Rafajłowa
– synonim męstwa oraz niezłomnego charakteru żołnierza
legionowego. W nocy z 23 na 24 grudnia 1914 roku, Rosjanie
wyprzedzając plany ofensywy austro-węgierskiej przeprowadzili
skryty atak na tzw. Grupę Hallera ryglującą Przełęcz Pantyrską
na pozycjach obronnych Zielona – Rafajłowa. Pomimo sprzyjających
warunków zaskoczenia atak nie powiódł się. Przypadek
sprawił, że legioniści pełniący tej nocy służbę pogotowia
(nie spali, jak to zazwyczaj bywało) zajęci byli podziałem
spóźnionych prezentów gwiazdkowych i zaalarmowani
strzałami z placówek jako pierwsi stawili opór. Dało
to czas na poderwanie i zorganizowanie śpiących oddziałów.
W ciągu nocy doszło do wielu starć, punktem zwrotnym bitwy stało
się włączenie do walki dwóch batalionów pod
osobistym dowództwem majora Roji. Nocny atak Rosjan, choć
kilkakrotnie ponawiany do godzin porannych zakończył się ich
niepowodzeniem. Rosjanie stracili około 100 zabitych, 300 rannych i
140 wziętych do niewoli, straty zaś ze strony Legionów
wynosiły 5 zabitych, 16 rannych i 20 zaginionych.

Nie
jest to jednak zakończenie optymistyczne. Podział ziem polskich
przez zaborców stworzył sytuacje, że Polacy wcielani do
armii zaborczych stawali niejednokrotnie przeciwko sobie. Tak też
stało się pod Rafajłową. Rosjanie rzucili do ataku między innymi
batalion z 281 pułku piechoty 71 DP, dowodzony przez Polaka kapitana
Kwiecińskiego. W batalionie tym służyło wielu innych naszych
rodaków, którym przyszło zginąć w bratobójczej
walce. Dramat ten, szczególnie spod Rafajłowej, z wyczuciem
wielkiego tragizmu z jednej strony, zarazem z bezsilnością losu z
drugiej opisał Karol Łepkowski, we wzruszającym wierszu pt.

”Wśród
nocnej ciszy”.

„Wśród
nocnej ciszy” – O mój Boże…

„Głos
się rozchodzi” – jak na Litwie …

–
Pan Legionista …? To się może

Spotkamy
jutro razem w bitwie …

Teraz
śpiewamy … nic nie szkodzi …

Z
których okolic Pan Dobrodziej?

„Z
Krakowa rodem matka moja

A
ja z guberni jestem Mińskiej …”

Tak
się poznali: major Roja

I
sztabskapitan pan Kwieciński!

Kraków
i Litwa, wielkie słowa

Zielona
w walce z Rafajłową…!

Nazajutrz
ledwie zorze błysły,

Przerwana
nadal wrzała bitwa …

Górą
Polacy – hej znad Wisły,

Górą
Legiony … Ruś i Litwa …!

A
niechaj zginie wróg rosyjski …

…
Ugodzon kulą padł Kwieciński.

Krew
go zalała … towarzyszy

Walczyło
wielu w służbie cara –

Zginęli
wszyscy …”W nocnej ciszy”

„Głos
się rozchodzi” … sen czy mara…

–
Znasz tę kolędę – rzekł do Roji –

Niech
żyje Polska! bracia moi …!

Świerkowe
drzewko ścięte w lesie,

Starym
zwyczajem w iskier snopach,

Sam
major Roja w ręku niesie,

Stawia
wysoko na okopach …

Aż
potem świeczki jasne płoną

Nad
Rafajłową i Zieloną …

Ustała
walka! Z drugiej strony,

Także
w okopach, w mrocznej dali,

Ten
sam śpiew słychać ulubiony,

W
szeregach wroga – u Moskali!

I
tam kolędy płyną zwrotki,

Przez
śnieżne pola i opłotki …!

Ktoś
ty …? zapytał major Roja,

Ktoś
ty …?, skąd rodem?, Jaka wiara?

Ta
sama pewnie co i twoja …

Ot
… Polak, jeno w służbie cara …

Ot
… kula może jutro spotka …

Śpiewajmy
razem, śliczna zwrotka …!

 

Dariusz Krakowiak