Niewielu polityków okresu międzywojennego budzi tak skrajne emocje jak Józef Beck. Przez jednych uważany za niezwykle uzdolnionego ucznia Marszałka, przez innych za sprawcę wszelkich nieszczęść jakie dotknęły Polskę w czasie II wojny światowej. Zarówno jedni, jak i drudzy wysuwają szereg argumentów mających za zadanie uzasadnić ich stanowisko. Także Józef Beck, po zakończeniu walk w 1939 r. i internowaniu w Rumunii podjął się niełatwego zadania przedstawienia wydarzeń, które doprowadziły do wybuchu wojny.

Polski czytelnik mógł zapoznać się z materiałem stanowiącym zasadniczą część recenzowanej książki, bowiem w 1987 Państwowy Instytut Wydawniczy opublikował pozycję pod tytułem „Ostatni raport”, nie respektując przy okazji praw autorskich. Nadszedł jednak czas, gdy szerszemu gronu czytelników ponownie można zaprezentować wspomnienia ostatniego ministra spraw zagranicznych międzywojennej Polski. Pozycja to tym ciekawsza, że opatrzona słowem wprowadzającym i wstępem znakomitych znawców życia i działalności Józefa Becka czyli prof. Anny Cicnciały (autorki opracowania recenzowanej książki) i prof. Marka Kornata.

Marek Kornat przybliżył we wprowadzeniu pracę prof. A. Cienciały nad postacią Józefa Becka, która miała miejsce nieomal od początku jej kariery naukowej. Wstęp zawiera przede wszystkim skrócony z racji konieczności biogram pułkownika dypl. Józefa Becka oraz omówienie warunków w jakich powstawały opublikowane teksty.

„Wspomnienia…” podzielone są na trzy części. Pierwsza część, to „Preliminaria polityczne do wojny 1939 roku”. Obejmuje lata 1926-1939 i rozpoczyna się przedstawienia zapatrywań Józefa Piłsudskiego na najbliższe lata w polityce międzynarodowej. Uznawał on, ze pięć najbliższych lat będzie okresem spokoju, który należy wykorzystać do przygotowania Polski na nadchodzący trudniejszy okres. Kończy się on objęciem przez płk. Becka funkcji najpierw wiceministra spraw zagranicznych, a później szefostwa tego resortu. Ważnymi wydarzeniami, których uczestnikiem był autor wspomnień było m.in. zawarcie paktów z Niemcami i Związkiem Sowieckim, które gwarantować miały nasze granice. Kolejna część daje obraz przekrojowych wydarzeń, w których Polska uczestniczyła jako aktywny gracz bądź jako sceptyczny obserwator. Rok 1935 otworzył nowy rozdział w działalności dyplomatycznej Józefa Becka. Śmierć Marszałka zrzuciła na jego barki jednoosobową odpowiedzialność za politykę zagraniczną państwa. Kolejne lata przynosiły zaostrzenie sytuacji międzynarodowej, głównie ze względu na coraz bardziej agresywna politykę Niemiec, która nie spotykała się z należytą odpowiedzią mocarstw zachodnich. Wspomniane są także wydarzenia z okresu konferencji w Monachium i odzyskanie przez państwo polskie Zaolzia.

Druga część, to „Komentarze do dyplomatycznej historii wojny”. Autor koncentruje się w niej na wydarzeniach z 1939 r. Omawia szeroko sytuacje polityczną w Europie, polskie kontakty z Niemcami, sowietami oraz Francją i Wielka Brytania. Jako główny uczestnik licznych rozmów z przekazuje relację z pierwszej ręki. Dzięki temu można spojrzeć na wydarzenia ostatniego roku pokoju oczami osoby najbardziej zorientowanej i zaangażowanej. Znającej kulisy rozmów dyplomatycznych jak i stanu państwa polskiego. Znaczącą część zajmuje tu opis wydarzeń związanych z ewakuacją władz polskich do Rumunii.

Ostatni rozdział to „Fragmenty” będące częścią planowanego studium nad dwudziestoleciem polityki międzywojennej. Czytelnik znajdzie tu omówienie kwestii traktatu wersalskiego, Ligi Narodów, Locarno, Paktu czterech i remilitaryzacji strefy nadreńskiej. Niestety, pogarszający się stan zdrowia ministra nie pozwolił mu na dokończenie tej części pracy. Dlatego też jest on objętościowo najskromniejszy i ujawnia tylko część przemyśleń autora.

Dodatkowo w wydawnictwie zamieszczono zbiór dokumentów, dzięki którym lektura tekstu wspomnień jest zdecydowanie łatwiejsza, bowiem można zweryfikować konkretne zapisy z treścią przekazywaną przez autora. Opracowanie wzbogaca indeks nazwisk i ponad sto fotografii obrazujących różne momenty z życia Józefa Becka.

Recenzowana pozycja należy do klasyki, która powinna znaleźć się w księgozbiorze każdego zainteresowanego problematyka historii międzywojennej, niezależnie od tego czy jest się zwolennikiem czy przeciwnikiem działań ministra. Bez znajomości zawartych w niej treści trudno dyskutować o tym czy można było pokierować inaczej losami naszego państwa. Powszechnie znane jest stwierdzenie, że nieznajomość prawa szkodzi. Podobnie szkodliwa jest nieznajomość treści „Wspomnień…” ministra Becka.

Dariusz Nowiński

Ocena recenzenta

Temat i treść – 9/10

Język, styl, kompozycja tekstu – 9/10

Forma wydawnicza – 9/10

Informacje o publikacji

Autor: Józef Beck

Tytuł: „Wspomnienia o polskiej polityce zagranicznej 1926-1939”

Wydawca: Wydawnictwo Wingert

Rok wydania: 2015

Format: 165 x 235 mm

Liczba stron: 418 + zdjęcia

Oprawa: miękka

ISBN: 978-83-60682-48-7