Biuletyn Instytutu Józefa Piłsudskiego
Nr 10/2013, październik 2013
Wydarzenia
Wywiad z przedstawicielami Instytutu w telewizji Nowego Dziennika
12 września br. w programie Nowego Dziennika NDTV na kanale publicznej telewizji WNYE-TV transmitowano wywiad Tomasza Deptuły z wiceprezesem dr Markiem Zielińskim i dyrektorem wykonawczym dr Iwoną Korgą. Rozmowa dotyczyła obchodów 70 rocznicy utworzenia Instytutu Piłsudskiego w Ameryce, jego sukcesów, działań i projektów. Pokazano też film o Instytucie, którego twórcą jest znany nowojorski reżyser Tomasz Magierski. Audycja spotkała się z bardzo pozytywnym odzewem. Wiele osób kontaktowało się z Instytutem, aby podzielić się wrażeniami.
Film “Punkt oparcia”
W dniu 17 września został w Instytucie pokazany dokumentalny film pt. Punkt oparcia w reżyserii Anny Ferens, produkcji Stowarzyszenia Maj’77 i Narodowego Centrum Kultury. Punkt oparcia pokazuje walkę z reżimem komunistycznym w latach 80-tych z perspektywy Wschodu i Zachodu. Reżyserka dotarła do wielu uczestników wydarzeń z lat osiemdziesiątych i nagrała rozmowy z opozycjonistami z Polski, Estonii, Rumunii, Węgier i dawnej Czechosłowacjia, a także z niektórymi ówczesnymi europarlamentarzystami, inicjatorami rezolucji w sprawach Europy Wschodniej.
Premiera filmu odbyła się w czerwcu 2013 r. na konferencji Powrót Wschodu na Zachód organizowanej przez Stowarzyszenie Maj’77. Dokument ten powstał dzięki przewodniczącemu Stowarzyszenia panu Bogusławowi Sonikowi, który odkrył, że w brukselskim archiwum są nagrania video i audio z debat z lat 80-tych (również z wizyty Jana Pawła II), które stały się punktem wyjścia do scenariusza i pomyślał, żeby je wykorzystać w filmie, zamiast pozwolić im pokrywać się kurzem w archiwum.
Po filmie rozgorzała gorąca dyskusja. Dla widzów wiele spraw, szczególnie związanych z działaniami Parlamentu Europejskiego na rzecz walki o wyzwolenie się spod reżimu komunistycznego, były nieznanych.
Pokaz filmu Santa Rosa: Oddyssey in the Rhytm of Mariachi
W dniu 1 października pokazano film Santa Rosa: Oddyssey in the Rhytm of Mariachi (scenariusz i produkcja P. Piwowarczyk i S. Grünberg). Film opowiada historię polskich zesłańców wywiezionych przez Rosjan w głąb Rosji sowieckiej w 1940 r., którzy z Armią Władysława Andersa opuścili “nieludzką ziemię”. Część uratowanych sierot i ludzi młodych skierowano do Meksyku do obozu Santa Rosa. Główny wątek stanowią poszukiwania w Santa Rosa grobu dziadka przez młodą dziewczynę, która pragnie rozwiązać zagadkę z przeszłości. Po pokazie flmu odbyła się dyskusja z twórcą filmu Sławomirem Grünbergiem.
Obecna na spotkaniu wolontariuszka Instytutu, Aleksandra Sidorenko, która jako nastolatka przebywała w obozie Santa Rosa, podzieliła się wspomnieniami z tamtych czasów.
.
Z archiwum Instytutu
W kolekcji Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza (zespół 002, jednostka archiwalna 013) znajduje się list z dnia 21 lipca 1921 r. od Ministra Spraw Wojskowych gen. Kazimierza Sosnkowskiego do Dowództwa Okręgu Generalnego, w którym czytamy:
Ponieważ w czasie ostatnich uroczystości stwierdzono iż:
(…) postawa oficerów i żołnierzy w czasie uroczystości, ich zachowanie się, zewnętrzny wygląd nie odpowiada wymogom regulaminu i nie ujawnia należycie budzącej zaufanie tężyzny wojska, polecam Dowódcom Okręgów Generalnych by osobiście zainteresowali się powyższymi sprawami (…)
Defilady, uroczystości wojskowe i przemarsze mają na zewnątrz wykazać bitność żołnierza, dyscyplinę, ducha rycerskiego ożywiającego Wojsko Polskie, jego energię i sprężystość; w szczególności należy zwrócić uwagę, aby w czasie defilad w mieście oficerowie piechoty występowali pieszo, oddziały mające brać udział w uroczystościach były doborowe, pułki występowały w czasie uroczystych parad zawsze ze sztandarami. (pisownia oryginalna)
Ludzie Instytutu
Stanisław Jordanowski
Stanisław Jordanowski przez wiele lat był związany z Instytutem Piłsudskiego. Od 1977 r. zasiadał w Radzie Instytutu, a w latach 1983-1993 był prezesem. Oddany sprawom Instytutu, szanowany i bardzo lubiany człowiek. Był znawcą i kolekcjonerem polskiej sztuki, w 1988 r. wydał w Nowym Jorku Vademecum malarstwa polskiego.
