Był on drugim w obecnej
gminie Ożarów, obok Glinian, miejscem pochówku
żołnierzy poległych w I wojnie światowej, mającym status
cmentarza wojennego. Na wstępie należy zaznaczyć, że określenie
położenia cmentarza jako znajdującego się w Nowym , dotyczy
oficjalnych dokumentów z okresu przed II wojną światową.
Obecnie, teren byłego cmentarza znajduje się w granicach
miejscowości Biedrzychów.

Dane
, które się zachowały na temat obiektu, są dość skąpe,
jednak ich analiza pozwala odtworzyć przybliżony obraz cmentarza i
jego historię.

Cmentarz
utworzony został przez Niemców w październiku 1914 r.
,bezpośrednio po zakończeniu jesiennych walk w tym rejonie.
Założony był na górze „Grodzisko”, na polu prywatnym.
Pochowano na nim 14 żołnierzy niemieckich, w tym 5 nieznanych. Jak
można przypuszczać wymiary cmentarza nie przekraczały około 5 X
10 m , groby znajdowały się w dwóch rzędach ( 12
pojedynczych i 1 masowy). Brak jest danych informujących o istnieniu
ogrodzenia cmentarza. Pewną wskazówką w tym względzie, jest
przygotowany w latach trzydziestych, przez władze wojewódzkie,
na prośbę Niemców „Wykaz stanów niemieckich
cmentarzy wojennych w województwie kieleckim. Powiat
Opatowski”. Stan techniczny obiektu w Nowym określono w nim jako
„średni” ,
co wskazuje, że nie posiadał on stałego ogrodzenia (np.
kamiennego) a otoczony był tylko drutem na drewnianych słupkach,
jak miało to miejsce w innych podobnych przypadkach . Takie
zabezpieczenie, w połączeniu z oddaleniem od miejscowości i
położeniu na polu uprawnym powodowało z pewnością systematyczne
niszczenie cmentarza. Przykłady takiej działalności obserwowane
były w wielu innych miejscach.

Na
grobach znajdowały się prawdopodobnie znaki mogilne – drewniane
krzyże, jednak przynajmniej część z nich bez żadnych napisów.
Świadczy o tym fakt prowadzenia przez Urząd Wojewódzki w
Kielcach, od 17.03 do 31.12.1926 r. sprawy poszukiwania szczątków
żołnierza Hansa Kirstena. Ambasada niemiecka, na prośbę rodziny
poległego, zwróciła się do władz wojewódzkich, z
wnioskiem o potwierdzenie miejsca pochówku. Na jesieni 1926 r.
otworzono groby i prawdopodobnie na podstawie zachowanego przy
zwłokach znaku tożsamości (nieśmiertelnika), ustalono miejsce
spoczynku wspomnianego żołnierza . Obecny przy poszukiwaniach
drogomistrz A. Wróblewski wykonał przy okazji plan cmentarza,
na którym czerwonym kolorem zaznaczono grób H.
Kirstena. Niestety , plan się nie zachował. O wyniku poszukiwań
powiadomiono Niemców.

Ze
względu na wyżej wspomniany, niezbyt dobry stan cmentarza oraz jego
położenie na prywatnym gruncie, w 1933 r. podjęto decyzję o jego
przeniesieniu na cmentarz parafialny w Bidzinach, kosztem 145 zł.
Szczupłe środki finansowe będące w dyspozycji władz na cele
ekshumacyjne , spowodowały , że sprawa odwlekała się. Kolejny
projekt z 10.11.1937 r., również nie zrealizowany, zakładał
identyczne rozwiązanie. Jak się udało ustalić, w ciągu 1938 r.
lub w pierwszej połowie 1939r. poległych z Nowego przeniesiono
ostatecznie na cmentarz parafialny w Zawichoście, gdzie spoczywają
do dziś , w grobach masowych , wraz z innymi poległymi.

Zamieszczona
tabela, opracowana w oparciu o źródła archiwalne, zawiera
wykaz poległych, pochowanych w Nowym. Jak wynika z innych ,
posiadanych przez autora danych , wszyscy oni wchodzili w skład XI
Korpusu gen. Pluskowa z 9 Armii niemieckiej, walczącej na tym
terenie w październiku 1914r. Pochodzili z 76 Brygady 38 Dywizji
Piechoty. Do wymienionej brygady należały dwa pułki piechoty :
71(3) Turyngijski Pułk Piechoty z Erfurtu – wymieniony poległy
znajdował się w 2 kompani I batalonu z Sonderhausen; 95 (6)
Turyngijski Pułk Piechoty z Gothy – polegli znajdowali się w 9 i
10 kompani III batalionu z Coburgu. Do brygady przydzielony był 19
(1) Turyngijski Pułk Artylerii z Erfurtu – trzech nieznanych
poległych.

Stopień	Nazwisko i imię	Jednostka	Data śmierci	Typ grobu
–	nieznany	19 Pułk Art.	–	poj.
–	nieznany	19 Pułk Art.	–	poj.
–	nieznany	19 Pułk Art.	–	poj.
szer.	Kurt Richard Hinsching	71 Pułk Piech. 2 K	16.10.1914	mas.
–	nieznany	–	–	mas.
szer.	Albin Leib	95 Pułk Piech. 9 K	10.10.1914	poj.
–	nieznany	–	–	poj.
szer.	Edwin Fleischmann	95 Pułk Piech. 10 K	11.10.1914	poj.
szer.	Herman Heublein	95 Pułk Piech. 10 K	11.10.1914	poj.
szer.	Maks Schaumberger	95 Pułk Piech. 9 K	11.10.1914	poj.
sierż.	Hans Kirsten	95 Pułk Piech. 9 K	10.10.1914	poj.
podofic.	Friedrich Schindhelm	95 Pułk Piech. 10 K	10.10.1914	poj.
szer.	Georg Schmabel	95 Pułk Piech. 10 K	10.10.1914	poj.
szer.	Ludwik Schrainer	95 Pułk Piech. 10 K	10.10.1914	poj.

 

 

Marek Lis

Ps. Dziękuję
P Janowi Ogonowskiemu za życzliwe zainteresowanie się moimi
publikacjami oraz cenne uwagi.