Józef Piłsudski i II Rzeczpospolita

Switch to desktop

07 Sty

Strzelcy–akademicy: działalność Akademickich Oddziałów Związku Strzeleckiego w II RP

  • Napisane przez  Przemysław Wywiał

SM0 1-W-2372   Już na początku lat 20. pojawiły się próby zakładania struktur Związku Strzeleckiego na uczelniach wyższych. Przykładem może być powołana w maju 1922 r. w Krakowie „Sekcja Akademicka Towarzystwa Związek Strzelecki”, której prezesem został Wacław Lipiński. Niestety, po zorganizowaniu obozu letniego w Tatrach, jej działalność zanikła.

   Do kolejnej próby wejścia „Strzelca” do środowisk akademickich doszło na przełomie lat 20. i 30. Wówczas to powstał oddział akademicki we Lwowie, a następnie w Krakowie i innych ośrodkach na terenie kraju. Działał także tajny oddział w Wolnym Mieście Gdańsku. W związku z samorzutnym tworzeniem oddziałów akademickich i ich nietypowym Zarząd Główny ZS podjął decyzję o utworzeniu eksterytorialnego Okręgu Akademickiego, co nastąpiło w 1933 r.. Jego siedzibą była Warszawa. Prezesem Okręgu Akademickiego został wiceminister komunikacji mjr dypl. inż. Julian Piasecki, a Komendantem Okręgu kpt. Stefan Pomarański, żołnierz Pierwszej Kompanii Kadrowej.

   We Wstępie do Regulaminu OAZS stwierdzono: „Akademik Polski ma piękną kartę w dziejach walk o niepodległość Ojczyzny. Zdobywając wiedzę na wyższych uczelniach, aby stać się w przyszłości pionierem lepszego życia pokojowego, równocześnie nie zapomniał nigdy o innym swoim obowiązku obywatelskim: o obowiązku walki w obronie kraju. Widzimy go też, w szeregu najbardziej decydujących elementów tak w formacjach strzeleckich i peowiackich z okresu walk niepodległościowych, jako też później w szeregach młodej armji polskiej walczącej o utrwalenie odzyskanej niepodległości. W dziejach Związku Strzeleckiego zapisany jest akademik polski, jako przywódca i pionier, kształtujący oblicze ideowe, wartość i zwartość organizacji. Związek Strzelecki Odrodzonej Polski, będąc spadkobiercą spuścizny oraz posłannictwa ideowego i rycerskiego formacyj niepodległościowych – potrzebuje przywódców i pionierów tej miary, jaką stanowili w zaraniu jego dziejów ówcześni strzelcy-akademicy. Dla prowadzenia pracy o Polskę silną i bezpieczną potrzebni są bowiem Związkowi Strzeleckiemu: kierownicy zdecydowani i śmiali, świadomi celów i środków działania; - wychowawcy: surowi, a zarazem sprawiedliwi i koleżeńscy; potrzebni są wreszcie działacze – odważni, a zarazem ostrożni, pełni twórczych porywów, hartu woli, uporu i wiary w nasze społeczeństwo ideowe, zdolni do kształtowania i przekształcania form naszej pracy w zależności od zmiennych warunków życia”.

SM0 1-W-2369-2

Zjazd Akademickich Oddziałów ZS w Krakowie (1933 r.)

 

   Oddziały akademickie powoływano w miastach będących siedzibami wyższych uczelni, a także w miejscowościach, gdzie mieszkała większa liczba studentów. Do założenia oddziału potrzebnych było 30 chętnych (za granicami kraju – 10). W danym mieście akademickim powinien istnieć jeden oddział, ale można było tworzyć również pododdziały na poszczególnych uczelniach. Zezwolono na powoływanie Kół Seniorów oddziałów akademickich podobnych do Kół Przyjaciół ZS. Członkowie oddziału mieli umundurowanie takie jak w innych oddziałach strzeleckich, a wyróżniać ich miały: srebrna obszywka o szerokości 1 cm dookoła rękawa munduru i płaszcza oraz biało-zielony sznurek wzdłuż naramiennika jako znak cenzusu naukowego. Akademickie Oddziały ZS posiadały charakter samodzielnych oddziałów i podlegały bezpośrednio Okręgowi Akademickiemu ZS.

   Oddział Akademicki ZS we Lwowie powołano do życia 28 lutego 1930 r. Jak stwierdzili jego założyciele, celem działalności oddziału było „pomnożenie ogólne sił narodowych przez urabianie wśród młodzieży akademickiej karności, dzielności, jak fizycznej, tak też i moralnej, ducha obywatelskiego w pracy społecznej i w końcu wykształcenia pod względem wojskowym, przy wyeliminowaniu zagadnień politycznych”. Już w kwietniu 40 jego członków rozpoczęło szkolenie z zakresu przysposobienia wojskowego i wychowania fizycznego. Zbiórki odbywały się w każdą niedzielę – za wyjątkiem ferii – w porze letniej w godzinach 7.00–11.00, a w porze zimowej 8.00–11.00. W czerwcu oddział liczył już 104 członków.

