Gdynia – Na początku było marzenie …

Gdy Gdynię już zbudowano, Marszałek nie kwapił się wcale, by ją odwiedzić.
Aby zwabić go nad Bałtyk, wicepremier Kwiatkowski musiał uciec się do fortelu. Bywając w domu Piłsudskiego, zabawiał córki Marszałka opowieściami o statkach i marynarzach. Panny szybko połknęły bakcyla i na rodzicach wymogły wyprawę nad morze. Uzgodniono, że pojedzie z nimi pani marszałkowa. Ta jednak w dniu wyjazdu poczuła się niedysponowana i do Gdyni musiał pojechać tata. 

 
Odzyskanie przez Polskę w 1918 roku niepodległości, upragnionej po blisko 150 latach zaborów, jeszcze nie przyniosło jej dostępu do morza. Zaślubiny Polski z morzem, ten symboliczny akt inaugurujący proces spełnienia narodowych snów o dostępie do Bałtyku, o flocie, o morskiej potędze, mogły się odbyć dopiero 10 lutego 1920 roku w Pucku.Traktatem Wersalskim przyznano Polsce skrawek wybrzeża. Bez portu.

Ledwo 3 miesiące po uroczystościach w Pucku wiceadmirał Kazimierz Porębski – ówczesny dyrektor Departamentu Spraw Morskich Ministerstwa Spraw Wojskowych, oddelegował na Pomorze inż. Tadeusza Wendę by poszukał najdogodniejszego miejsca pod budowę portu wojennego.
 
gdynia12
Tadeusz Wenda (1863 – 1948)
 
 
Już w czerwcu 1920 roku Tadeusz Wenda złożył sprawozdanie z przeprowadzonej lustracji Wybrzeża. Pisał w nim tak: „… najdogodniejszym miejscem do budowy portu wojennego (jak również w razie potrzeby handlowego) jest Gdynia, a właściwie nizina między Gdynią a Oksywiem, położoną w odległości 16 km od Nowego Portu w Gdańsku. Miejscowość ta ma następujące zalety:
  1. Osłonięta jest przez półwysep Hel nawet od tych wiatrów, od których nie jest wolny Gdańsk.
  2. Głęboka woda leży blisko od brzegu, a mianowicie linia 6 mt. głębokości w odległości 400 mt. od brzegu, a linia 10 mt. głębokości w odległości od 1300 do 1500 mt.
  3. Brzegi są niskie, wzniesione na 1 do 3 mt. nad poziomem morza.
  4. Jest obfitość wody słodkiej w postaci strumyka „Chylonja”
  5. Bliskość stacji kolejowej Gdynia (2 km).
  6. Dobry grunt na redzie …”
gdynia11
Projekt Portu w Gdyni (1921)
 
Zanim jednak Sejm uchwalił ustawę o budowie portu, a ściślej „o samodzielnej organizacji bazy morskiej”, (którą jeden z przedwojennych wykładowców Szkoły Morskiej dr Aleksy Majewski, nazwał Wielką Kartą Gdyni), nad sielską „Bożą Zatoczkę” u podnóża Kamiennej Góry i klifu w Orłowie przybywali na wczasy letnicy. Był wśród nich jeden z największych współczesnych pisarzy polskich – Stefan Żeromski. W 1921 roku bacznie przyglądał się trwającym już robotom przy budowie tymczasowego portu wojennego i schroniska dla rybaków. Zainspirowała go ta praca, w której dostrzegł początek nowej epoki, wielką szansę tego miejsca. Napisał książkę „Wiatr od morza”, w której przedstawił jeszcze nieistniejący , ale jak się niebawem okazało zaskakująco wierny rzeczywistemu obraz portu i miasta Gdyni. To literacka wizja, wiernie oddająca klimat tamtych czasów, w której rodziła się Gdynia. W 1922 roku, 23 września Sejm uchwalił ustawę „o budowie portu przy Gdyni na Pomorzu jako portu użyteczności publicznej” .
 
