Józef Beck, to jedna z kluczowych postaci polskiej polityki okresu międzywojennego. Zarazem osoba, która ze względu na zajmowaną pozycję i podejmowane decyzje stała się obiektem wielu kontrowersji. Z jednej strony postrzegany jako wierny wykonawca i kontynuator linii politycznej Józefa Piłsudskiego, z drugiej jako ten, który przyłączył się do ekspansji Niemiec, decydując o próbie odzyskania Zaolzia lub wręcz przeciwnie, zmarnował szansę pójścia na wschód razem z Hitlerem. Od wielu lat czeka na rzetelną biografię, nad którą trwają prace.

Próbę częściowego choćby uzupełnienia naszej wiedzy o tym wybitnym polityku podjął Paweł Samuś. Nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego ukazała się książka jego autorstwa „Minister Józef Beck. Dom rodzinny i lata młodzieńcze”. Biorąc pod uwagę, że niedawno pojawiła się inna pozycja związana z Józefem Beckiem, to należy się cieszyć, że pamięć o nim nie ginie.

Książka składa się z  siedmiu rozdziałów. Pierwszy poświęcony jest rozważaniom związanym z przejściem Józefa Becka z wojska do służby dyplomatycznej. Autor przywołując wspomnienia i wywiady kreśli obraz ministra spraw zagranicznych, jaki utrwalili współcześni mu politycy, ze szczególnym uwzględnieniem zdania Marszałka. Nie pominięto także opinii nieco bardziej krytycznych wobec artylerzysty konnego-dyplomaty.

Drugi rozdział opowiada o dziejach rodziny Becków. Jedynie pewne jest to, że wywodzili się spośród przybyszów do Rzeczpospolitej. Istnieje kilka wersji dotyczących pochodzenie tej rodziny. Rodzinną tradycją było, że z ojca na syna przechodziło pierwsze imię. Ojcem bohatera książki był Józef Alojzy, a matką Bronisława z Łuczkowskich. Józef Alojzy Beck (występował czasem pod nazwiskiem Bek) od najmłodszych lat zaangażowany był w Zycie polityczne. Był; członkiem „Zetu”, a nawet brał udział w jego pierwszym zebraniu organizacyjnym. Jednak losy swe związał następnie z ruchem socjalistycznym.

Skutkiem zaangażowania politycznego było aresztowanie ojca przyszłego ministra, a następnie więzienie i zesłanie. Mimo dramatycznych przeżyć, Józefa Alojzego nie opuściła narzeczona, z którą wziął ślub. Bronisława Beck była wyznania grekokatolickiego, co dla władz carskich stanowiło podstawę do uznania jej za członkinię kościoła prawosławnego. Przysporzyło to problemów w momencie zawierania ślubu jak i chrztu pierworodnego syna. To między innymi było jednym z powodów opuszczenia przez rodzinę Becków Królestwa Polskiego i przeniesienia się do Galicji. O wydarzeniach tych opowiada trzecia część książki.

Czwarty rozdział dotyczy pobytu Józefa Becka z rodzicami w Limanowej. Józef Alojzy został tam sekretarzem Rady Powiatowej, a także lokalnym działaczem społecznym. Ze względu na swoje zaangażowanie, jak i umiejętności stał się wkrótce motorem napędowym zmian zachodzących na ternie powiatu limanowskiego. Nakierowane na podniesienie kultury, poziomu rolnictwa i infrastruktury działania dały efekty, które wzbudzały podziw osób zajmujących się problematyką samorządową nie tylko w Galicji, ale także w zaborze rosyjskim.

Młody Józef Beck lata dzieciństwa spędzał wychowywany i nauczany przez swą matkę, która posiadając przygotowanie pedagogiczne była w stanie przekazać niezbędny zasób wiedzy synowi. Jednak po ukończeniu czternastu lat rozpoczął naukę w szkole średniej w Krakowie, a po jej ukończeniu udał się do Lwowa, gdzie wstąpił na politechnikę. Po roku jednak przeniósł się do Wiednia, gdzie uczył się w Akademii Eksportowej. W międzyczasie jednak, latem 1913 r. po raz pierwszy zetknął się najprawdopodobniej z Józefem Piłsudskim. Cechą charakterystyczną tego okresu był praktycznie brak zaangażowania w działalność społeczną czy niepodległościową Józef Becka.

Szósty rozdział dotyczy wojennych lat życia bohatera publikacji. Niespodziewanie dla swojego otoczenia podjął decyzje o wstąpieniu do tworzonego przez Józefa Piłsudskiego wojska. Jako osoba o wyniesione ze szkoły i studiów politechnicznych wiedzy trafił do artylerii konnej. Służył w niej do kryzysu przysięgowego, po którym został wcielony do armii austro-węgierskiej. Szybko jednak pożegnał się z jej szeregami i wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej. Działalność w tej organizacji stanowiła niewątpliwie przepustkę do dalszej kariery. Wykazane zalety spowodowały, że na młodego oficera zwrócono uwagę, a on sam wykorzystał szansę, która przed nim się otworzyła.

Ostatni rozdział dotyczy losów Józefa Becka w odrodzonej Rzeczpospolitej. Jednak ze względu, na fakt, że okres ten wykracza już poza wiek młodzieńczy autor w sposób skondensowany omawia wydarzenia z życia Józefa Becka. Jednak nieustannie, przez kolejne rozdział obok wydarzeń z tytułową postacią znaleźć można informacje na temat jego ojca.

Można uznać, ze książka jest próba przybliżenia młodych lat pułkownika Becka, ale także, o ile nie przede wszystkim, hołdem dla jego ojca. Ilość informacji, które udało zgromadzić się Pawłowi Samusiowi budzi szacunek, a zręczne wplecenie ich w narrację znakomicie przybliża sylwetkę tego społecznika.

Recenzowana pozycja jest jedną z kilku, które w okresie kilkunastu lat ukazały się na rynku i doprowadzają biografie znanych postaci do roku 1918. Ten sam autor pisał przecież o Walerym Sławku, a książka o Jędrzeju Moraczewskim tez kończy się w momencie odzyskania niepodległości. Warto mieć nadzieję, że w nieodległej przyszłości wszystkie doczekają się ciągu dalszego, niezależnie od tego kto będzie jego autorem czy autorami.

Dariusz Nowiński

Ocena recenzenta

Temat i treść – 8/10

Język, styl, kompozycja tekstu – 8/10

Forma wydawnicza – 9/10

 

Informacje o publikacji

Autor: Paweł Samuś

Tytuł: Minister Józef Beck. Dom rodzinny i lata młodzieńcze

Wydawnictwo: Wydawnictwo Uniwe4rsytetu Łódzkiego

Rok wydania: 2016

Liczba stron: 250

Okładka: Miękka

ISBN: 978-83-7969-979-7