Józef Piłsudski i II Rzeczpospolita

Switch to desktop

19 Lut

Międzynarodowa konferencja naukowa „Ruch prometejski – fenomen europejski”.

  • Napisane przez  Dariusz Nowiński

W dniach 16-17 lutego br. odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa zatytułowana „Ruch prometejski – fenomen europejski”. Organizatorami były Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk i Instytut Pamięci Narodowej. Była to pierwsza konferencja dotycząca tego zagadnienia, która odbyła się w Polsce.

   dsc_0154Dwudniowe obrady były okazją do zaprezentowania dorobku naukowego dotyczącego zagadnień prometejskich. Wprowadzeniem do tematyki był referat profesora Andrzeja Nowaka zatytułowany „Rosja jako imperium w polskiej myśli politycznej”. Autor zaprezentował historyczne tradycje będące podstawą późniejszego ruchu prometejskiego. Początków ich dopatrywał się już w pierwszej połowie XVIII wieku i działalności m.in. hetmana Filipa Orlika. W XIX wieku kontynuatorem tego kierunku był Adam Czartoryski.

   Prof. Tomasz Schramm przedstawiłł konsekwencje zakończenia Wielkiej Wojny konferencją wersalską i wynikającymi z tego konsekwencjami dla polskiej polityki zagranicznej. O ruchu prometejskim jako fenomenie europejskim mówił dr Zaur Gasimov z Instytutu Historii Europy w Moguncji. „Prometeizm – problemy i pytania historiograficzne” to temat referatu dr. Jana Pisulińskiego z Uniwersytetu Rzeszowskiego. Zaprezentował on różne spojrzenia odnoszące się do prometeizmu. Poczynając do tych, które traktują go jako ideę, poprzez te określające go jako nurt w polityce zagranicznej, a kończąc na tych, które sytuują go wśród działań wywiadowczych skierowanych przeciw Rosji. Zwrócił uwagę na brak pozycji naukowej całościowo zajmującej się prometeizmem. Pierwszą sesję zakończył prof. Wojciech Materski referatem „ Narody Kaukazu w polityce międzynarodowej 1918-1921".

   Drugą sesję rozpoczął Claude Mamoulia wystąpieniem dotyczącym Gruzinów w polityce prometeizmu. Profesor Hiroaki Kuromiya (Uniwersytet Indiany w Bloomington) mówił o polityce zagranicznej Japonii w kontekście ruchu prometejskiego. Zwracał uwagę na inną optykę japońskiego MSZ. Dla Japończyków głównym wrogiem nie była Rosja, ale państwa próbujące utrzymać swe kolonie na terenie azjatyckim. Do państw tych zaliczano m.in. USA i Wielką Brytanię, które chciały utrzymać swe wpływy w Chinach, Filipinach czy Indiach. Dr Jan Jacek Bruski opisał reaktywację współpracy polsko-ukraińskiej w latach 1925-1926.

Podsumowaniem pierwszego dnia była dyskusja. Zwrócono w niej uwagę na bardzo wiele wątków. Do zasadniczych zaliczyć należy próbę określenia czym był ruch prometejski oraz niemożność opracowania tego zagadnienia i jego historii przez jedną osobę. Padły propozycje przygotowania i wydania całej serii publikacji, które mówiłyby o prometeizmie w odniesieniu do poszczególnych narodów.

   Ostatnim punktem pierwszego dnia była prezentacja sygnalnego numeru „Nowego Prometeusza” wydawanego przez Dom Kaukaski w Polsce (www.domkaukaski.org). Zawiera on m.in. tekst Władysława Bączkowskiego „Prometeizm na tle epoki. Wybrane fragmenty z historii ruchu”. Pierwszy numer ma ukazać się w drugiej połowie bieżącego roku.

   Drugi dzień rozpoczął prof. Marek Kornat (jeden z inicjatorów konferencji) referatem „Idea prometejska a polityka zagraniczna Polski Odrodzonej”. Mówił o trzech wizjach polskiej polityki zagranicznej, a także o konieczności rozróżniania pojęć: federalizm, Międzymorze i prometeizm. Przyznał, że w latach trzydziestych XX. wieku idea Międzymorza wzięła górę nad prometeizmem.  Przedstawiciel Instytutu Historii Rosji RAN Saławat Ischakov zaprezentował materiał mówiący o muzułmanach w ruchu prometejskim. Zasługi Romana Knolla dla ruchu prometejskiego przypomniał dr Henryk Bartoszewicz z AGAD. Paweł Libera z IH PAN przedstawił ciekawy tekst dotyczący ewolucji idei prometejskiej w międzywojniu. Doktor Marcin Kruszyński z IPN dokonał przegląd problematyki powiązań Wydziału Wschodniego MZS z ideą prometejską w latach 1918-1932. Kolejnym mówca był dr Piotr Okulewicz z UAM w Poznaniu, który przedstawił ideę „Międzymorza” w polskiej myśli politycznej okresu międzywojennego. Dr Sławomir Łukasiewicz z IPN próbował omówić zagadnienie prometeizmu na emigracji po II wojnie światowej w świetle materiałów wywiadu komunistycznego. Niestety, wystąpienie to należało do najsłabszych w czasie konferencji. Ostatnim mówcą był dr Henryk Głębocki z UJ prezentujący problematykę prometeizmu w myśli politycznej opozycji antykomunistycznej w PRL w latch 1975-1989.

   Mimo zapowiedzi w konferencji nie wzięli udziału historycy ukraińscy oraz dr Andrzej Wszędyrówny z CAW (względy zdrowotne). Niewątpliwie zubożyło to nieco spojrzenie na ruch prometejski, ale należy mieć nadzieję, że ich referaty znajdą się w zapowiedzianej publikacji pokonferencyjnej, która ma się ukazać do końca bieżącego roku.

   Po każdej z czterech sesji toczyła się dyskusja, w której odnoszono się zarówno do poruszonych zagadnień  jak i zgłaszano postulaty dotyczące kierunków badań. Wielokrotnie podkreślano, że na odrębne opracowania zasługują ludzie związani bardzo mocno z ruchem, tacy jak Tadeusz Hołówko czy Władysław Bączkowski. Inną kwestią dyskusyjną jest to, kiedy można mówić o zakończeniu ruchu prometejskiego czy kogo należy zaliczyć do grona działaczy prometejskich.

Konferencja postawiła wiele pytań przed badaczami i należy liczyć, że z czasem przynajmniej na część z nich otrzymamy precyzyjną odpowiedź.

Ostatnio zmieniany środa, 04 kwiecień 2012 18:03
Więcej w tej kategorii: Dwie krakowskie konferencje »

Copyright © 2006-2015 ISSN 1899-8348

Top Desktop version