Andrzej Strug, to postać rozpoznawalna zarówno dla miłośników literatury, filmu jak i dziejów Legionów Polskich. Na pewno znają go także osoby interesujące się dziejami wolnomularstwa polskiego. Mniej popularna jest jego działalność polityczna, co wykorzystać zamierzała Anna Kargol przystępując do pisania biografii politycznej pisarza. Nie jest to jej pierwsza książka poświęcona tej postaci, bowiem w 2014 r. ukazała się praca „Andrzej Strug. Dzieło i czasy”. Wydawcami książki „Strug. Miarą wszystkiego jest człowiek” są Oficyna Wydawnicza RYTM i Oficyna Wydawnicza AMF (afiliowana przy obecnym miejscu pracy autorki).

Praca podzielona jest na cztery rozdziały, które według twórczyni pracy miały odzwierciedlać najważniejsze okresy życia pisarza. Pierwszy dotyczy jego dzieciństwa i młodości, w której związał się z ruchem socjalistycznym. Doprowadziło go to najpierw do zesłania, a później do konieczności emigracji z zaboru rosyjskiego do Galicji. Na łamach prasy socjalistycznej zajmował się m.in. kwestią chłopską, której znajomość tłumaczyć można po części jego ziemiańskim pochodzeniem. Jest to także okres pierwszych prób literackich. Opisując dzieje polityczne Struga autorka zwraca uwagę na jego opozycyjny stosunek do myśli politycznej Józefa Piłsudskiego. W trakcie słynnego rozłamu w PPS Tadeusz Gałecki opowiedział się po stronie „młodych”, którzy poszli w kierunku internacjonalizacji polskiego ruchu socjalistycznego.

Drugi rozdział obejmuje lata od wyjazdu do Paryża (1907) do końca pierwszej wojny światowej. Czas ten, to odejście Struga od PPS-Lewicy i związanie się z nurtem niepodległościowym ruchu socjalistycznego. Konsekwencją tego było zaangażowanie się w przygotowania militarne do walki o Polskę. W Paryżu obok Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego, Wacława Sieroszewskiego czy Tadeusza Kasprzyckiego należał do najbardziej aktywnych członków Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego. Powrót do kraju umożliwił udział w początkowej fazie formowania oddziałów strzeleckich, a bohater książki trafił pod dowództwo legendarnego Władysława Beliny-Prażmowskiego. To właśnie ten okres służby stał się podstawą do napisania niewielkiej formatem, lecz jakże ważnej „Odznaki za wierną służbę”. Ze względu na stan zdrowia, ale także zajmowaną pozycję w świecie literatury Andrzej Strug przeszedł do służby w Naczelnym Komitecie Narodowym, a później także w POW.

Trzeci rozdział rozpoczyna się w momencie utworzenia „rządu lubelskiego” przez Ignacego Daszyńskiego, w którym pisarzowi powierzono stanowisko wiceministra propagandy. Działalność publicystyczna odgrywała w tym okresie życia pisarza dużą rolę Zaangażowanie w kwestie polskości Śląska, wojna z bolszewikami dawały okazje do wykazania się sprawnością pióra. Rozdział ten opisuje także coraz czynniejsze zaangażowanie się Struga w tworzenie masonerii polskiej. Autorka ukazuje także jego działania zmierzające do utworzenia Polskiej Akademii Literatury, konsolidacji środowiska pisarskiego czy angażowanie się w rozwój rodzimej kinematografii. Jest to także okres, w którym z upływem lat rozluźniają się związki pisarza ze środowiskiem otaczającym Józefa Piłsudskiego.

Ostatni rozdział opisuje schyłkowy okres życia Andrzeja Struga. Sprawowanie mandatu senatorskiego z ramienia PPS, próby tworzenia alternatywnej wobec Związku Legionistów Polskich organizacji zrzeszającej byłych żołnierzy Legionów, praca w Lidze Obrony Praw Człowieka i Obywatela, zainteresowanie kwestiami mniejszości narodowych, to główne obszary działania Tadeusza Gałeckiego w ostatnich latach życia. Niewątpliwie aktywność jego ograniczona została przez podupadające zdrowie.

Autorka przygotowując pracę oparła się na materiałach źródłowych zgromadzonych w archiwach na terenie Polski, dziełach napisanych przez Andrzeja Struga, bogatej literaturze związanej z tematyką pracy oraz materiałach prasowych. Książkę zaopatrzono w indeks osobowy oraz liczne ilustracje.

