W „Dobrym wojaku Szwejku” występuje postać kadeta Bieglera. Pasjonuje się on układaniem planów bitew przegranych przez największych wodzów w historii ludzkości, które jednak zakończyłyby się zwycięstwem, gdyby dane było dowodzić nimi rzeczonemu kadetowi zamiast rozmaitym nieudacznikom, przez nieuczciwych apologetów wyniesionym w pamięci potomnych do miana „bogów wojny”.
W mijającym roku redaktor Piotr Zychowicz postanowił nas uraczyć kolejną książką swojego autorstwa, tym razem pt. „Pakt Piłsudski-Lenin. Czyli jak Polacy uratowali bolszewizm i zmarnowali szansę na budowę imperium”.
Polihistor
Wspomniana praca jest już trzecią z serii „wybitnych dzieł, obalających mity na temat historii Polski, utrwalone w dotychczasowej historiografii”. Redaktor Zychowicz najwyraźniej bowiem występuje w roli polihistora – historyka specjalisty od wszystkich epok i wszystkich zagadnień, niczym tacy giganci dziejopisarstwa jak Oskar Halecki lub Arnold Toynbee. Zna się na wszystkim – na historii kryzysu politycznego 1938–1939 wiodącego do wojny (o czym napisał książkę „Pakt Ribbentrop-Beck”) i na Powstaniu Warszawskim („Obłęd 1944”), a teraz też na powstawaniu II RP. Każda z tych prac jest dla zawodowego historyka łatwym do obalenia zbiorem przeinaczeń, przemilczeń, ordynarnych kłamstw i fantazji. W krótkim tekście nie da się odnieść przekonująco do każdego z nich. Dziś zatem skoncentrujmy się na ostatniej – tej poświęconej odzyskiwaniu niepodległości przez Polskę po I wojnie światowej. Ten okres akurat przebadałem osobiście, studiując walkę dyplomatyczną o uznanie Ukrainy na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 r. i stwierdzam, że Pan Redaktor Zychowicz najwyraźniej nie ma pojęcia o ówczesnej sytuacji międzynarodowej Polski i Europy.
Realia geopolityczne
Wielka Brytania była jedynym państwem, które politycznie w pełni wygrało I wojnę światową, realizując wszystkie swoje cele wojenne już na mocy warunków rozejmu w Compiégne z 11 listopada 1918 r.: złamała groźbę hegemonii jednego z mocarstw kontynentalnych (Niemiec) w Europie (co nie znaczy, że zamierzała zastępować hegemonię niemiecką hegemonią francuską); zlikwidowała zagrożenie wynikające z niemieckich zbrojeń morskich (flota kajzera została na mocy rozejmu wydana Brytyjczykom i uległa „samozatopieniu” w Scapa Flow, zanim konferencja paryska zdecydowała o jej podziale między zwycięzców – Brytyjczycy nie potrzebowali niemieckich okrętów, ale nie chcieli też dzielić ich między Francuzów, Włochów itd.); zlikwidowała rywalizację kolonialną z Niemcami. Oddzieleni kanałem La Manche, w obliczu pozbawionych floty i kolonii Niemiec, Anglicy czuli się absolutnie bezpieczni. Z punktu widzenia Londynu – nie pozostawało nic do zrobienia poza pilnowaniem, by Francja zbytnio nie urosła. Francja wygrała wojnę – tzn. odparła najazd niemiecki dzięki wsparciu Anglosasów. Pamiętała jednak, że jest przemysłowo i demograficzne słabsza od Rzeszy i że sama po klęsce zadanej jej przez Bismarcka w latach 1870–1871 r. w ciągu pięciu lat odrodziła moc militarną zgodną ze swoim potencjałem. Niemcy zostawione same sobie z ich potencjałem w ciągu pięciu lat mogły zagrozić Francji skutecznym rewanżem. Paryż potrzebował więc sojusznika przeciw Niemcom. Najskuteczniejsi byliby Anglosasi, ale utrzymanie sojuszu z czasów wojny się nie powiodło. Amerykanie wycofali się z Europy wojskowo i politycznie i popadli w izolacjonizm, przełamany dopiero przez japoński atak na Pearl Harbor w 1941 r. Brytyjczycy obawiali się, by Francja nie zdominowała pokonanych i rozbrojonych Niemiec, i przyjęli zasadę „no more continental committments” (żadnych nowych zobowiązań na kontynencie – tzn. żadnych nowych sojuszy). W tych warunkach Francja rozpaczliwie szukała sojusznika na Wschodzie.
Kto zostanie głównym aliantem Francji na Wschodzie?
Na czele rankingu kandydatów na antyniemieckich sojuszników Francji stała Rosja – naturalnie „biała” – jako wymarzony aliant. Rosja taka powinna mieć bezpośrednią granicę z Niemcami i być jak najpotężniejsza.
