Amia Rezerwowa rozpoczeła natarcie. Na Ukrainie walki z konnicą Budionnego

2 czerwca

W dniu 2 czerwca 1920 r. stan bojowy Armii Rezerwowej wynosił 685 oficerów, 28 330 bagnetów, 1846 szabel, 636 karabinów maszynowych, 18 dział piechoty, 110 dział lekkich, 14 dział ciężkich oraz 12 miotaczy min.

Na odcinku 1 Armii bolszewicka XV Armia została zmuszona do odwrotu. Przed świtem rozpoczęło się kontrnatarcie Armii Rezerwowej.

Na Ukrainie toczyły się lokalne walki z konnicą Budionnego.

 

Tadeusz Kutrzeba opisuje sytuację na odcinku 6 Armii:

„2 czerwca zakończyły się, zwycięsko dla Polaków, kilkudniowe walki armii konnej Budionnego, starającej się przerwać przez front polski w kierunku na Koziatyn. Budionny mocno nadszarpnięty, ale jeszcze nie pobity, wycofał się z bitwy i odpoczywał.

Wszystko przemawiało za tym, że po doprowadzeniu się do ładu, Budionny ruszy ponownie. Przed dowódcą frontu, generałem Listowskim, powstało teraz nowe, a raczej dalsze zadanie dokończenia rozprawy z konnicą Budionnego. Nie była ona dla nas już tą tajemniczą siłą jak dotąd. Widzieliśmy jej działanie i poznaliśmy jej siły. Uderzenie jej odparto krwawo w ogniu dobrej piechoty i przy bardzo ruchliwym użyciu odwodów. Natomiast pojedyncze baony, poruszające się samodzielnie w terenie, ulegały rozbiciu.

Radość z racji odbicia ataków Budionnego była w sztabie frontu duża. Nabrano otuchy i wiary, a może nawet — tak mi się zdaje — zaczęto lekceważyć nieprzyjaciela. Sądzono, że dostał on już tak silną odprawę, że wystarczy jeszcze jedno podobne zwycięstwo, a armia konna będzie „zlikwidowana”.”

 

Swój najstraszniejszy dzień, jako dowódcy, opisuje Marian Kukiel:

„W nocy nastąpiło przełamanie naszego frontu. Nastąpiło tam, gdzie schodzą się brygady nasze tj. między Sokołówką a Lewkowem. Lewków został opuszczony przez 54 pułk piechoty. Z kolei stanowiska naszego I baonu na wschód od Czobotarki i na południe od Sokołówki zostały silnie zaatakowane. Kapitan Faff, dysponujący tam własnym baonem (bez 2/51, która broni dzielnie i skutecznie Tarnówki Wielkiej) i dwiema kompaniami II batalionu, nie zdołał się utrzymać. Raz po raz pęka kawał linii obronnej. Nasi uchodzą bez nacisku wroga, wracają pędzeni przez dzielnego kapitana i znowu załamują się. (…)

Zawiedli wszyscy, oficerowie i żołnierze. Uchodzą przed widziadłem niebezpieczeństwa. Lecz nadeszli ułani i kapitan Faff płazem ich szabel pognał swoich naprzód. Znowu poszły jego cofające się kompanie w fatalny las czobotarski. Po południu sytuacja ocalona. (…)

Czekamy rozkazu odwrotu. Szczęściem nie nadszedł. Dzień ten w życiu mym całym był najstraszniejszym. Skończyła się cała moja doktryna, zdolność kombinacji taktycznej wobec moralnego pogromu. Okrutnie zostaje upokorzona moja duma jako dowódcy. Ten pułk niezwyciężony, złamany moralnie pierzcha w potwornej tej i bezkrwawej walce. Tylko moc wyższa dać może ocalenie. Tam, w głębi dusz, musi dokonać się zwycięstwo. Zacząłem się o nie modlić. Starymi, dziecinnymi słowami modlitwy.”

 

Korespondent wojenny „Tygodnika Ilustrowanego” (M. Z. Jedlicki) tak opisał pierwszy dzień ofensywy Armii Rezerwowej:

„Dzień 2 czerwca pozostanie na długo w pamięci cichych mieszkańców nadjeziornej krainy. Wzdłuż całego frontu, od Dźwiny po jezioro Narocz rozegrały się dźwiękiem donośnym spiżowe działa naszej artylerii. Z hukiem i jękiem leciały szrapnele i granaty w stronę nieprzyjacielskich pozycji, niosąc im zgubę i zniszczenie, wokoło zaś siejąc postrach i trwogę. (…)

Rzeczywiście akcja naszej artylerii rozwinęła się na bardzo szeroką skalę. Ogień huraganowy, jaki zarządził pułkownik Brzoza na całej linii, przypomniał najintensywniej prowadzone akcje artyleryjskie z doby wielkiej wojny. Bo też nie lada pozycje trzeba było tu zdobywać przy pomocy artylerii. Dawne okopy rosyjskie, zaopatrzone we wszystkiego rodzaju umocnienia oraz poprzedzone całym lasem drutów kolczastych, przedstawiały pozycję naprawdę nie do przebycia. Artyleria pułkowa Brzozy musiała się sporo napracować, zanim przygotowała odpowiednio grunt dla piechoty.

Z furią i brawurą rzuciły się nasze oddziały do ataku. „Hura! Naprzód chłopcy!” – odezwały się zewsząd głosy dowódców. Piekielny łoskot karabinów maszynowych zagłuszył dalsze krzyki; zewsząd, ze wszystkich występów zaczęły siec „maszynki” do naszej tyraliery. Ciągle padała nasza linia na ziemię i znowu podrywała się do ataku. Linia za linią przedzierała się przez druty kolczaste, pędząc wciąż w kierunku nieprzyjacielskich okopów. Byle prędzej, byle prędzej!… Bolszewicy zachowali się nadzwyczajnie. Wprost nie można uwierzyć, że to ta sama czerwona armia, która normalnie tak szybko ustępuje nam placu. Mimo, że artyleria nasza strzelała bardzo celnie, trzymali się bolszewicy w okopach do ostatniej chwili i nawet wówczas nie ustąpili, kiedy już, już podchodziła nasza tyraliera. Wywiązała się nowa walka, walka z bliska, na bagnety, na noże. Żołnierzy naszych ogarnęła prawdziwa wściekłość. Zaciętość ich dochodziła wprost do szału. Z zamkniętymi oczami rzucały się nasze zuchy na prawo i lewo, siejąc w czerwonych szeregach mord i zniszczenie. Nareszcie… pękł opór nieprzyjaciela, zachwiała się linia, krasnoarmiejcy rozpoczęli odwrót.”