22 lipca 2013 o godz. 17.45 przed Dworkiem „Milusin” w Sulejówku, na terenie powstającego Muzeum Józefa Piłsudskiego Prezydenci Republiki Estońskiej Toomas Hendrik Ilves i Rzeczypospolitej Polskiej Bronisław Komorowski odsłonili tablicę pamiątkową poświęconą Wodzowi Naczelnemu Estońskich Sił Zbrojnych 1918-1920, bohaterowi walk o niepodległość Estonii 1918-1920, Mediatorowi Ligi Narodów 1920-1925, Generałowi Johanowi Laidonerowi.
Dla Sulejówka było to wydarzenie wyjątkowe. Po raz pierwszy w swojej historii miasto gościło Prezydentów Republiki Estońskiej i Rzeczypospolitej Polskiej. Na uroczystość przybyło wielu znakomitych gości z Polski i Estonii m.in. przedstawicieli zagranicznej dyplomacji. Gościem szczególnym była Pani Jadwiga Jaraczewska, córka Marszałka J. Piłsudskiego.
W swoim powitalnym przemówieniu dyrektor Muzeum Józefa Piłsudskiego, Krzysztof Jaraczewski powiedział:
Z wdzięcznością przyjmujemy tablicę pamiątkową, dar Muzeum Wojny w Viimsi, dedykowaną Wielkiemu Estońskiemu Patriocie – Generałowi Johanowi Laidonerowi. Odsłaniamy tablicę w progach Dworku „Milusin”, w którym mieszkał z rodziną Wielki Polski Patriota – Józef Piłsudski. Jest naszym zamiarem i pragnieniem, aby tablica upamiętniająca postać Generała Johana Laidonera, docelowo zawisła na ścianach nowoczesnego budynku muzealnego, który za kilka lat powstanie nieopodal Dworku.
Pomysłodawcą i fundatorem tablicy był – obecny na uroczystości – Burmistrz Miasta Viimsi, Haldo Oravas, który w liście do zgromadzonych napisał:
Mamy przyjemność wspólnie radować się dzisiaj wspaniałym dniem naszej przyjaźni! Przywożę Państwu pozdrowienia z Estonii – a dokładniej – z Gminy Viimsi jednostki samorządowej, położonej w pobliżu naszej stolicy Tallina. Viimsi i Sulejówek są miastami partnerskimi od blisko 10 lat
Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej Bronisław Komorowski w swoim przemówieniu mówił o szczególnym miejscu Dworku w Sulejówku w sercu każdego Polaka:
Są tu wspomnienia Polaków związane nie tylko z dokonaniami politycznymi i militarnymi Józefa Piłsudskiego, ale także te związane z wymiarem rodzinnym.[…] To miejsce szczególnie ważne dla wyjątkowej wspólnoty […] ludzi owładniętych przekonaniem, że należy zachować dla Polski pamięć o dokonaniach Józefa Piłsudskiego.
Prezydent Bronisław Komorowski podkreślił też wagę tego wydarzenia dla utrwalania wspólnej pamięci krajów europejskich: Dzisiaj, poprzez odsłonięcie tablicy estońskiego bohatera narodowego, osoby, która znała Marszałka Piłsudskiego i która wspólnie budowała Europę Środkowo-Wschodnią krajów i narodów niepodległych, budujemy jeszcze szerszy krąg rodzinny narodów, które chcą zachować pamięć o wspólnej walce o niepodległość po I wojnie światowej i zwycięstwie nad bolszewikami.
Ta pamięć rodzinna, pamięć narodowa jest ważna nie tylko jako wspomnienie przeszości, ale także jako wskazówka na przyszłość. Dzięki tej tablicy łatwiej będzie pamiętać o Generale Laidonerze, jego małżonce – Polce z Wileńszczyzny,a także łatwiej będzie pamiętać i zrozumieć, dlaczego do dzisiejszego dnia w Estonii mówi się o ciasteczkach Pani Generałowej – żartował polski Prezydent.