Kapitanat Portu w Gdyni, 1935 r.
Kapitanat Portu w Gdyni, 1935 r. Autor: fot. W. Chrabąszczewski
 

 

Pierwsze budowle portowe zaczęto wznosić już w 1921 roku, pod nazwą Tymczasowy Port Wojenny i schronisko dla rybaków. Była to prosta i tania konstrukcja w drewniana, wypełniona kamieniem. Wybudowano molo długości 550 m z końcowym odgałęzieniem długości 170 m. Głębokość przystani wynosiła 7 metrów. Uroczyste otwarcie Tymczasowego Portu nastąpiło 29 kwietnia 1923 roku a już 13 sierpnia tegoż roku obsłużono w nim pierwszy statek, francuski frachtowiec KENTUCKY o pojemności 6614 BRT.
Do 1935 roku ukończona została budowa awanportu, dwóch basenów portu zewnętrznego i dwóch basenów portu wewnętrznego z wyposażeniem technicznym. W rezultacie wyposażenia portu w nowoczesne urządzenia i budowle, połączenia dogodnymi drogami z zapleczem i ustanowienia konkurencyjnych stawek przeładunkowych już wkrótce Gdynia zdystansowała konkurencyjne porty w Kopenhadze, Szczecinie i Sztokholmie. Port obsługiwał kilkadziesiąt regularnych linii, z czego 16 obsługiwanych przez armatorów krajowych, nowocześnie wyposażony zaczął odgrywać pierwszoplanowa rolę na Bałtyku. O wielkości i jakości wyposażenia świadczą dane:
– powierzchnia magazynowa kryta około 180 tys. m2
– 87 urządzeń przeładunkowych, w tym 59 dla drobnicy, obrotnica wagonowa o zdolności przeładunkowej 450 ton na godzinę, taśmociąg stalowy i gumowy, każdy o zdolności około 400 ton na godzinę
– portowa sieć kolejowa długości 221,5 km
– Dworzec Morski do obsługi ruchu pasażerskiego (liniowce oceaniczne : PIŁSUDSKI i BATORY )
– Elewator zbożowy wyposażony w specjalistyczne urządzenia przeładunkowe, ważące i czyszczące o zdolności składowej do 10 tys. Zboża
W porcie powstały również zakłady tłuszczowe UNION, łuszczarnia ryżu , stocznia i chłodnie składowe.
Razem z portem rosło miasto Gdynia. Mała osada rybacka, która dopiero w 1926 roku uzyskała prawa miejskie, w 1939 roku liczyła już 125 tysięcy mieszkańców.
 
 
 
Narodowa inwestycja, jaką była ostatecznie budowa portu w Gdyni, spłaciła się już przed II wojną światową, spełniając zarazem rolę katalizatora społecznej energii i patriotyzmu. Dzięki Gdyni Polacy uwierzyli, że stać ich na realizację najambitniejszych marzeń i wyzwań XX wieku.
Człowiekiem, który inżynierskiej myśli Tadeusza Wendy i literackiej wizji Stefana Żeromskiego nadał polityczny wymiar i rangę narodowej inwestycji był Eugeniusz Kwiatkowski, z zawodu inżynier chemik, z pasji polityk.
 
gdynia22
 
 Eugeniusz Kwiatkowski (1898-1974)

 

Od chwili objęcia przez Eugeniusza Kwiatkowskiego (1898-1974) stanowiska Ministra Przemysłu i Handlu w 1926 roku (a także wówczas, gdy pełnił funkcje wicepremiera w ostatnim rządzie II Rzeczpospolitej, przed wybuchem II wojny światowej) sprawa portu w Gdyni, tocząca się nie dość raźno, nabrała tempa. Był on bowiem wielkim propagatorem morskiej polityki państwa w oparciu o nowoczesny port w Gdyni. To dzięki jego orędownictwu Sejm przyznawał stosowne fundusze na rozwój portu i miasta, które dla przedwojennego pokolenia Polaków było istną Ziemią Obiecaną, Ameryką. W okresie kiedy Kwiatkowski był Ministrem Przemysłu i Handlu wartość robót inwestycyjnych w porcie gdyńskim wynosiła 88 mln złotych.

