Gdy dnia 1 marca 1914 r. grupa łódzkich skautów, dowodzona przez Jerzego Szletyńskiego, została aresztowana przez carską policję w trakcie zajęć terenowych nikt nie miał wątpliwości, że zatrzymanych może spotkać sroga kara. Działalność skautingu na terenie rosyjskiego zaboru była zakazana, a młody wiek większości zatrzymanych wcale nie był okolicznością łagodzącą. Wśród nich znajdował się niespełna piętnastoletni Ignacy Płażewski. Gdy pół roku później Jerzy Szletyński na czele łódzkiego plutonu skautów wstępował do Legionów, nie było wśród jego podkomendnych Ignacego. Pozostał w Łodzi by prowadzić dalej działalność skautową, a z czasem peowiacką.
Szukając genezy sukcesu polskiego skautingu i harcerstwa należy sięgać głęboko wstecz, do czasów powstania styczniowego i lat po nim następujących. Klęska powstańców i zamarcie na wiele lat prób zbrojnego odzyskania niepodległości była po części przyczyną powstania na początku XX wieku nurtu niepodległościowego w różnych środowiskach politycznych trzech zaborów. Oprócz tradycyjnie niepodległościowego nastawienia Polskiej Partii Socjalistycznej pojawiły się tendencje parcia do walki także wśród części młodzieży o proweniencji narodowodemokratycznej. Doprowadziło to do utworzenia organizacji pod nazwą „Zarzewie”, która miała znakomicie duży wpływ na sformowanie Polskich Drużyn Strzeleckich i skautingu. Członkiem „Zarzewia” był „żołnierz nr 14”, który za niedopełnienie obowiązków organizacyjnych został dwukrotnie ukarany przez przełożonych tłumaczeniem książki, będącej impulsem do zmiany podejścia do wychowania młodego pokolenia Polaków. Książka była relikwią dla kilkunastoletnich mieszkańców Galicji, Kongresówki i zaboru pruskiego, pragnących poświęcić swe życie odrodzeniu Polski. Tych, którzy wierzyli, że nieudana próba podjęta przez ich dziadków i ojców nie była ostatnim zrywem niepodległościowym.
Najpełniejszą możliwość wdrożenia polskiej młodzieży do zasad opisanych przez gen. Baden-Powella mieli zarzewiacy w zaborze austriackim. Tu odbywały się kursy instruktorskie, tu powstawały pierwsze drużyny skautowe. Także do Lwowa i Krakowa trafiały liczne rzesze młodych Polaków z zaboru rosyjskiego, którzy po ukończeniu polskich szkół średnich nie mogli podjąć studiów w Rosji, nie honorującej matury zdawanej w innych niż państwowe szkołach. Stąd wywodzili się emisariusze odwiedzający swe rodzinne strony, będący łącznikami i instruktorami, animatorami działalności tajnego ruchu na terenie Kongresówki. Opis działalności takich osób, sposoby przemycania przez granice zakazanych materiałów stanowią jedną z najciekawszych części książki Ignacego Płażewskiego. Sukcesu nie osiągnięto by gdyby nie pomoc starszego pokolenia. Rodzice i nauczyciele nie byli na tyle mało spostrzegawczy, aby nie widzieć tego co robi młode pokolenia. Częste spotkania, znikanie na całodniowe zajęcia, gromadzenie ekwipunku zbliżonego do wojskowego nie mogło ujść ich uwadze. Niejednokrotnie zdarzało się, że to z grona nauczycielskiego rekrutowali się drużynowi i opiekunowie drużyn skautowych.
Wartość książki wznowionej przez Oficynę Wydawniczą „Impuls” wynika także z zawartej w niej sporej liczby fotografii oraz kalendarium ukazującego dzieje ruchu niepodległościowego będącego prekursorem polskiego harcerstwa. Swą działalność harcerstwo związało także bardzo mocno z czynem Józefa Piłsudskiego. Gdy spojrzeć na listę żołnierzy I Kompanii Kadrowej odnaleźć można na niej kilkudziesięciu harcerzy. Wszystkich wymienia ich autor książki „Czoło harcerskiej kolumny”. Impulsem do jej napisania było przypadkowe spotkanie dwóch harcerzy sprzed Wielkiej Wojny. Dzięki temu powstała pozycja, która jest znakomitą lekturą dla zastępowych i przybocznych. Czerpać z niej mogą także ci, którzy przygotowując gry miejskie osadzają je w realiach sprzed 1914 r. Jest ona kopalnią informacji i pomysłów dla pracy zastępów i drużyn harcerskich, a także miłośników dziejów polskiego ruchu niepodległościowego.
Dariusz Nowiński
Ocena recenzenta
Temat i treść – 9/10
Język, styl, kompozycja tekstu – 9/10
Forma wydawnicza – 9/10
Informacje o publikacji
Autor: Ignacy Płażewski
Tytuł: „Czoło harcerskiej kolumny”
Wydawca: Oficyna Wydawnicza „Impuls”
Rok wydania: 2015
Format: 120 x 160 mm
Liczba stron: 156
Oprawa: twarda
ISBN: 978-83-7850-843-4