Autor: Andrzej Stanisław Kochowicz

Józef Piłsudski jest posągową postacią polskiej
historii; Komendant, Brygadier, Naczelnik Państwa, Naczelny Wódz, Marszałek
całe życie poświęcił jednemu, jedynemu celowi – zbudowaniu mocnego PAŃSTWA
POLSKIEGO. Rozpoczął walkę, kiedy na mapie Europy nie było jeszcze
Polski, najpierw z carską Rosją, później z wszystkimi, którzy stanęli na drodze
do osiągnięcia celu.

Na fotografii stoi wśród ludzi, których nie tylko cenił za
ich wiedzę, walory duchowe, siłę charakteru i waleczność, ale darzył szczerą
sympatią i prawdziwym przyjacielskim uczuciem. Odnosił się z wielką estymą do
każdego czynu bohaterskiego i kochał „swych” żołnierzy. Tych, z którymi był
blisko traktował szczególnie, jednak zachowywał w ocenach bezstronność i
sprawiedliwość.

W
rozkazie wydanym z okazji zakończenia walk pod Konarami (maj, 1915) pisał:
„Wśród mnóstwa bohaterskich czynów, dokonanych przez poszczególnych żołnierzy w
czasie tych zmiennych co do szczęścia bojów, zaznaczyć chcę w swym rozkazie te,
które na szczególne uwzględnienie zasługują: 1. Major Śmigły Rydz wziąwszy na
siebie zadanie, najczęściej nie odpowiadające ani jego stopniowi, ani
zdolnościom, nie tylko sam wytrwał na stanowisku, … lecz złożył w bojach …
nowe dowody niezwykłego męstwa i spokoju przy największym niebezpieczeństwie.
Majorowi przede wszystkim przypisuję, że III batalion nie ugiął się przy spełnieniu
zadania przewyższającego znacznie siły moralne przeciętnego żołnierza …”.

Kiedy we wrześniu 1915 roku doszło do rozdzielenia I Brygady
Józef Piłsudski oddał dowództwo dwóch
pułków mówił: „W wypróbowane ręce podpułkownika Śmigłego Rydza oddaję
komendę nad Wami wiedząc, iż otoczycie Go tym samym zaufaniem i miłością, z
jaką odnosiliście się do mnie”, aby – po
złączeniu Brygady po dwóch miesiącach –
podziękować Śmigłemu Rydzowi „… któremu wypadło w najcięższych
warunkach prowadzić Brygadę, … za siłę woli i hart, za sławę, którą okrył
nas”.

O więzi, jaka łączyła tych dwóch WIELKICH POLAKÓW, niech
świadczą słowa listu Józefa Piłsudskiego do Rydza-Śmigłego w nowej sytuacji dla
żołnierzy legionowych powstałej po
ogłoszeniu aktu 5 XI 1916 roku: „Drogi Kolego, w tej chwili myśl moja
biegnie ku Wam wszystkim towarzysze broni ! Z całego serca winszuję Wam tej
chwili triumfu idei naszej, a pisząc do Was, kochany Pułkowniku, wiem, że piszę
do wszystkich swoich współpracowników i kolegów bez różnicy stopnia.

Przez ten czas przeżyliśmy
wiele przykrych i wiele radosnych chwil. I jeżeli jestem przekonany, że do
radości u Was zawsze się miesza uczucie goryczy gdy nie jestem razem z Wami to
chcę, abyście wierzyli, że najbardziej gorzko swój los odczuwam wtedy, gdy dla
Was przychodzą momenty ciężkie, gdy stają trudne decyzje, a nie jestem z Wami,
by zgodnie z istotą wojska wziąć na swe barki większą część odpowiedzialności,
czyniąc ulgę tym, którzy z natury wojska mają ograniczony zakres
odpowiedzialności.

Najcięższą może chwilę w naszym
wspólnym życiu, gdy pękł widoczny mój związek z Wami, gdy niemożliwością się
stało załatwienie spraw za pomocą krótkiego, żołnierskiego rozkazu, gdy – dla
porozumienia się – wyszukiwać trzeba form tak nie odpowiednich dla życia
wojskowego, jak chociażby ta, którą macie przed oczami. Z chwilą mego
ustąpienia daliście wyraz swym uczuciom i odpowiednik swemu położeniu przez
podawanie się do dymisji.

Jeżeli w ten sposób
stwierdziliście głęboką tęsknotę żołnierza do własnych polskich instytucyj
wojskowych i rządowych, jeżeli dumny być mogę z tego własnowolnego zespalania
swego losu przez żołnierza z moim losem, jeżeli do głębi duszy wstrząsnęło mną wzruszenie na myśl, że zasłużyłem na
tak głębokie zaufanie i tak szczere uczucie – jedno z najsilniejszych w świecie
– uczucie prawdziwego żołnierza do swego naczelnika – to jednak, kochany Pułkowniku,  sądzę, że teraz musicie wykazać uzasadnioną
cierpliwość i ufność, że żołnierz polski w tej światowej wojnie znajdzie nareszcie ojczyznę w postaci własnego rządu i własnego
wojska. Zdaniem moim, dymisje Wasze powinny teraz być cofnięte, a z tą chwilą
żelazne prawa służby żołnierskiej powinny być w całej rozciągłości przez Was
stwierdzone”.

