Rok 2019 stał się doskonałą okazją do wydania pozycji dotyczących Górnego Śląska u progu Niepodległej Rzeczpospolitej. Znakomicie wykorzystał tę szansę Instytut Pamięci Narodowej, który wśród swoich wydawnictw znalazł miejsce na opublikowanie m.in. pozycji „Rok 1922 na Górnym Śląsku. Granica – administracja – społeczeństwo”. Stanowi ona zbiór artykułów, które ukazują zarówno ujęcie przekrojowe, jak i przybliżają tematykę lokalną.

W pierwszym z nich Lech Krzyżanowski przedstawia kwestię konwencji górnośląskiej tzw. genewskiej. Był to liczący 606 artykułów akt uzupełniony protokołami dodatkowymi. W szczegółowy sposób regulował on stosunki pomiędzy Polską a Niemcami przez okres 15 lat w obszarze stanowiącym wcześniej część jednego organizmu państwowego.. Zapisy tego aktu miały kolosalny wpływ na stosunki społeczno-polityczne Górnego Śląska po obu stronach granicy. Za szczególnie istotne można uznać kwestie praw mniejszości narodowych, choć swoją wagę miały też sprawy ceł czy zaopatrzenia w wodę.

Andrzej Drogoń porusza kwestie statutu organicznego województwa śląskiego oraz autonomii Śląska wewnątrz II RP. Postrzeganie kwestii autonomii miało dwojaki charakter. Z jednej strony wskazywano na podtrzymywanie tendencji separatystycznych, a z kolei jej zwolennicy uważali, że stanowi ona drogę do integracji z państwem polskim.

Tworzeniu struktur administracji państwowej oraz kościelnej poświęcone są artykuły Zbigniewa Hojki oraz Jerzego Myszora. Zarówno władze wojewódzkie oraz kościelne stanęły przed koniecznością dostosowania struktur do nowej rzeczywistości jaka zapanowała na Śląsku po 1921 roku. Biorąc pod uwagę fakt, że miało to miejsce w nowym organizmie państwowym można zaryzykować tezę, że nie było to zadanie łatwe.

Podziałowi sceny politycznej przed 1926 r. poświęcony jest artykuł Macieja Fica. Największą rolę odgrywały partie o orientacji centrowej, a zarazem chrześcijańskiej. Zdecydowanie mniejsza rola przypadła narodowej demokracji. Przybliżono także udział przedstawicieli Śląska we władzach centralnych i regionalnych.

Druga część książki, to studia przypadków. Ciekawym porównaniem mogą być losy przyłączanych Królewskiej Huty i Zabrza. Ta pierwsza miejscowość, to obecny Chorzów. W przypadku Zabrza należy zwrócić uwagę na nieznane praktycznie starcie zbrojne do jakiego doszło w dniu św. Piotra i Pawła w roku 1921, kiedy doszło do walk pomiędzy niemieckim batalionem Selbschutzu a wojskami francuskimi.

W ostatnim z artykułów, autorstwa Mirosława Węckiego, przedstawione zostały obchody rocznic powstań śląskich oraz plebiscytu. Najbardziej uroczysty charakter miały wydarzenia w roku 1923. Kolejne lata, to świętowanie w nieco skromniejszym wymiarze. Rok 1926 przyniósł z kolei wielką manifestację w dniu 21 marca, która przypadła na okres istotnych rozbieżności w polityce sąsiednich krajów, wyrażających się m.in. w wojnie celnej.

Należy przyznać, że recenzowana pozycja stanowi ciekawą i potrzebną propozycję dla wszystkich tych, którzy interesują się dziejami odrodzonej Rzeczypospolitej, jak i losami regionu śląskiego. Biorąc pod uwagę fakt, że historia walk o nasze granice koncentruje się przede wszystkim na wschodnich rubieżach II RP, to każda książka przybliżająca wydarzenia na Górnym Śląsku stanowi niezwykle potrzebny element w popularyzacji momentu tworzenia młodego państwa. Ze względu na przystępną formułę polecić ją można zarówno młodzieży, jak i osobom nieco bardziej zaawansowanym wiekowo, które interesują się dziejami Górnego Śląska.

Dariusz Nowiński

Ocena recenzenta

Temat i treść: 9/10

Język, styl, kompozycja tekstu – 9/10

Forma wydawnicza: 9/10

Informacje o publikacji

Tytuł: Rok 1922 na Górnym Śląsku. Granice – administracja – społeczeństwo”

Autor: (red.) Sebastian Rosenbaum, Mirosław Węcki

Wydawnictwo: Instytut Pamięci Narodowej

Rok wydania: 2019

Ilość stron: 187

Format: 160×230 mm                      

Okładka: miękka

ISBN: 978-83-8098-612-1