Eugeniusz Kwiatkowski był politykiem obdarzonym talentem publicystycznym, który wykorzystywał m.in. do spopularyzowania spraw Gdyni. Zarażał swoją pasją, żarliwością. Wzruszał i poruszał bezinteresownością, patriotyzmem. Jest uważany za ojca Gdyni, jej twórcę i budowniczego obok Tadeusza Wendy i wiceadmirała Porębskiego. Gdynianie nadali mu w 1931 roku honorowe obywatelstwo swego miasta.

gdynia31
 Gdynia (1928)
 gdynia32
Dworzec kolejowy (lata 30-te)

Bracia Robert i Franciszek Wilke
– firma założona 1931 roku to kwintesencja gdyńskiej przedsiębiorczości i dynamizmu. Zaczęli od rybackiego kutra, którym w sezonie letnim zamiast łowić ryby zabierali na przejażdżki turystów. To co, stanowiło margines ich zajęć, z czasem przerodziło się w specjalność firmy o nazwie „Robert Wilke – Motorówki Pasażerskie”. Bracia sprzedali kuter, zaciągnęli pożyczki i zlecili w gdyńskiej stoczni budowę drewnianej motorówki, która otrzymała nazwę „Delfin”. A potem przybył jeszcze „Rekin”, „Bajka” i „Gryf” oraz dwie motorówki „Jaś” i „Małgosia”.
   
 

gdynia41

Robert Wilke – Motorówki Pasażerskie

  

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
W ciągu sezonu trwającego od połowy czerwca do połowy września bracia Wilke przewozili ponad 200 tysięcy spragnionych morskich wrażeń turystów. Wycieczki po porcie, przejażdżki do Orłowa, Sopotu, Gdańska, Jastarni i Helu stanowiły główną atrakcję przybywających do Gdyni letników. Firma prosperowała do wybuchu II wojny światowej.

 

 Bujny rozwój Gdyni w okresie 15 lat, począwszy od 1926 roku, został dramatycznie zahamowany wybuchem II wojny światowej. Miasto nie ucierpiało w wyniku bombardowań, zwłaszcza w porównaniu z Warszawą, czy Gdańskiem, ale kompletnemu zniszczeniu uległ port i stocznia. Największą stratą Gdyni byli jednak ludzie. Większość polskich mieszkańców została przez Niemców wysiedlona lub trafiła do obozów koncentracyjnych, wielu poległo na frontach.

Do wyzwolonego w marcu 1945 roku miasta szybko zaczęły wracać niedobitki rodowitych gdynian, przybywali szukając miejsca na nowe gniazda warszawiacy, lwowiacy, wilnianie, którzy stracili wszystko.

Jak przed laty znowu była Gdynia Ziemią Obiecaną, a czas powojenny – czasem pionierskim.

Zanim stocznia stała się znowu stocznią, świadczyła najrozmaitsze usługi. W ówczesnym portfelu zleceń znalazło się na przykład wykonanie trybika do patefonu, rura do piecyka – kozy, remont samochodów, w tym kilka napędzanych gazem drzewnym. W miarę jak postepowały prace przy uruchamianiu dźwigów i doków stocznia podejmowała się ambitniejszych zadań. A gdy we wrześniu 1945 roku zaczęły wracać z wojennej tułaczki polskie statki handlowe i okręty wojenne, także otrzymane przez Polskę w ramach reparacji wojennych statki niemieckie oraz z demobilu angielskie i amerykańskie – Gdynia stała się największą bazą remontową polskiej floty. W 1951 roku miało miejsce pierwsze wodowanie . Statek nazywał się „Melitopol”. Udziałem powojennego pokolenia był dramat krwawych wydarzeń Grudnia 1970 roku, kiedy gdyńscy stoczniowcy, tak jak stoczniowcy Gdańska zbuntowali się w imieniu całego narodu przeciw – tylko z nazwy – władzy ludowej. Gdynia ich pamięta. Są w Gdyni dwa poświęcone ofiarom Grudnia ’70 monumenty …

Były też radosne dni buntu i nadziei w sierpniu 1980 roku, kiedy rodziła się Solidarność. Kiedy myślimy o przyszłości miasta, mamy zawsze w pamięci tych, którzy zapłacili najwyższą cenę za to, byśmy dziś żyli w wolnym kraju.

 

Obecnie Gdynia ma ponad 250 tys. mieszkańców, jest nowoczesnym ośrodkiem gospodarki morskiej, handlu międzynarodowego, nauki i szkolnictwa wyższego, kultury i turystyki. Jest chętnie przytaczanym przykładem miasta sukcesu, miasta ludzi przedsiębiorczych, aktywnych i odważnych.

