31 października 1918 r., powróciwszy o godz. 4 po południu z redakcji do domu, zastałem w salonie dwie urzędniczki pocztowe, które przybyły zawiadomić mnie poufnie, iż o świcie 1 listopada nastąpi zajęcie przez Ukraińców urzędu telegraficznego na poczcie głównej. Dowiedziały się one o tym przypadkowo z urywków rozmowy, prowadzonej przez koleżanki Rusinki i uważały za swój obywatelski obowiązek poinformować mnie w przekonaniu, że z mojej strony uczynię wszystko, by zakomunikować fakt niezaprzeczalnie ważny komu należy.
Pospieszyłem niebawem do ratusza, gdzie odbywało się właśnie posiedzenie Rady miejskiej. Zaprosiwszy prezydium miasta i radnego Szczurkiewicza, urzędnika dyrekcji poczt i telegrafów, do osobnego pokoju, wyłuszczyłem i rzecz całą z wszelkimi szczegółami. Niestety, zbyto moje przedstawienie, krótko i węzłowato, iż są to zwykłe plotki, że miastu nic nie grozi, a zaniepokojone panienki mogą bez obawy iść na służbę nocną.
I bez tych cennych rad nie zawahałyby się one przed spełnieniem obowiązku. Na służbę istotnie poszły, wczesnym rankiem jednak wkroczył do biur oddział żołnierzy ukraińskich i oporne powyrzucał bez ceremonii za drzwi, a i ratusz nie uchronił przed inwazją strażak ogniowy z toporkiem, pozostawszy tam na noc, „na wszelki wypadek”.
W Kasynie i Kole literacko-artystycznym, jakby w przeczuciu zbliżających się wydarzeń dziejowego znaczenia, było ludno i gwarno. Przy stolikach w Sali restauracyjnej i po kątach prowadzono głośno, to znowu półgłosem dyskusje bardzo ożywione. Co chwila przybywał ktoś z nową wiadomością, nierzadko bardzo sensacyjną i wybujałą. Około godziny 10 wieczorem organizacja wojskowa objęła w posiadanie klubowy aparat telefoniczny, co wywołało piorunujące wrażenie i skłoniło płochliwe istoty do usunięcia się w zacisze domowych pieleszy.
Północ biła, gdy doniesiono nam, iż Ukraińcy zajęli koszary zwane Czerwonym Klasztorem. Na tę wiadomość obecny w kasynie dyrektor policji dr Reinlender udał się z towarzyszem na miejsce, by przekonać się, że informacja była przedwczesna. Po jego powrocie rozeszliśmy się do domów; nazajutrz rano przejeżdżające ul. Zieloną auto ciężarowe, wypełnione żołdactwem ukraińskim, hałasującym i strzelającym w powietrze, kazało mi stwierdzić smutny fakt, że żyjemy w „ruskim” Lwowie.
Postanowiłem za wszelką cenę dostać się do redakcji „Gazety Lwowskiej”, znajdującej się podówczas przy ul. Podwale. W ulicach Czarnieckiego, z kolei Wałowej zawrócono mnie brutalnie, przemknąłem więc ku ul. Cłowej, gdzie jedynie przez podpicie karabinu atakującemu mnie żołnierzowi, uniknąłem śmierci. Wróciłem więc do domu, by tam wyczekiwać swobodniejszej chwili zetknięcia się z kolegami.
Mała dygresja o kilka miesięcy wstecz:
Pewnego dnia zjawiła się u mnie w redakcji delegacja wojskowa ukraińska z zaproszeniem, żebym przybył do Kamieńca Podolskiego i tam w Sali Puszkina wygłosił kilka prelekcji o ziemiach ukrainnych. Posunęła się ona w swej uprzejmości tak daleko, że zgodziła się na język polski odczytów. Na Podole nie pojechałem, zaproszenie jednak, odtłoczone bardzo artystycznie, schowałem jednak w domu do biurka. Odegrało ono znamienną rolę w miesiącu „ruskim” we Lwowie. Siedzę z rodziną przy rannym śniadaniu, wtem rozlega się silne walenie w drzwi. Otwieram je. Do przedpokoju wpada kapral z kilkoma szeregowcami w pełnym uzbrojeniu, rzucają się do szaf i kufrów w poszukiwaniu broni. Kapral otwiera biurko i chwyta do rąk ozdobne kamienieckie zaproszenie.
– A to szo? – pyta.
– Czytaj pan.
Przeczytał, wyprostował się, przyłożył rękę do czapki i po chwili opuścił moje mieszkanie z całą, wojowniczo zrazu nastawioną kompanią.
Zaraz na drugi dzień po „opanowaniu” Lwowa przypuścili Ukraińcy szturm na redakcję „Gazety Lwowskiej”, pragnąc ją za wszelką cenę skłonić do kontynuowania wydawnictwa dziennika urzędowego z równorzędnym tekstem polsko-ruskim. Do pertraktacji został wyznaczony z ich strony minister oświaty dr Tomaszewski, którego patrol, ustawiony na schodach, wiodących do redakcji, mimo legitymowania się przepustkami, potraktował bynajmniej nie po europejsku. Narady nie doprowadziły w ostateczności do żadnego rezultatu. Sprawę przewlekaliśmy, wysuwając co raz to nowe zastrzeżenia i postulaty, skutkiem czego nie ukazał się ani jeden numer ruskiej gazety urzędowej. Stanęli wprawdzie zecerzy Rusini u kaszt 21 listopada wieczorem, ustąpić jednak musieli miejsca Polakom. W dniu 22 listopada „Gazeta Lwowska” odżyła.
I jeszcze jeden fakt znamienny: W lokalu ekspedycji „Gazety Lwowskiej” umieszczono oddział wojska ukraińskiego, strzegący namiestnictwa. Palili oni przez cały czas swego tam pobytu w piecu rocznikami „Przeglądu Naukowego i Literackiego”.