Urodził się 28 sierpnia 1914 r. w Wadowicach. Ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie a potem studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim. Brał udział w Kampanii Wrześniowej, a następnie przez Rygę wydostał się do Europy Zachodniej i 6 stycznia 1940 r. dotarł do Wielkiej Brytanii. Następnie udał się do Francji i brał udział w kampanii 1940 r. Od 1943 r. przebywał w Londynie, gdzie przeszedł roczne przeszkolenie na kursie dyplomatyczno-konsularnym i pracował w Konsulacie RP w Londynie, a następnie w Sztabie Generalnym Polskich Sił Zbrojnych. Należał do organizatorów Stowarzyszenia Polskich Kombatantów oraz polskiego ruchu wolnościowego Niepodległość i Demokracja. W 1951 r. osiedlił się w Nowym Jorku. Pracował w American Title Insurance Company z czasem obejmując stanowisko wiceprezesa firmy. Był działaczem Stowarzyszenia Polskich Kombatantów oraz Związku Polskich Federalistów w Stanach Zjednoczonych.
Zmarł tragicznie w Hiszpanii 24 lipca 1993 r.
Podziękowania
Dziękujemy wszystkim osobom, które odpowiedziały na nasz apel i przysłały donacje na prowadzenie digitalizacji. Szczególnie jesteśmy wdzięczni za szczodre donacje Aldonie Wos, Andrzejowi i Annie Findeisen, Janowi Wojdyle, Zdzisławowi i Ewie Rutkowskim, Marcie Bachurskiej-Jóźwiak, Andrzejowi i Iwonie Reiss oraz Education Commission przy Kongresie Polsko Amerykańskim.
Dziękujemy Ministerstwu Spraw Zagranicznych za przekazanie przez Konsulat Generalny RP sumę 10 tysięcy dolarów projekt digitalizacji.
Dziękujemy archiwiście z Archiwum Akt Nowych w Warszawie Bartoszowi Nowożyckiemu, który przez dwa miesiące opracowywał materiały instytucjonalne naszej placówki, tworząc Archiwum Instytutu Piłsudskiego w Ameryce, oraz uzupełnił dopływami archiwa fotograficzne i osobowe.
Jesteśmy wdzięczni bibliotekarkom z Biblioteki Narodowej: Urszuli Stasiak i Joannie Podurgiel, które w czasie 2-miesięcznego stażu uporządkowały i skatalogowały dokumenty życia społecznego (broszury) oraz pracownicom z Instytutu Pamięci Narodowej Elżbiecie Nakielskiej i Dorocie Strzyżewskiej za pracę przy digitalizacji we wrześniu, w ramach której opisywały zeskanowane już dokumenty z kolekcji ESTEZET i skanowały kolekcję Władysława Poboga-Malinowskiego.
Wszyscy wymienieni stażyści bardzo rzetelnie wykonywali swoją pracę. Współpraca z nimi układała się świetnie. 29 wrzesnia przyjechały następne pracownice IPN, które kontynuują zadania rozpczęte przez poprzednią ekipę. Życzymy im ciekawej pracy.
Informacje Instytutu Piłsudskiego w Londynie
Na spotkaniu Stałej Konferencji Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie, w Budapeszcie, Instytut reprezentowali: Anna Stefanicka – Sekretarz Generalny i Roman Kukliński – członek Rady Instytutu. A. Stefanicka wygłosiła prelekcję pt. „Józef Piłsudski a Powstanie Styczniowe”.
W naszym Archiwum pracował przez cały wrzesień pan Dariusz Wierzchoń z Archiwum Akt Nowych w Warszawie, porządkując spuścizny Gwido Langnera i Stefana Mayera.
Quiz
Pytanie z poprzedniego biuletynu
Kto w 1924 r. został wybrany na przezesa Instytutu Badania Najnowszej Historii Polski?
Prawidłowa odpowiedź: W 1924 r. na prezesa Instytutu Badania Najnowszej Historii Polski został wybrany Leon Wasilewski (1870-1936), socjalista, bliski współpracownik Józefa Piłsudskiego oraz ojciec niesławnej Wandy.
Nagrodę wylosował Jan Zieliński z Szwajcarii.
Nowe pytanie
Jakie stanowisko w rządzie zajmował generał Kazimierz Sosnkowski w 1921 r.?
Uwaga: Przy nadsyłaniu odpowiedzi prosimy podawać adres korespondencyjny, aby można było wysłać nagrodę. Spośród otrzymanych prawidłowych odpowiedzi rozlosujemy jedną nagrodę.
Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce jest niezależną placówką o profilu historycznym, jednym z największych polskich i polonijnych archiwów poza granicami kraju, posiadającym zbiory dokumentów, zdjęć, obrazów, medali i innych pamiątek, a także bibliotekę. Aby uzyskać więcej informacji odwiedź nasza stronę www.pilsudski.org.
Poprzednie numery Biuletynu dostępne są na stronie Instytutu, gdzie można również zamówić subskrypcję. Jeśli chcesz włączyć się do prac Instytutu, zostań jego członkiem albo wolontariuszem. Instytut utrzymuje się z donacji i darowizn, jesteśmy wdzięczni za każdą pomoc.
Apelujemy o przekazywanie do Instytutu Piłsudskiego pamiątek rodzinnych, korespondencji i innego rodzaju zbiorów archiwalnych. Instytut potrzebuje także wolontariuszy do pomocy w działalności, opracowywaniu zbiorów, digitalizacji, kwerendach itp.