Alojzy Pawełek, to nazwisko znane każdemu, kto interesuje się początkami harcerstwa polskiego. Znakomity instruktor, autor wielu artykułów i podręczników dotyczących skautingu i harcerstwa. Dzięki Oficynie Wydawniczej „Impuls” można zapoznać się przynajmniej z częścią z nich. Jedną ze wznowionych pozycji są „Gawędy Instruktorskie” wydane po raz pierwszy w 1919 r. Książka stworzona została dla potrzeb osób kierujących pracami drużyn harcerskich, które nie zawsze posiadały należyte przeszkolenie czy doświadczenie. Okres wojny niestety nie sprzyjał szkoleniu kadr, przygotowywaniu do pełnienia funkcji kierowniczych, a organizacja, której ambicje w kwestii wychowania nowego pokolenia Polaków nie były małe, potrzebowała materiału dla kandydatów do objęcia stanowisk instruktorskich.

Swoje przemyślenia autor oparł na obserwacjach poczynionych przez kilka lat działalności w harcerstwie. Nie są to opinie wyniesione z analizy stanu rzeczy w jednym środowisku. Alojzy Pawełek rozpoczynał swą przygodę z mundurem w Warszawie, losy wojenne rzuciły go do Kijowa, Riazania i Bobrujska. Wszędzie tam miał okazję przyglądać się pracy innych instruktorów i weryfikować swoje własne doświadczenia.

Niestety, stan środowiska instruktorskiego u progu odzyskanej państwowości nie wyglądał, w oczach tego zasłużonego harcmistrza, najlepiej. Oprócz osób, które z pasją i pomysłami podchodziły do pracy z harcerzami zdarzało mu się spotykać i takie, które rokrocznie powielały pomysły i nie wychodziły poza utarty schemat. Również do nich skierowana była recenzowana praca.

Autor analizuje przyczyny zróżnicowanych osiągnięć w poszczególnych drużynach i dochodzi do wniosku, że z reguły sukces odnoszony jest tam, gdzie na czele stoi osoba mająca wizję i cel oraz nie bojąca się pracy. Z tą ostatnią wiąże się dla A. Pawełka sprawa tak istotna jak przywództwo. Niezależnie od tego czy w drużynie obowiązuje styl demokratyczny (zwany w książce parlamentarnym) czy wojskowy (oparty na hierarchii) sukces zależy od jednej osoby stojącej na czele drużyny. Bez odpowiednich umiejętności i dzielności osobistej nie uda się, według autora, prowadzić właściwej pracy z młodzieżą.

Kolejne cechy charakteryzujące dobrego instruktora, to umiejętność organizacji pracy oraz wyrobienie w podwładnych karności i posłuchu. Oczywiście te dwie ostatnie cechy nie mogą wynikać tylko i wyłącznie z zajmowanego przez instruktora stanowiska. Każdy rozkaz musi być zrozumiały dla harcerza i jego wykonanie wynikać musi z przeświadczenia o celowości podporzadkowania się poleceniu. Nie omija autor kwestii stosowania kar, ale zaleca, aby były one dokładnie przemyślane i przede wszystkim zróżnicowane.

Od początków skautingu na ziemiach polskich, choć nie tylko na nich, wskazywano na wzajemne relacje w wychowaniu młodego człowieka, zachodzące pomiędzy domem rodzinnym, szkołą i harcerstwem. Autor jako nauczyciel miał okazje obserwować niejako „od środka” życie szkolne i wyrobić sobie pogląd na wzajemne powiązania pomiędzy wychowawcami szkolnymi i instruktorami harcerskimi. Ich współpraca może przynieść niezwykle pozytywne efekty.

Na koniec autor odnosi się do sprawy patriotyzmu. Stawia za przykład Czechów, którzy zawsze popierają się wzajemnie przeciw innym nacjom, nie próbując na siłę antagonizować się między sobą.. Dla Alojzego Pawełka patriotyzm, to nie tylko walka zbroja, ale przede wszystkim wytężona praca na rzecz Ojczyzny. Odnaleźć tu można zbieżność ze słowami Józefa Piłsudskiego, który po zakończeniu zmagań o granice twierdził, że „idą czasy, których znamieniem będzie wyścig pracy, jak przedtem był wyścig żelaza, jak przedtem był wyścig krwi”.

Książka jest skierowana głownie dla instruktorów i tych, którzy z racji pełnionych funkcji przewodzą innym, nie tylko w organizacjach harcerskich. Odnaleźć tu można uniwersalne zasady dotyczące przywództwa, postępowania z podwładnymi i kierowania zespołem. O tym czy zostaną one wykorzystane przez P.T. Czytelników zależy od nich samych. Dzięki Oficynie „Impuls” mają oni szansę na zapoznanie się z wartościowym tekstem i wykorzystanie go w swojej bieżącej działalności.

Dariusz Nowiński

Ocena recenzenta

Temat i treść – 8/10

Język, styl, kompozycja tekstu – 8/10

Forma wydawnicza – 9/10

Informacje o publikacji

Autor: Alojzy Pawełek

Tytuł: „Gawędy Instruktorskie”

Wydawca: Oficyna Wydawnicza „Impuls”

Rok wydania: 2016

Format: 120 x 160 mm

Liczba stron: 128

Oprawa: twarda

ISBN: 978-83-8095-749-9