W sytuacji pokonania bolszewików samo istnienie Polski, zagrażałoby bezpieczeństwu Francji, oddzielając jej wyśnionego sojusznika („białą” Rosję) od śmiertelnego wroga (Niemiec) i grożąc Republice osamotnieniem w walce z potężniejszą od niej Rzeszą. Polsce ze względów moralnych należałaby się zatem autonomia, lub jej obietnica (nazwijmy to „niepodległością” w granicach Kongresówki, Małopolski i zaboru pruskiego „w ścisłym sojuszu wojskowym z demokratyczną Rosją”), ale nie prawdziwa niepodległość.
Polska była rozpatrywana jako un allié de replacement – sojusznik zastępczy w sytuacji gdyby bolszewicy przetrwali i antyniemiecki sojusz białorosyjsko-francuski okazał się nieosiągalny.
25 czerwca 1919 r. Rada Najwyższa Mocarstw Sprzymierzonych i Stowarzyszonych upoważniła Wojsko Polskie do prowadzenia operacji bojowych po Zbrucz, godząc się na wyparcie Armii Halickiej (zachodnioukraińskiej) z Galicji Wschodniej i zbudowanie ciągłej linii frontu antybolszewickiego z Rumunią, dla oddzielenia bolszewików rosyjskich od Węgierskiej Republiki Rad. Nie zgodziła się jednak na uznanie Lwowa i Galicji Wsch. za część Polski. Polska miała nad nimi objąć mandat z ramienia Ligi Narodów, niczym Francja nad Syrią i Libanem, a Wielka Brytania nad Palestyną, Irakiem i Transjordanią.
Konkurentem do roli mandatariusza była Czechosłowacja, marząca o wspólnej granicy z Rosją i w razie potrzeby bez bólu gotowa oddać Galicję Wsch. i Lwów Moskwie, na pierwsze żądanie Paryża. Oczekiwano zwycięstwa Denikina (właśnie ruszyła jego ofensywa na Orzeł, Tułę i Moskwę) by oddać Galicję Rosji, do której nigdy nie należała.
Polacy potrzebni byli Francji do obalenia bolszewików (jak chce Zychowicz wspólnie z Denikinem) co doradzał Piłsudskiemu Ferdinand Foch jako głównodowodzący armii alianckich w Europie i co oczywiście było wykonalne latem / wczesną jesienią 1919 r. Po takim „zwycięstwie” Polska znalazłaby się jednak w sytuacji Ukrainy Petlury wojującej z „czerwoną” i z „białą” Rosją. To drugie zupełnie odbierało jej zaś poparcie ententy. Po pokonaniu bolszewików stalibyśmy się główną przeszkodą w budowie systemu sojuszu francusko-rosyjskiego i w sytuacji marszu „białej” armii rosyjskiej na Warszawę Mission Militaire Française (Francuska Misja Wojskowa) z gen. Maximem Weygandem na czele byłaby en Russie, a nie en Pologne, podobnie zmieniłby się adresat francuskiego zaopatrzenia w sprzęt, amunicję i inne materiały wojenne. Wojsko Polskie nie tylko nie dostałoby z Francji czołgów, samolotów, dział itd. ale nawet pary dziurawych butów.
Zwycięska Polska
Poparcie Denikina dawało niemalże pewność rozbicia bolszewików i podobną pewność uwikłania Polski w wojnę z „białą” Rosją w jakiej znalazła się Ukraina – walkę w osamotnieniu przeciw potędze rosyjskiej i wbrew najżywotniejszym interesom bezpieczeństwa Francji. Tylko istnienie Rosji bolszewickiej – siły wrogiej porządkowi wersalskiemu i tym samym sprzymierzonej z Niemcami, dawało nam poparcie ententy. Zgoda Rady Najwyższej Głównych Mocarstw Sprzymierzonych i Stowarzyszonych na tymczasowe przyznanie Lwowa i Galicji Wsch. Polsce nastąpiła 8 XII 1919 r. – tzn. po klęsce Denikina, gdy było wiadomo, że „biała” Rosja już po nie nie sięgnie. Ostateczne uznanie przez Radę Ambasadorów wielkich mocarstw granic wschodnich Polski (15 III 1923) miało zaś miejsce, gdy na Zachodzie zgasły ostatnie nadzieje na obalenie bolszewizmu w Rosji. Polska wygrała z Rosją wyścig o pozycję głównego filaru porządku wersalskiego na wschodzie. Mogła go wygrać jednak jedynie z Rosją bolszewicką, nigdy z „białą”.
Piłsudski podjął więc najwłaściwsze możliwe decyzje, a Zychowicz powinien jeszcze wiele poczytać, by zrozumieć o co toczyła się gra i jakie były jej reguły i interesy graczy. Obowiązkiem Naczelnika Państwa Polskiego nie było bowiem wybawienie ludzkości od bolszewizmu, tylko ocalenie niepodległości Polski. Zadanie to wykonał, ustawiając Rzeczpospolitą w roli sojusznika zwycięskich aliantów, a jej wrogów (Rosję i Niemcy) w roli ich nieprzyjaciół. Zychowicz proponuje nam układ odwrotny – wciąganie Rosji do grona sojuszników Zachodu i wypychanie z niego Polski. Jak to mówił Marszałek Piłsudski? „Wam kury szczupać (tzn. w gwarze wileńskiej – macać – P.Ż.G.), a nie politykę robić”.