Szukając w ponad stuletniej historii harcerstwa najbardziej spektakularnego wydarzenia organizacyjnego można wskazać tylko jedno. Nigdy wcześniej, ani nigdy późnej, mimo upływu ponad osiemdziesięciu lat, harcerstwo polskie nie podjęło tak olbrzymiego wysiłku i nie przeprowadziło imprezy choćby w niewielkim stopniu porównywalnej z Jubileuszowym Zlotem Harcerstwa w Spale, który odbył się w lipcu 1935 r.

Przygotowania do Zlotu rozpoczęły się wiele miesięcy wcześniej. Zaangażowane w nie były zarówno struktury harcerskie, jak i sympatycy ruchu oraz firmy prywatne. Miejsce na Zlot udostępnił Prezydent RP Ignacy Mościcki w swej rezydencji w Spale. Obóz zajął ponad 11 kilometrów kwadratowych. Do obozowiska doprowadzono tory kolejowe z Tomaszowa Mazowieckiego i ponad trzykilometrowy odcinek szosy asfaltowej. Wzniesiono 164 budynki drewniane, liczne pawilony, schrony żywnościowe, ponad 100 ubikacji i studni, wieżę ciśnień, dwa mosty, rzeźnię i wiele innych urządzeń. Przy ich wykonaniu pracowało ponad dwustu harcerzy przez trzy miesiące. Jeśli dodać do tego fakt, że przy stawianiu obozu wycięto zaledwie pięć sosen, to widać jak planowo przygotowywano się do tego przedsięwzięcia.

Na Zlocie stawiło się ponad piętnaście tysięcy harcerzy, ponad siedem i pół tysiąca harcerek, ponad tysiąc harcerek i harcerzy spoza granic kraju i blisko półtora tysiąca skautów z innych państw. Komendantem Zlotu był Antoni Olbromski. Głównym celem przedsięwzięcia było dokonanie podsumowania dorobku polskiego harcerstwa. Nacisk położono na wymianę doświadczeń pomiędzy poszczególnymi środowiskami. Zlot nie miał być okazją do rywalizacji, ale do współdziałania w grupach skupiających rówieśników.

Oficyna Wydawnicza „Impuls” wznowiła album fotografii z tego wydarzenia wydany w 1935 r. Zdjęcia dokumentują zarówno przygotowania, jak i przebieg Zlotu. Na zdjęciach można zobaczyć prace nad budową mostu, jak i harcerską drużynę roboczą budującą drogi. Nie brakuje zdjęć dokumentujących udział środowisk międzynarodowych, które pojawiły się latem 1935 r. w Spale (Czesi, Węgrzy, Norwegowie, Estończycy, Szkoci i inni). Przedstawiono, oprócz tradycyjnych środowisk harcerskich, także te, które miały swoje specjalności np. wodne czy szybowcowe. Nie zabrakło zdjęć ukazujących zajęcia dotyczące nowości jaką dla części harcerzy na pewno była radiofonia, a dla niektórych zapewne i fotografia. Sporym zainteresowaniem wśród uczestników Zlotu cieszyła się dzielnica handlowa, gdzie swoje punkty miała „Komisja Dostaw Harcerskich”, a także ekspozytura PKO, w której można było podejmować pieniądze z książeczek tej instytucji. Poczesne miejsce wśród fotografowanych znalazł także Prezydent Ignacy Mościcki, gospodarz terenu, na którym spotkali się harcerze. Godną uwagi ciekawostką jest także to, że w Zlocie uczestniczyła węgierska drużyna skautowa nosząca imię Marszałka Józefa Piłsudskiego.

W czasach portali społecznościowych, na których można znaleźć setki i tysiące zdjęć, album wydaje się być czymś z innej epoki. W tym tkwi właśnie jego wartość. Zdjęcia z tego największego zlotu harcerskiego stanowią obraz wysiłku nieosiągalnego dla współczesnego harcerstwa. Zarówno liczba uczestników, wysiłek włożony w organizację, jak i poziom zaangażowania głowy państwa są nie do powtórzenia. Zlot był wydarzeniem relacjonowanym przez ówczesne media na poziomie, którego zazdrościć mogłyby współcześnie wielkie wydarzenia społeczne czy gospodarcze. Za osiemdziesiąt lat nikt nie wznowi wydawnictwa z pierwszego piętnastolecia XXI wieku związanego z harcerstwem. Bo takich Zlotów jak ten w Spale już nie będzie. Czego wypada szczerze żałować.

Dariusz Nowiński

Ocena recenzenta

Temat i treść – 9/10

Język, styl, kompozycja tekstu – 9/10

Forma wydawnicza – 9/10

Informacje o publikacji

Tytuł: „Jubileuszowy Zlot Związku Harcerstwa Polskiego w Spale”

Wydawca: Oficyna Wydawnicza „Impuls”

Rok wydania: 2015

Format: 120 x 160 mm

Liczba stron: 68

Oprawa: twarda

ISBN: 978-83-7850-930-1