Instytut Pamięci Narodowej w swojej działalności badawczej i edukacyjnej koncentruje się głównie na okresie lat 1939-1989.  Większość wydawanych pozycji ksiązkowych dotyczy walki o niepodległość w czasie pierwszej i drugiej konspiracji, komunistycznych represji oraz działalność struktur antysystemowych w okresie Polski Ludowej. Dużo skromniej, zresztą zgodnie  z założeniami, prezentuje się ilość książek dotyczących okresu Wielkiej Wojny i okresu międzywojennego. Jednak zgodnie z zasadą, że nie decyduje ilość a jakość, poświęcone temu ćwierćwieczu książki stanowią swego rodzaju perełki, które pasjonatom  historii wypada posiadać. Wpisując się w tę politykę wydawniczą przygotowano i wydano książkę stanowiącą  skrypt wykładów Wacława Jędrzejewicza wygłoszonych w latach 1981-1982 w Instytucie Józefa Piłsudskiego Ameryce, pod tytułem „Rola Józefa Piłsudskiego w odbudowie i umacnianiu państwa polskiego”.

   Wacław Jędrzejewicz znany jest jako jeden z najlepszych biografów Józefa Piłsudskiego. Jego droga życiowa związana była od lat młodzieńczych z Komendantem. W wieku dziewiętnastu lat wstąpił do Związku Strzeleckiego, był współtwórcą Polskiej Organizacji Wojskowej, a następnie żołnierzem I Brygady Legionów. W 1918 r. wstąpił do odradzającego się Wojska Polskiego, gdzie początkowo pełnił służbę w II Oddziale Sztabu Generalnego, a po ukończeniu Wyższej Szkoły Wojennej, kierował Oddziałem „Wschód” tego Oddziału. Przez dwa lata był attache wojskowym w Japonii, a następnie poświęcił się służbie w administracji państwowej. Pracował w Ministerstwa Spraw Zagranicznych i Skarbu. W rządzie swego brata Janusza kierował Ministerstwem Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, a po jego ustąpieniu tę samą funkcję sprawował w rządach Leona Kozłowskiego i Walerego Sławka. Równocześnie był sekretarzem generalnym Komitetu Krzyża i Medalu Niepodległości. Po kampanii wrześniowej udał się na emigrację, gdzie nie został dopuszczony przez Władysława Sikorskiego do służby wojskowej. Wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie w 1943 r. był współtwórcą Instytutu Józefa Piłsudskiego.  Do końca życia czynnie uczestniczył w pracach Instytutu, przez wiele lat kierując nim. Do klasyki należą jego książki poświęcone Pierwszemu Marszałkowi Polski takie jak „Józef Piłsudski 1867-1935. Życiorys”, „Kronika życia Józefa Piłsudskiego” czy napisane wspólnie z Januszem Ciskiem „Kalendarium życia Józefa Piłsudkiego”.

   Recenzowana pozycja stanowi zapis wykładów wygłoszonych przez prof. Jędrzejewicza w okresie pomiędzy kwietniem 1981 r. a majem 1982 r. Skierowane były do fali młodych emigrantów z Polski znajdujących się w USA, którzy w czasie edukacji szkolnej nie mieli okazji zapoznać się z prawdziwą historią naszego kraju w latach 1914 – 1939, a szczególnie z rolą Józefa Piłsudskiego jako budowniczego Polski Odrodzonej. Wykłady te nagrane na taśmę magnetofonową zostały następnie przepisane i w ten sposób powstał skrypt, z którym mogą się zapoznać czytelnicy. Bardziej szczegółowo o kulisach ich powstania opowiada we wstępie do książki dr Magda Kapuścińska – prezes Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce.

   Recenzowane wydawnictwo składa się z części przybliżającej sylwetkę Wacława Jędrzejewicza, której autorem jest Daniel Koreś, wstępu oraz dziewięciu wykładów. Prof. Jędrzejewicz kreślił w nich najważniejsze wydarzenia epoki wraz z udziałem w nich Komendanta Piłsudskiego.

