Lucjan Żeligowski, to jeden z najbardziej rozpoznawalnych generałów okresu międzywojennego. Do historii przeszedł głównie jako dowódca „zbuntowanych” oddziałów zajmujących Wilno w 1920 r. Pozostawił po sobie pamiętniki z okresu wojny polsko-bolszewickiej. Staraniem Wydawnictwa „DiG” ukazała się kolejna część jego wspomnień, tym razem dotycząca głównie okresu 1921-1926, choć znaczący fragment poświęcony jest wydarzeniom 1939 r.

Pierwszą część pamiętników autor poświęca kwestiom organizacji naczelnych władz wojskowych oraz problematyce wyszkolenia. Jako oficer armii rosyjskiej nie mógł być traktowany jako klasycznych przykład piłsudczyka, natomiast w swoich wypowiedziach i zapatrywaniach dotyczących struktury dowodzenia Wojskiem Polskim jednoznacznie opowiadał się za Marszałkiem, jako osobą posiadającą wszelkie predyspozycje do piastowania stanowiska Naczelnego Wodza w przyszłym konflikcie zbrojnym. Proponował zmianę modelu wyszkolenia wojska i położenie zdecydowanie większego nacisku na wyszkolenie w terenie. Dostrzegał także wywodzącą się z armii austriackiej skłonność wielu generałów i oficerów do „amcenia”, czyli odkładania w czasie podejmowania decyzji i powoływania komisji, które miały wypowiadać się w newralgicznych dla wojska sprawach. Z reguły kończyło się to odłożeniem spraw ad Kalendas Graecas.

Druga część pamiętników dotyczy pięciomiesięcznego okres sprawowania przez gen. Żeligowskiego funkcji ministra spraw wojskowych. Opisuje w nich swego rodzaju ostracyzm, z którym zetknął się wśród najwyższych dowódców wojskowych. Opisuje próbę ponownego podejścia na forum Sejmu do sprawy organizacji najwyższych władz wojskowych, która nie powiodła się głównie ze względu na oportunizm członków gabinetu. Książka daje także wgląd w konflikt pomiędzy ministrem a generałami Szeptyckim i Stanisławem Hallerem. Nie mniej istotne jest także przedstawienie sprawy gen. Rozwadowskiego, który w niedopuszczalny dla oficera służby czynnej próbował zdyskredytować politykę ministra. Gdyby nie upadek rządu Aleksandra Skrzyńskiego Rozwadowski pożegnałby się z mundurem znacznie wcześniej niż to faktycznie nastąpiło. Nie udało się także gen. Żeligowskiemu doprowadzić do wydłużenia szkolenia terenowego armii, co stanowiło przedmiot jego troski już od momentu zakończenia sprawy wileńskiej.

Trzecia część wspomnień dotyczy września 1939 r., kiedy to generał zmuszony został do ewakuacji, pozostawienia rodziny i znalazł się w Rumunii. Przez tekst przebijają dwa wątki. Troska o syna Tadeusza oraz rozważania nad przyczynami klęski. Można zastanawiać się czy analiza przeprowadzona przez generała była słuszna, ale na pewno oddaje ona stan ducha przynajmniej części elit polskich w początkowej fazie wojny.

Książka opatrzona została wstępem Dariusza Fabisza oraz posłowiem wnuczek generała. Uzupełniono ją indeksem osób. Niewątpliwą zaletą książki, oprócz opisu wydarzeń, których uczestnikiem był Lucjan Żeligowski, są także przytoczone w treści dokumenty i listy. Dają one lepszy pogląd na daną kwestię niż ogólny opis przedstawiony przez autora. Recenzowana pozycja wpisuje się w nurt piśmiennictwa pamiętnikarskiego, który znakomicie uzupełnia opracowania naukowe i popularnonaukowe dotyczące dwudziestolecia międzywojennego.

Dariusz Nowiński

Ocena recenzenta

Temat i treść – 8/10

Język, styl, kompozycja tekstu – 8/10

Forma wydawnicza – 8/10

Informacje o publikacji

Autor: Lucjan Żeligowski

Tytuł: „Pamiętniki generała broni Lucjana Żeligowskiego”

Wydawca: Wydawnictwo „DiG”

Rok wydania: 2014

Format: 145 x 210 mm

Liczba stron: 280

Oprawa: twarda

ISBN: 978-83-7181-864-6