Niestety, w ocenie recenzenta, zamiar napisania biografii politycznej nie do końca udał się autorce. Często poglądy polityczne pisarza próbuje ona ekstrahować za pomocą prac literackich. W przypadku osoby, która w swej działalność zajmowałaby się tylko pisarstwem byłby to zabieg ze wszech miar uzasadniony. Jednak w przypadku bohatera zaangażowanego w działalność stricte polityczną daje to okazję do zbyt swobodnej interpretacji. Autorka powinna skupić się przede wszystkim na analizie materiałów odzwierciedlających jednoznacznie poglądy bohatera.

Ogólną ocenę książki obniżają także błędy, które popełniono w trakcie pisania, a które umknęły zarówno redakcji jak i recenzentom. Na stronie 21 błędnie datowane jest zdjęcie zesłańców w Archangielsku. Na kolejnej stronie autorka pisze o wyspach u ujścia Dźwiny, gdy chodzi o rzekę Dwinę. Na 24 stronie przepuszczono „literówkę” w nazwie Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego. Kazimierz Kelles-Krauz raz występuje w pełnym brzmieniu nazwiska, innym razem jako Krauz (str. 30, 31, 34). Konsekwencji brakuje także w nazewnictwie jednego z wydziałów PPS. Raz jest to Wydział Chłopski, innym razem Wiejski (str. 39, 47). Kurs Oficerski Związku Strzeleckiego w Stróży odbył się w 1913, a nie 1914 r. Wśród jego uczestników trudno szukać nazwiska Strug, bądź Gałecki. Na stronie 111 błędnie podano wiek Andrzej Struga. W 1914 r. miał 43 lata, a nie 40. Bardzo niejasno przeprowadzony jest wywód dotyczący Polskiej Organizacji Wojskowej, Związku Wolności (Wojskowego) i Konwentu „A” na stronach 132-135. Co miała na myśli Anna Kargol pisząc na stronie 149 o programie aksjonistycznym nie jestem w stanie odgadnąć. Na stronie 160 myli Janusza Jędrzejewicza z Jędrzejewskim. Nie było Departamentu Sztuki w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Eligiusz Niewiadomski był urzędnikiem Ministerstwa Kultury i Sztuki (str. 170). Trudno uwierzyć w informację ze strony 202 jakoby Józef Piłsudski w trakcie oblężenia (?) Warszawy w 1920 r. brał udział w posiedzeniu loży masońskiej. Marszałek był ministrem spraw wojskowych, a nie ministrem wojny (str. 236). Na stronie 252 autorka tworzy zbitkę z imienia i nazwiska i pojawia się Felicjan Sławoj-Składkowski. Literaturę z okresu komunistycznego przypomina zdanie ze strony 264, mówiące o faszyzacji kraju. Na tej samej stronie o Wacławie Biernackim autorka pisze jako o byłym wojewodzie sprawującym nadzór nad miejscem odosobnienia w Berezie Kartuskiej. Z ogólnie dostępnej literatury (a nawet Wikipedii) wiadomo, że wojewodą poleskim był on w latach 1932-1939. Nie wiadomo dlaczego jeden z podrozdziałów (rozpoczynający się na stronie 275) nazwano „Prometeusz”. O związkach Struga z tym klubem jest jeden akapit, natomiast pozostała część licząca 3,5 strony dotyczy kwestii żydowskiej.

Ogólna ocena pracy nie może być zbyt wysoka ze względu na zamieszczone powyżej uwagi. Autorka nie wykorzystała potencjału tkwiącego w zaplanowanej pracy. Po części wynika to z ze zbyt interdyscyplinarnego podejścia do tematu, a po części prawdopodobnie ze zbyt nikłej wiedzy na temat realiów politycznych, w których przyszło działać autorowi „Dziejów jednego pocisku”.

Dariusz Nowiński

Ocena recenzenta

Temat i treść – 6/10

Język, styl, kompozycja tekstu – 7/10

Forma wydawnicza – 8/10

Informacje o publikacji

Autor: Anna Kargol

Tytuł: „Biografia polityczna. Strug. Miarą wszystkiego jest człowiek”

Wydawca: Oficyna Wydawnicza RYTM i Oficyna Wydawnicza AFM

Rok wydania: 2016

Format: 170 x 2545 mm

Liczba stron: 352

Oprawa: twarda

ISBN: 978-83-65208-16-3 (KAAFM), 978-83-7399-652-6