   Pierwszy rozdział dotyczy powstania oraz działalności Legionów Polskich i Polskiej Organizacji Wojskowej. Było to preludium do wydarzeń rozgrywających się w latach 1918-1920, a skutkujących powstaniem niepodległego państwa polskiego. Drugi rozdział wiąże się z latami 1918-1919, w czasie których Józef Piłsudski pełnił funkcje Naczelnego Wodza oraz Naczelnika Państwa. Trzeci rozdział w całości poświęcony jest wojnie z bolszewikami w roku 1920. Kolejny opisuje wydarzenia po zwycięstwie i kreśli działania związane z uchwaleniem konstytucji marcowej.  Następny dotyczy okresu, w którym zaangażowanie Józefa Piłsudskiego w działalność państwową i wojskową zostaje ograniczone w związku z wyborem Prezydenta RP oraz ukształtowaniem władz wojskowych w oparciu o strukturę pokojową.

   Szósty rozdział dotyczy wypadków w maju 1926 r., które zadecydowały, że Józef Piłsudski znów stanął w pierwszym szeregu osób decydujących o kształcie polityki polskiej, zarówno tej wewnętrznej jak i zewnętrznej. Wykład z 12 marca 1982 r. poświęcony był okresowi do 1930 r., kiedy to Józef Piłsudski dwukrotnie pełnił funkcje prezesa Rady Ministrów, już w ramach znowelizowanej w sierpniu 1926 r. konstytucji marcowej. Przedostatnia część dotyczy pięciu ostatnich lat życia Komendanta, których zwieńczeniem było przyjęcie konstytucji kwietniowej. Dziewiąty rozdział dotyczy okresu od śmierci Marszałka do wybuchu II wojny światowej.

   Po części z wykładów był czas na zadawanie pytań prelegentowi. Dla osób nam współczesnych, interesujących się życiem Józefa Piłsudskiego, nie są one nadmiernie dociekliwe, ale pamiętać trzeba, że zarówno „ludowa|” szkoła jak i polityka wydawnicza  nie dawały podstaw do samodzielnego analizowania życia i działań Marszałka. Należy zwrócić uwagę na jedno z istotniejszych pytań dotyczącego tego czy Józef Piłsudski był dyktatorem. Sam prof. Wacław Jędrzejewicz przyznał się do tego, że jego pogląd na tę kwestię ulegał ewolucji. Co było tego przyczyną dowiedzą się czytelnicy książki.

   Uzupełnieniem recenzowanej pozycji jest wkładka zawierającą fotografie wykonane w czasie wykładów oraz kopie dokumentów pochodzące ze zbiorów IJP w Ameryce, które  prezentowane były w czasie wykładów. Dodatkowo dołączono płytę z nagraniami dwóch wykładów oraz audycje radiową opracowaną przez Teresę Siedlarową, pod tytułem „Wacław Jędrzejewicz – z kroniki życia”.

   Podsumowując recenzję należy uznać, ze czytelnicy otrzymują znakomite opracowanie przygotowane przez jednego z podkomendnych Józefa Piłsudskiego, który opowiada o wydarzeniach, w których brał osobiście udział i należał do bezpośrednich wykonawców rozkazów Marszałka. Wykłady te stanowiły niewątpliwe znakomitą podstawę do przygotowania życiorysu Józef Piłsudskiego wydanego przez W. Jędrzejewicza w formie książkowej. Dodatkowo jest to także źródło do badania dziejów Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce, a działalność tej instytucji nie jest jeszcze powszechnie znana.

Dariusz Nowiński
 
Ocena recenzenta:
Temat i treść: 8/10
Język, styl, kompozycja tekstu: 9/10
Forma wydawnicza: 8/10

Informacje o publikacji:
Tytuł: Rola Józefa Piłsudskiego w odbudowie i umacnianiu państwa polskiego
Autor: Wacław Jędrzejewicz
Wydawnictwo: Instytut Pamięci Narodowej, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce
Rok wydania: 2013
Liczba stron: 214
Oprawa: miękka
Format: 145 x205  mm
ISBN: 978-83-7629-459-9