   We Lwowie strzelcy-akademicy mieli możliwość zdobywać umiejętności w dziedzinie radia, kajakarstwa, szybownictwa, a także – w ramach sekcji scenicznej – spróbować swoich sił w działalności artystycznej. Angażowano się także w działalność społeczną, współpracując z takimi stowarzyszeniami jak Straż Mogił Polskich Bohaterów, Polski Biały Krzyż, Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, Towarzystwo Szkoły Ludowej czy Komitet Pożyczki Narodowej.

   W związku z obraniem patronem lwowskiego oddziału Józefa Piłsudskiego wysłano do niego prośbę o przyjęcie patronatu następującej treści: „Najdostojniejszy Panie Marszałku a nasz Najdroższy Komendancie i Wodzu! My studenci wyższych uczelni lwowskich zorganizowani w Akademickim Oddziale Związku Strzeleckiego prosimy Cię posłusznie, abyś raczył łaskawie przyjąć Patronat nad naszym oddziałem, by ten mógł nosić odtąd zaszczytną nazwę Związek Strzelecki Akademicki Oddział Im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. W oddziale Twego Imienia pragniemy mieć honor, aby tą drogą okazać Tobie, Wodzu Narodu naszą głęboką miłość i bezwzględne posłuszeństwo oraz nawiązać złotą nić wielkiej tradycji, kiedy Ty Panie Marszałku tu w kresowym Lwowie tworzyłeś pierwsze taktyczne jednostki”.

 

SM0 1-W-2371-2

Akademia zorganizowana przez AOZS ku czci Tadeusza Hołowki w Warszawie (1933 r.)

 

   Siedzibą powstałego nieco później na Uniwersytecie Jagiellońskim krakowskiego AOZS były początkowo koszary wojskowe przy ul. Rajskiej, a potem budynek przy ul. Zwierzynieckiej. Wkrótce utworzono pododdział AOZS w tutejszej Wyższej Szkole Handlowej. Od 1932 organem prasowym oddziału było pismo „Kuźnica”. W latach 1931-1933 krakowski AOZS liczył nieco ponad 400 członków, a w kwietniu 1934 stał się najliczniejszym w kraju. Zimą 1930/1931 zorganizował kurs narciarski w Zakopanem dla 46 uczestników i uczestniczek.

   Studenci, podobnie jak pozostali członkowie ZS, włączali się również w dzieło upamiętnienia Marszałka Piłsudskiego. Pod koniec października 1935 r. prawie 40 strzelców-akademików z Warszawy przyjechało do Krakowa, by oddać hołd Komendantowi w krypcie św. Leonarda na Wawelu i wziąć udział w sypaniu Kopca na Sowińcu.

   AOZS-y dbały również o podnoszenie poziomu kulturalnego oraz dobrą rozrywkę dla swoich członków. 22 kwietnia 1934 r. warszawski Akademicki Oddział im. Tadeusza Hołówki zorganizował w swojej świetlicy koncert dla członków i sympatyków: „Łaknąca podobnych rozrywek duchowych brać akademicka, którą nie zawsze stać na poranki w Filharmonji, z zapartym oddechem słuchała utworów Chopina, Paderewskiego, Mozarta, nagradzając wykonawców burzliwemi oklaskami” – donosił „Strzelec”. 30 listopada 1935 r. lubelscy strzelcy-akademicy zorganizowali „Andrzejki” z wróżbami i tańcami, a zabawa przeciągnęła się do rana.

   Struktury akademickie ZS działały również m.in. w: Dąbrowie, Królewskiej Hucie, Lublinie, Łodzi, Poznaniu, Wilnie, Żółkwi.

   W związku z powołaniem Legii Akademickiej, która miała się zająć szkoleniem wojskowym młodzieży studenckiej, Okręg Akademicki ZS powoli tracił rację bytu. Został zatem rozwiązany w 1937 r., a oddziały akademickie przyporządkowano terytorialnie do poszczególnych okręgów strzeleckich.

   Dziś, niemal 80 lat od powołania do życia Akademickiego Okręgu ZS, warto sięgnąć do tych tradycji i spróbować szerzej wciągnąć młodzież studencką do działalności strzeleckiej. Jest to tym ważniejsze w kontekście rezygnacji przez państwo z jakiegokolwiek przeszkolenia wojskowego młodzieży, w tym również studentów, którzy w przyszłości powinni zostać elitą narodu. Aktywność strzelców chociażby na Akademii Obrony Narodowej w Warszawie pokazuje, iż idea ta może spotkać się z zainteresowaniem w środowisku akademickim.

Przemysław Wywiał

zdjęcia: Narodowe Archiwum Cyfrowe

 

dr Przemysław Wywiał - pracownik naukowy Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, członek redakcji portalu jpilsudski.org

 

logo rgb 0

Ostatnio zmieniany wtorek, 07 styczeń 2014 21:14

Copyright © 2006-2015 ISSN 1899-8348

Top Desktop version