 

Te marzenia towarzyszą nam także dzisiaj, gdy myślimy o przyszłości Gdyni. Świat po opadnięciu „żelaznej kurtyny” jest w zasięgu naszych rąk, lecz nam zależy byśmy w pełni i jak najszybciej stali się jego integralną cześcią. Gdynia dzięki swemu położeniu geograficznemu aspiruje do roli ośrodka międzynarodowych spotkań i wymiany handlowej. To ambitna kontynuacja niegdysiejszych marzeń Eugeniusza Kwiatkowskiego. Gdynia jest miastem niezwykłym, zbudowanym z marzenia – o morzu, o wolnym dostępie do świata, o dobrobycie.

Źródło: www.gdynia.pl

 

Kalendarium

  • 1209 – pierwsza informacja o wsi, podarowanej zakonowi norbertanek z Żukowa przez Mściwoja I
  • 1253 – wzmianka o wsi, wymienionej z nazwy (zapisana jako Gdina), przynależącej do parafii Oksywie
  • 1308 – wieś opanowana przez Krzyżaków
  • 1316 – własność oliwskich cystersów, później przechodzi na własność panów z Rozecina
  • 1382-1772 – własność klasztoru Kartuzów, po podarowaniu zakonowi wsi przez Jana z Rozecina
  • 1466 – na mocy II pokoju toruńskiego wraca z rąk Krzyżaków do Polski
  • 1614 – uruchomienie jednej z trzech cegielni
  • od 1772 – pod zaborem pruskim
  • 1820-22 – budowa drogi bitej
  • 1870 – uruchomienie linii kolejowej z Gdańska przez Gdynię do Szczecina
  • 1904 – otwarcie kąpieliska morskiego
  • 1910 – budowa przystani rybackiej na Oksywiu
  • 1921 – rozpoczęcie budowy portu i miasta
  • 1922 – s/s Gdynia, pierwszy pełnomorski statek z Gdynią jako portem macierzystym
  • 1923

    • 29 kwietnia – wyświęcenie mola i otwarcie „tymczasowego portu wojennego i schroniska dla rybaków”
    • 13 sierpnia – do portu zawinął pierwszy oceaniczny statek – francuski SS Kentucky
  • 10 lutego 1926 – uzyskanie praw miejskich
  • 1927 – uruchomienie komunikacji miejskiej
  • 1931 – Instytut Bałtycki w Toruniu otwiera oddział w Gdyni
  • 31 lipca 1932 – po raz pierwszy w Gdyni zorganizowano Święto Morza
  • 1 maja 1935 – uruchomienie portu lotniczego Gdyni w Rumi
  • 28 sierpnia 1938 – położono stępkę pod SS Olza; pierwszy budowany w Polsce statek pełnomorski
  • 1939 – obrona Gdyni (1-13 września) i Kępy Oksywskiej (1-19 września) pod dowództwem płk. Stanisława Dąbka
  • 1939-45 – Niemcy zmieniają nazwę na Gotenhafen (wcześniej wioska nosiła także niemiecką nazwę Gdingen). Masowe wysiedlenia Polaków, na których miejsce przybywają Niemcy.

    • ośrodek konspiracji Armii Krajowej, tajnego Hufca Harcerzy, Tajnej Organizacji Wojskowej  „Gryf Pomorski”
    • okres wojny miasto przetrwało niemal nietknięte, natomiast port został doszczętnie zniszczony i zablokowany wrakami
  • 1945:

    • ucieczka Niemców na statkach, m.in. MS Wilhelm Gustloff
    • odznaczenie miasta orderem Krzyża Grunwaldu III klasy za obywatelską postawę ludności i Marynarki Wojennej w walce z okupantem oraz za zasługi w obronie miasta we wrześniu 1939 roku
    • 28 marca – wyzwolenie miasta przez wojska II Frontu Białoruskiego pod dowództwem marsz. K. Rokossowskiego, przy wsparciu I Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte
    • 8 kwietnia 1945 – zaślubiny z Bałtykiem żołnierzy I Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte
    • 19 maja – wychodzi pierwszy numer Dziennika Bałtyckiego
    • 16 lipca – wpłynął pierwszy statek po zakończeniu wojny – s/s Suomen Neito,
    • 21 września – do portu zawinął pierwszy wracający z wojny polski statek s/s Kraków
  • za: wikipedia.pl 
  • Anegdota przytoczona za Gdynia – Cud nad Bałtykiem  Onet.pl