Na jednym z tajnych posiedzeń Tymczasowej Rady Stanu (maj,
1917) jej członek zaatakował kapitana Tadeusza Kasprzyckiego, będącego wtedy
Komendantem Naczelnym P.O.W.. Brygadier Piłsudski wziął w obronę nie tylko
Kasprzyckiego, jako wykonującego jego rozkazy, ale całe P.O.W.. Co do
Kasprzyckiego wyraźnie zaakcentował przyjaźń, wyrażając się z drwiną i
dezaprobatą, że nie ma on (Piłsudski) najmniejszego zamiaru polemizować z
adwersarzem, ponieważ jednak obraził jego przyjaciół zajął zdecydowane
stanowisko stwierdzając, że wszystko, co dzieje się w P.O.W. dzieje się z jego
własnego rozkazu. Nawiązując do podniesionej przez członka Tymczasowej Rady
Stanu (Studnickiego) sprawy dezercji z wojska i działalności Kasprzyckiego mówił (cyt. z prot. posiedzenia TRS):
„Powracając jeszcze do sprawy dezercji z wojska nie uważa on (Piłsudski) za stosowne odpowiadać w tej
sprawie ostro na krzykactwo pana Studnickiego i jego przyjaciół, ale zaznacza,
że pan Kasprzycki swoją dezercją więcej się przyczynił dla dobra wojska
polskiego, niż pan Studnicki dezercją swoją od zdrowego rozsądku i rozumu”.

Zamieszczona wyżej fotografia jest
chłodnym dokumentem historii, jest obrazem chwili, jednego momentu w życiu tych
Postaci, brak w nim uczuć, sama w sobie nie mówi o przeszłości i przyszłości,
potwierdza jedynie fakt. Przeszłość była znana bohaterom utrwalonym na zdjęciu;
przyszłości – w której było tyle walki, zmagań, niebezpieczeństw, ale i
radości, wielkiej przyjaźni, i wreszcie zwycięstw i honorów –
wtedy jeszcze nie znali.

Myślę, że zdjęcie zostało wykonane
prawdopodobnie w sierpniu 1914 roku przez legionowego fotografa amatora.
Dlaczego ? Powziąwszy decyzję walki zbrojnej z
Rosją Józef Piłsudski, po zarządzeniu mobilizacji
Związków i Drużyn Strzeleckich, polecił sformować w dniu 3 sierpnia1914 roku
kompanię piechoty, która pierwsza miała przekroczyć granicę Królestwa Kongresowego
i rozpocząć działania wojenne. Sformowanie tej kompani, nazwanej „Kadrową”,
nastąpiło na Błoniach krakowskich, tzw. „Oleandrach”.

W
skład kompani, liczącej 143 ludzi, weszli uczniowie oficerskich szkół Związków i
Drużyn Strzeleckich, a jej dowództwo powierzono Tadeuszowi Kasprzyckiemu.

W przemówieniu wygłoszonym z tej okazji
Piłsudski powiedział: „Odtąd nie ma ani Strzelców, ani Drużyniaków.
Wszyscy, co tu jesteście zebrani, jesteście żołnierzami polskimi. Znoszę
wszelkie oznaki specjalnych grup. Jedynym waszym znakiem jest odtąd ORZEŁ
BIAŁY. Dopóki jednak nowy znaczek nie zostanie wam rozdany rozkazuję, abyście zamienili
ze sobą wasze dawne oznaki jako symbol zupełnej zgody i braterstwa, jakie muszą
wśród żołnierzy polskich panować. Niech Strzelcy przypną do czapek blachy
Drużyniaków, a oddadzą im swoje orzełki. Wkrótce może pójdziecie na pola
bitew, gdzie, mam nadzieję, zniknie lżejszy nawet cień różnicy między wami”.

Członkowie Związków Strzeleckich nosili
na czapkach orła, tzw. strzeleckiego, natomiast członkowie Polskich Drużyn
Strzeleckich – owalną „blachę” z wytłoczonym na niej orzełkiem.

Józef Piłsudski zamienił swojego
orzełka z dowódcą oddziału Polskich Drużyn Strzeleckich Stanisławem
Burhardt-Bukackim. Na czapce wojskowej Józefa Piłsudskiego z fotografii
dopatruję się takiej właśnie „blachy”, a więc zdjęcie to musiało być wykonane
po tym zdarzeniu i – być może – przed dniem 6 sierpnia 1914 roku, w którym to
Pierwsza Kadrowa przekroczyła granicę i ruszyła do boju.

Andrzej
Stanisław Kochowicz