W czasach nam współczesnych szesnastolatkowie rozpoczynają naukę w szkole ponadgimnazjalnej, a dziewiętnastolatkowie w liceach zdają maturę. Poziom jej zdawalności nie poraża wysokością procentu uzyskanych świadectw dojrzałości. Trafiają się wśród zdających osoby wybitne, bo statystycznie raz na kilka tysięcy osób urodzi się osoba nieprzeciętnie zdolna w zakresie matematyki, fizyki czy chemii. Jednak w ostatnim ćwierćwieczu nie słyszałem, aby tekst dotyczący historii i polityki Polski o znaczącym wpływie na dyskurs polityczny napisał ktoś poniżej dwudziestego roku życia.

Przedstawicielem młodego pokolenia, które nie czekając na pełnoletność zaczęło wskazywać starszemu pokoleniu jak należy prowadzić politykę wewnętrzną i zagraniczną państwa był w okresie międzywojennym Adolf Maria Bocheński. Pierwotnie znany jako utalentowany pisarz polityczny, a w okresie II wojny światowej głównie ze swej bohaterskiej postawy w trakcie walk w Samodzielnej Brygadzie Strzelców Karpackich i Pułku Ułanów Karpackich. Dzięki staraniom Ośrodka Myśli Politycznej kilka lat temu ukazało się sztandarowe dzieło Bocheńskiego „Między Niemcami a Rosją”, a w 2015 r. OMP wspólnie z Muzeum Historii Polski wydało książkę „Imperializm państwowy” zawierającą kilkanaście tekstów poległego pod Ankoną bohatera.

Rozważania zawarte w tekstach Adolfa Bocheńskiego dotyczą głównie polityki polskiej i wybranych kwestii związanych z historią Francji. To drugie nie może dziwić biorąc pod uwagę, że autor studiował we Francji i miał okazje z bliska przyglądać się przynajmniej części wydarzeń, które opisywał. Także w tekstach dotyczących metod prowadzenia polityki w Polsce liczne są odwołania do sytuacji naszego międzywojennego sojusznika.

Kluczowym tekstem znajdującym się w recenzowanej pozycji jest „Ustrój a racja stanu”. Na historycznych przykładach Bocheński ukazuje negatywne skutki ulegania przez rządy opinii publicznej, a także nieliczne przypadki, w których, wbrew społeczeństwu, konsekwentna polityka gabinetów doprowadzała do sukcesów. Osobami, które potrafiły oprzeć się oczekiwaniom większości byli m.in. Richelieu i Bismarck. Widać tu wyraźnie konserwatywne nastawienie przyszłego oficera Karpackiej Brygady, który nie wierzył w zbiorową mądrość tłumu. Kolejna część tekstu dotyczy odpowiedzialności politycznej i konstytucyjnej w wybranych państwach. Nie szczędzi także słów krytyki pod adresem rozwiązań ustrojowych zawartych w konstytucji marcowej. Druga część „Ustroju…” dotyka zagadnienia stałości rządów, w tym także jej zróżnicowania w zależności od modelu sprawowanej władzy. Część trzecia tekstu zawiera rozważania dotyczące elit i ich jakości związanej z tym czy wyłaniane są one przez partie polityczne, w systemie monarchicznym czy też prezydenckim. Ten kluczowy w zbiorze tekst autor napisał mając dziewiętnaście lat. Spójność wywodu, erudycja i konsekwentne nawiązywanie do przekonań konserwatywnych zwróciły uwagę na młodego Adolfa Marię Bocheńskiego wszystkich tych, którzy pod koniec lat dwudziestych interesowali się polityką w Polsce.

Z kolei tekstem, który opublikował w wieku szesnastu lat były „Tendencje samobójcze narodu polskiego”. Opublikowana w 1925 r. broszura, którą napisał wspólnie z bratem Aleksandrem, zwraca uwagę na zbyt nikłą aktywność w kwestiach militarnych naszego państwa. W blisko tysiącletniej historii Polski wskazuje tylko na kilka okresów, w których państwo zdobywało się na wysiłek mający na celu zwiększenie jego potęgi. Do tych, które dawały podstawy do rozwoju państwa należała epoka czterech pierwszych Piastów, początek panowania pierwszego z Jagiellonów, a także okres, gdy Polską rządzili Stefan Batory i Jan III Sobieski. W XX wieku na miano osoby, która robiła wiele by nadać naszemu krajowi status mocarstwa był Józef Piłsudski. Jednak jego planom sprzeciwiała się większość parlamentarna, pragnąca jak najszybszego zakończenia wojny bez patrzenia na związane z tym konsekwencje. Bocheńscy nazywają pacyfizm chorobą narodową Polaków.

Innym ważnym tekstem, który umieszczono w zbiorze jest ten zatytułowany „O decentralizację kulturalną”. Autor zauważa w nim niewspółmiernie dominującą pozycję Warszawy w kształtowaniu kultury. Poza nią i Krakowem żadne inne miasto nie potrafiło w okresie międzywojennym wybić się jako samodzielny ośrodek kultury promieniujący na cały kraj. Mimo znaczącego potencjału Lwowa, Wilna czy Poznania miasta te pozostawały w cieniu dwóch pierwszych. Aktualna i poprzednia stolice Polski drenowały konsekwentnie środowiska artystyczne i elity umysłowe prowincji.

Za credo młodych konserwatystów uznać można tekst „Bezdany i my”. Uznając potrzebę akceptacji dla bohaterstwa i poświęcenia uczestników zrywów narodowych autor nie godzi się na zarzucanie tchórzostwa tym wszystkim, którzy w chwili podejmowania walki zbrojnej przez część środowisk politycznych, konsekwentnie odmawiali w niej udziału, argumentując to odmienną wizją dochodzenia do odrodzenia państwa polskiego.

Warto także sięgnąć do fragmentów tekstów dotyczących stosunków polsko-ukraińskich. W związku Polski z niepodległą Ukrainą upatrywał Bocheński szansy na osłabienie Rosji i unikniecie jej aliansu z Niemcami. Szerzej kwestie te rozwinął w przywołanej już książce „Między Niemcami a Rosją”.

Recenzowana pozycja warta jest zainteresowania ze strony wszystkich, którzy interesują się polityką, geopolityką, kwestiami bezpieczeństwa narodowego i ustroju. Poczynając od amatorów, a na osobach ze szczytów władz państwowych kończąc. Niektóre części są dla współczesnego czytelnika mniej czytelne, ale ich zrozumienie ułatwiają liczne przypisy umieszczone na końcu książki.

Z zauważonych mankamentów wymienić można dwa. Po pierwsze nie zawsze biogramy dotyczące sylwetek pojawiających się w tekście dotyczą właściwych osób. Przykładem jest str. 87, gdzie wymieniony lord Grey nie pokrywa się z Charlsem Greyem z przypisu 187. Także w spisie treści i nocie bibliograficznej pojawia się tytuł „O decentralizacje Polski’, gdy w istocie rzeczy chodzi o decentralizacje kultury (w tekście zamieszczono prawidłowy tytuł). Jednak powyższe uwagi nie wpływają na ogólną, bardzo wysoka ocenę recenzowanej książki.

Dariusz Nowiński

Ocena recenzenta

Temat i treść – 9/10

Język, styl, kompozycja tekstu – 9/10

Forma wydawnicza – 9/10

Informacje o publikacji

Tytuł: „Imperializm państwowy”

Wydawca: Ośrodek Myśli Politycznej i Muzeum Historii Polski

Rok wydania: 2015

Format: 195 x 125 mm

Liczba stron: 424

Oprawa: miękka

ISBN: 978-83-64753-18-3