Prezydent Bronisław Komorowski przypomniał fakty z naszej wspólnej międzywojennej przeszłości – szkolenie estońskich wojskowych w Wyższej Szkole Wojennej w Rembertowie, a także pomoc Estończyków Polsce w 1939 roku. Podkreślił jednak, że najważniejsza dla wspólnej przyszłości naszych krajów jest świadomość tego, jak wiele nas łączy.
Dlatego będzie dla mnie źródłem szczególnego wzruszenia i satysfakcji fakt, że razem z Prezydentem Niepodległej Estonii, w obecności Córki Marszałka Piłsudskiego, będę mógł odsłonić tablicę przypominającą szczególne związki w obszarze spraw obronności pomiędzy Polską a Estonią w okresie międzywojennym.
Prezydent Estonii Toomas Hendrik Ilves podkreślił związki przyjaźni opartej na wspólnie wyznawanych wartościach i pracy dla swoich krajów między gen. J. Laidonerem a Marszałkiem Piłsudskim.
Było to związane z naszym braterstwem broni i braterstwem w pokoju. […] Wizyty, które odbywały się pomiędzy Marszałkiem Piłsudskim i gen. Laidonerem w latach dwudziestych i trzydziestych pogłębiły ich przyjaźń.
Prezydent Ilves przypomniał dramatyczną dla Estonii w skutkach, ale nieprzypadkową decyzję Laidonera o pomocy w ucieczce z portu w Tallinie polskiego okrętu ORP „Orzeł”. Myślę, że nie jest również przypadkiem, że ostatnie miejsce, miejsce pochówku gen. Laidonera, znalazło się wśród polskich przyjaciół na Syberii – dodał. Los naszych narodów był bardzo podobny, a żona gen. Laidonera, która była polską szlachcianką, zobaczyła coś w tym estońskim chłopie, który studiował wówczas w Akademii Wojskowej i zdecydowała się znaleźć w Estonii swoją drugą ojczyznę – dodał prezydent Estonii.
Prezydent Ilves zacytował też słowa gen. Laidonera zapisane pod koniec życia podczas w sowieckim gułagu podkreślając ich aktualność i nasze wspólne zadania na przyszłość:
»Poszczególni ludzie umierają, ale narody nie zginą. Narody wciąż będą żyły.« Historia Polski i historia Estonii są dowodem na słusznośc tego stwierdzenia. […] Nie chodzi tylko o to, że nasi bohaterowie byli towarzyszami na polu walki, ale chodzi również o ich przyjaźń i braterstwo w czasach pokoju. W związku z tym […] my powinniśmy myśleć i pracować nad budową naszej wspólnej Europy, która będzie oparta na wspólnych wartościach i tym co jest równie ważne – na odpowiedzialności.
Oficjalnej uroczystości towarzyszyło zwiedzanie przez obu Prezydentów Dworku Marszałka, a także otwarcie wystawy plenerowej poświęconej Johanowi Laidonerowi i jego małżonce, Marii Skarbek-Kruszewskiej. Wystawę przygotowało Estońskie Muzeum Wojny.
Głównymi organizatorami uroczystości byli Ambasada Republiki Estońskiej, Muzeum Józefa Piłsudskiego oraz miasta – Viimsi i Sulejówek wraz z obecnym na uroczystości burmistrzem Arkadiuszem Śliwą.
Odsłonięta 22 lipca tablica będzie częścią przyszłej ekspozycji powstającego w Sulejówku Muzeum Józefa Piłsudskiego. Będzie nawiązywać do historii walk o niepodległość siedemnastu Państw, które podobnie jak Polska – w wyniku I wojny światowej – w 1918 roku wywalczyły niepodległość.
W marcu 2011 Prezydenci Bronisław Komorowski i Toomas Hendrik Ilves odsłonili w dworku w Viimsi – gdzie wraz z rodziną mieszkał gen. Laidoner – pamiątkową tablicę poświęconą Marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu i jego zasługom w budowaniu polsko-estońskiej współpracy.
Zdjęcia: Muzeum Józefa Piłsudskiego
autor zdjęć: Bartłomiej Zackiewicz