynikający z zawarcia paktu o nieagresji w 1932 r. nie wiemy. Możliwe jest, że osoba będąca bliskim współpracownikiem najwyższego stopniem żołnierza II RP nie mogła pozwolić sobie na zawarcie w opisie podróży wszystkich spostrzeżeń i całokształtu swej wiedzy na temat stosunków panujących w państwie rządzonym przez Stalina. Wielka polityka rządzi się swoimi prawami i to co mogłoby być napisane, gdyby Mieczysław Lepecki był anonimowym autorem nie mogło ukazać się w wydawnictwie sygnowanym przez adiutanta Marszałka. Nie można jednak wykluczyć, że pobieżność obserwacji, a czasem nawet infantylizm twierdzeń oddają w znacznym stopniu przekonania autora.

Obie podróże odbywał on wspólnie z przedstawicielami służb państwowych ZSRS. W pierwszym wypadku był to ppłk Gierasimow, a w drugim oficerowie NKWD- Gawryłow, a później Popow. Rzekomo ich obecność miała pomóc w docieraniu do zaplanowanych miejsc w sposób najbardziej sprawny, ale oczywistym jest, że mieli także, a może przede wszystkim, mieć baczenie, aby oko polskiego oficera nie zobaczyło tego, co miało zostać ukryte przed światem.

Podróże dawały znakomitą okazję do obserwacji zachodzących w Związku Sowieckim zmian. Zarówno tych związanych z industrializacją, jak i tych dotyczących przekształcania społeczności dawnej Rosji w społeczność komunistyczną. Obserwacje w tym ostatnim zakresie oddają rzeczywistość w sposób najmniej zafałszowany. Informacje o lenistwie, braku inicjatywy, należytej staranności o wygląd czy skutkach indoktrynacji komunistycznej da się odnaleźć w wielu miejscach książek. Także obserwacje dotyczące postępującego wynarodowienia wielu nacji, w tym także niestety Polaków, przewijają się przez karty wspomnień z podróży.

Pierwsza z książek pozwala na zapoznanie się z miejscowościami, przez które wiodła droga Józefa Piłsudskiego z Moskwy na wschód, do miejsca zesłania, a później jego pięcioletniego pobytu na Syberii. Pamięć o dwudziestoletnim zesłańcu przetrwała w bardzo ograniczonym zakresie. Przyczynił się do tego zarówno upływ czasu (ponad czterdzieści pięć lat o momentu zsyłki), jak i wydarzenia historyczne mające miejsce w Rosji po bolszewickiej rewolcie. Nie bez znaczenia było także to, że rozmówcami autora byli głównie niezbyt wykształceni i rozgarnięci mieszkańcy tych ziem. Ponadto kilkanaście lat „komunistycznego raju” nawet niezbyt lotnym tuziemcom musiało uzmysłowić, że władza niezbyt lubi przedstawicieli państw burżuazyjnych, w tym „białej” Polski, a każdy kontakt z nimi stanowi podstawę do zainteresowania nazbyt wylewnymi rozmówcami. .

Druga część wspomnień Mieczysława Lepeckiego wiedzie nas przez miejscowości, które zapisały się w historii naszego narodu jako miejsca zroszone krwią uczestników powstań narodowych, bojowców PPS czy oddziałów Wojska Polskiego walczącego z rodzącym się bolszewizmem. Część z nich pokrywa się z tymi miejscami, które odwiedził on latem 1934 r. co stanowi okazję do porównania stanu obecnego z poprzednim. O ile w kwestiach zmian na najniższym szczeblu widać różnicę, to te najważniejsze, jak budowa elektrowni wodnej na Angarze, nadal były w sferze planów.

Dzięki autorowi poznać możemy wydarzenia, o których nie mówi się w podręcznikach historii. Dotyczy to m.in. powstania wywołanego przez Polaków na Syberii w 1866 r. czy walkach V Dywizji Syberyjskiej przeciwko Armii Czerwonej. Choćby dla tych fragmentów czy części poświęconej opisowi warunków pobytu katorżników na Syberii warto sięgnąć po recenzowaną pozycję. Druga część książki wydaje się też być mniej ocenzurowana przez autora jeśli chodzi o prawdziwe oblicze władzy komunistycznej. Czytelnik znajdzie tu uwagi porównujące obecną władzę do tej sprzed rewolucji 1917 r. i wcale porównanie nie wypada na korzyść bolszewików.

Szkoda, że wydawca nie pokusił się o opatrzenie książki wstępem uzupełniającym wiedzę o ówczesnej rzeczywistości pierwszego kraju komunistycznego. Mniej zorientowany czytelnik może wziąć za dobrą monetę wszystko to, co pisze autor i bezkrytycznie powielać jego osądy. Szczególnie ważne jest to w przypadku młodego pokolenia, którego wiedza historyczna może być niewystarczająca do prawidłowej oceny przedstawianych informacji.

Wydawnictwu LTW należy pogratulować odwagi w przywracaniu pamięci o zapomnianych polskich autorach z okresu międzywojennego. Po Sergiuszu Piaseckim przyszła kolej na Ferdynanda Ossendowskiego, a teraz na Mieczysława Lepeckiego. Przy nieco większym zaangażowaniu ze strony wydawnictwa otrzymalibyśmy cenną pozycję, która mogłaby stać się okazją do poznania cząstki historii zarówno naszego kraju jak i naszego wschodniego sąsiada.

Dariusz Nowiński

Ocena recenzenta

Temat i treść – 7/10

Język, styl, kompozycja tekstu – 7/10

Forma wydawnicza – 7/10

Informacje o publikacji

Autor: Mieczysław Lepecki

Tytuł: „Sybir bez przekleństw. Podróż do miejsc zesłania Marszałka Piłsudskiego. Sybir wspomnień”

Wydawca: Wydawnictwo LTW

Rok wydania: 2012

Format: 145 x 205 mm

Liczba stron: 300

Oprawa: miękka/twarda (książka wydana w dwóch wersjach okładki)

ISBN – 978-83-7565-234-5