Osiemdziesiąta rocznica śmierci Józefa Piłsudskiego stała się pretekstem dla grona znanych historyków do przygotowania tekstów poświęconych Pierwszemu Marszałkowi Polski. Trudu zredagowania ich podjęli się Zbigniew Girzyński i Jarosław Kłaczkow, a wydawnictwo Adam Marszałek opublikowało książkę, która ukazała się pod tytułem „Józef Piłsudski. Człowiek-żołnierz-polityk”.

Dwadzieścia pięć artykułów usystematyzowanych zostało w czterech działach, które noszą tytuły: „U zarania Niepodległej Rzeczypospolitej”, „Sprawy krajowe”, „Polityka zagraniczna” i „W ocenie i we współpracy z innymi”. Najobszerniejsza jest druga z części, która zawiera osiem tekstów. Najskromniej ilościowo prezentuje się pierwszy dział liczący cztery artykuły. Spośród nazwisk autorów znajdziemy w wydawnictwie m.in. Włodzimierza Suleję, Janusza Ciska, Marka Kornata, Marka Siomę, Arkadiusza Adamczyka, ale też grono nieco młodszych doktorów i doktorantów, którzy dali się poznać jako autorzy książek i artykułów tematycznie związanych z Józefem Piłsudskim i czasami, w którzy żył.

Książkę otwiera tekst Włodzimierza Sulei ukazujący Józefa Piłsudskiego jako twórcę Niepodległej. Tekst o tyle ważny, że przy każdej rocznicy 11 listopada 1918 r. znajdą się publicyści i historycy, którzy próbują negować rolę Naczelnika Państwa w dziele odbudowy państwowości polskiej. Trzy pozostałe teksty koncentrują się na wojskowym aspekcie działania Naczelnego Wodza. Piotr Podhorodecki analizuje politykę kadrową Józefa Piłsudskiego w trakcie wojen w latach 1918-1920, Janusz Szczepański potwierdza autorstwo Marszałka planu kontrofensywy znad Wieprza, a Mirosław Szumiło opisuje sojusz polsko-ukraiński w 1920 r. Wydaje się, że pogłębionych studiów wymaga problematyka polityki kadrowej Komendanta w latach 1918-1920 i może stać się ona podstawą do napisania większej pracy.

W drugiej części, poświęconej sprawom krajowym P.T. Czytelnik znajdzie teksty dotyczące stosunku Józefa Piłsudskiego do parlamentu czy skutków wydarzeń z maja 1926 r. dla modelu zarządzania Siłami Zbrojnymi, ale także niezwykle interesujący tekst Rafała Junga opisujący związki Marszałka z futbolem. Wart zainteresowania jest także artykuł Krzysztofa Kloca omawiający przygotowanie i przebieg uroczystości związanych z pogrzebem Józefa Piłsudskiego w Krakowie. W oparciu o dokumenty archiwalne autor opisał ogrom wysiłków, jakie podjęto w celu godnego pożegnania Wodza. Patrząc na to wydarzenie z perspektywy ponad osiemdziesięciu lat nie sposób nie wyrazić słów podziwu dla osób, które za organizację uroczystości odpowiadały.

Aspekty polityki zagranicznej porusza pięciu autorów. Janusz Cisek omawia notę Sekretarza Stanu USA Colby’ego z 10 sierpnia 1920 r., co stanowi uzupełnienia mniej znanego i opisanego stosunku Stanów Zjednoczonych do wojny polsko-bolszewickiej. Niezawodny Marek Kornat opisuje stosunek Józefa Piłsudskiego do koncepcji „bezpieczeństwa zbiorowego” w Europie. Czytelnicy znajda także teksty poruszające stosunki polsko-rumuńskie, politykę bałtycką II RP, a także przyczynek do sprawy wpłynięcia okrętu „Wicher” do portu gdańskiego.

Ostatnia część gromadzi teksty dotyczące zarówno współpracowników i podkomendnych Józefa Piłsudskiego jak i stosunku poszczególnych środowisk do niego. Jacek Danel opisał stosunek Władysława Sikorskiego do środowiska sanacyjnego w okresie drugiej wojny światowej, Arkadiusz Adamczyk poświęcił tekst Sławojowi Felicjanowi Składkowskiemu, a Piotr Kilańczyk Julianowi Stachiewiczowi. Z kolei Arkadiusz Meller omówił stosunek polskich monarchistów do Marszałka, Karol Sacewicz poświęcił tekst odbiorowi działalności Komendanta przez środowisko polskich komunistów, a Marek Sioma poruszył problematykę stosunku Legionu Młodych do Naczelnika.

Część z tekstów uzupełniona została materiałem ikonograficznym. Książka zawiera noty o autorach oraz indeks nazwisk. Niestety, na słowa uznania nie zasługuje mityczny „Zespół” odpowiedzialny za korektę. Praktycznie w większości tekstów występują błędy, które nieco obniżają pozytywną ocenę całości dzieła. Szczególna krzywdę wydawca zrobił Markowi Kornatowi, którego tekst najbardziej ucierpiał na niedbałości korekty. W tego typu wydawnictwach ten aspekt powinien być szczególnie mocno kontrolowany.

Podsumowując recenzję należy uznać, że czytelnicy otrzymują solidną dawkę wiedzy, która poszerza niektóre aspekty życia i działalności Józefa Piłsudskiego, a w niektórych obszarach stanowi dopiero punkt wyjścia do dalszych badań. Pozycję można polecić zarówno zawodowym historykom, jak i osobom będącym tylko miłośnikami Klio. Pieniądze przeznaczone na zakup nie będą stracone.

Dariusz Nowiński

Ocena recenzenta

Temat i treść – 8/10

Język, styl, kompozycja tekstu – 9/10

Forma wydawnicza – 8/10

Informacje o publikacji

Autor: red. Zbigniew Girzyński, Jarosław Kłaczkow

Tytuł: „Józef Piłsudski. Człowiek-żołnierz-polityk”

Wydawca: Wydawnictwo Adam Marszałek

Rok wydania: 2016

Format: 160 x 225 mm

Liczba stron: 450

Oprawa: twarda

ISBN: 978-83-8019-403-8