Większość z nas zna książkę albo film „Kamienie na szaniec”. Część kojarzy zapewne autora – Aleksandra Kamińskiego. Jednak tylko niewielka liczba osób, i to zapewne tych, którzy mają za sobą „przygodę” z harcerstwem wie, że druh „Kamyk” był jednym z twórców najmłodszej części harcerstwa czyli zuchów. Na początku lat trzydziestych rozpoczął intensywną pracę nad rozwojem tej grupy wiekowej i osiągnął sukces. Sukces nie byle jaki, bowiem liczebność zuchów pomiędzy rokiem 1930 a 1934 wzrosła kilkakrotnie. Między innymi ten przykład skutecznego działania był inspiracją dla hm. Tomasza Piskorskiego, który jest autorem materiału pod nazwą „W przededniu ofenzywy harcerskiej”, wznowionej właśnie przez Oficynę Wydawniczą „Impuls” z Krakowa.

Główna Kwatera Harcerzy w 1933 r. postanowiła wdrożyć w życie planowaną już wcześniej akcję zwiększenia stanów liczebnych harcerzy, a także podnieść jakość pracy drużyn harcerskich. Aby osiągnąć zamierzony efekt (liczebność organizacji męskiej w ZHP miała wynieść, po zakończeniu prowadzonej ofensywy, około 150-200 tysięcy członków) postanowiono dokonać wielu zmian zarówno organizacyjnych, szkoleniowych jak i propagandowych. Autor wznowionego materiału miał wieloletnie doświadczenie w działalności harcerskiej. Swoją działalność w skautingu rozpoczął w 1912 r., przechodząc przez wszystkie szczeble harcerskiej kariery. Był m.in. drużynowym, komendantem chorągwi, kierownikiem Wydział w Głównej Kwaterze Harcerzy, zastępcą Naczelnika Harcerzy i p.o. Naczelnika Harcerzy. Znał działalność struktury organizacyjnej od najniższego szczebla, a wieloletnie doświadczenie wykorzystał do opracowania propozycji kompleksowych zmian w męskiej części Związku Harcerstwa Polskiego. Zakres zmian, które proponował był imponujący, szczególnie pod względem organizacyjnym. Zdawał sobie jednak sprawę z tego, że jeśli organizacja ma wchłonąć dziesiątki tysięcy nowych członków musi posiadać strukturę i kadry przygotowane do pracy z nimi.

Zwracał jednak w swej propozycji uwagę nie tylko na kwestie organizacyjne. Wstępem do dalszych rozważań było przypomnienie harcerzom, że właśnie od nich wymaga się określonych postaw w życiu codziennym, ze szczególnym uwzględnieniem uczynności i uprzejmości. Uznał, że cechy te są na niższym poziomie niż w czasach, gdy sam był młodym harcerzem, a w porównaniu do skautów reprezentujących inne narody (m.in. Węgrów) prezentujemy się niezbyt korzystnie.

Zasadnicza część planowanej ofensywy miała skupić się na zmianie metod kształcenia starszyzny harcerskiej, która miała odpowiadać za realizację ofensywy oraz na powołaniu określonych struktur na poziomie hufców, chorągwi, a szczególnie w Głównej Kwaterze Harcerzy. Temu ostatniemu zagadnieniu poświęcił najwięcej uwagi, szczegółowo opisując planowane zmiany i zakres zadań poszczególnych komórek.

Zapoznając się z planowanymi zmianami nie sposób oprzeć się wrażeniu, że przygotowanie ofensywy zostało gruntownie przemyślane. Nie zapomniano o żadnym aspekcie działalności harcerskiej. Biorąc pod uwagę, że harcerstwo miało rozwijać młode pokolenie Polaków nie tylko pod względem wychowania fizycznego i patriotycznego, uwzględniono w strukturze Głównej Kwatery m.in. Wydział Sztuki czy Referat Samodzielny Pośrednictwa Pracy. Pragnąc otworzyć się na nowe środowiska planowano stworzyć Referaty Drużyn Wiejskich, Drużyn Pozaszkolnych, Drużyn Specjalnych. Odejście z władz Związku osób o zapatrywaniach narodowo-demokratycznych spowodowało otwarcie się także na mniejszości narodowe, a w konsekwencji planowane utworzenie Wydziału Mniejszości Narodowych. Doceniano znaczenie drużyn o specjalizacjach lotniczych, szybowcowych, rowerowych, motorowych czy konnych i planowano utworzyć referaty odpowiedzialne za ich rozwój i wsparcie. Nie zapomniano także o istotnym elemencie jakim w działalności ZHP było przysposobienie wojskowe. Ważną rolę wyznaczano także współpracy z organizacjami skautowymi działającymi w innych krajach, jak i drużynami skupiającymi młodzież polonijną.

Analizując plany Głównej Kwatery Harcerzy z roku 1933 aż chce się zapytać, jak wygląda dziś planowanie pracy w największych organizacjach harcerskich. Czy istnieje w nich wizja organizacji w perspektywie 2-5 lat, czy zakres działań jest adekwatny do potrzeb dnia dzisiejszego i jutrzejszego? O tym, że ofensywa harcerska z lat trzydziestych XX wieku zakończyła się sukcesem świadczą nie tylko liczby. Nie one są jedynym miernikiem. Jeśli przypomnimy sobie, że właśnie w tym czasie do drużyn harcerskich trafiali Tadeusz Zawadzki, Aleksy Dawidowski, Jan Bytnar czy Andrzej Romocki, którzy stali się bohaterami „Kamieni na szaniec”, to widać wyraźnie, że plan przygotowany przez szefostwo Organizacji Harcerzy ZHP nie poszedł na marne.

Oprócz osób intersujących się historią harcerstwa czy ruchów wychowawczych publikację tę zadedykować można instruktorom organizacji harcerskich, którzy odpowiadają za rozwój swoich organizacji, bo trudno wskazać we współczesnej literaturze dotyczącej harcerstwa równie wartościowy materiał tak kompleksowo opisujący zadania, jakie stoją przed tym ponad stuletnim ruchem.

Dariusz Nowiński

Ocena recenzenta

Temat i treść – 9/10

Język, styl, kompozycja tekstu – 8/10

Forma wydawnicza – 9/10

Informacje o publikacji

Autor: Tomasz Piskorski

Tytuł: „W przededniu ofenzywy harcerskiej”

Wydawca: Oficyna Wydawnicza „Impuls”

Rok wydania: 2015

Format: 120 x 160 mm

Liczba stron: 72

Oprawa: twarda

ISBN: 978-83-7850-615-7