Pomysł zorganizowania wystawy fotograficznej na temat Legionów Polskich z I wojny światowej powstał w 1982 roku w środowisku krajoznawców zrzeszonych w Oddziale Wrocławskim Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. Chcieliśmy w ten sposób przypomnieć (wymazane z pamięci przez lata władzy komunistów) znaczące fragmenty historii naszego narodu. Na zebraniu, mimo mojego sprzeciwu, zostałem przegłosowany i wybrany na komisarza wystawy. O Legionach i Piłsudskim niewiele wówczas wiedziałem.
Zacząłem od gromadzenia literatury i opracowania tras krajoznawczych po miejscach upamiętnionych śladami „legunów”. W latach 1982-1984 r. przeszedłem z plecakiem miejsca opisane przez Józefa Piłsudskiego w jego książce „Pisma-mowy-rozkazy” tom IV wyd. Instytut Badania Najnowszej Historii Polski, Warszawa MCMXXXI. Następnym krokiem było wykonanie reprodukcji (formatu ok. 30x40cm) wybranych fotografii z książki-albumu pt.: „ILUSTROWANA KRONIKA LEGJONÓW POLSKICH 1914-1918”, wydanej nakładem Głównej Księgarni Wojskowej w Warszawie, tłoczonej w Drukarni Narodowej w Krakowie w 1936 roku. Kronikę opracowali: mjr. dypl. Eugeniusz Quirini i kpt. Stanisław Librewski (dostałem tę książkę w prezencie od sąsiada, gdy dowiedział się o moim nowym hobby). Zdjęcia te stanowią trzon wystawy, której otwarcie miało nastąpić w dniu 3 sierpnia 1984 roku, w 70-tą rocznicę wymarszu pierwszego patrolu kawaleryjskiego Legionów. Niestety, pięć zamówionych lokali na wystawę, zrezygnowało z niej mimo zgody cenzora „państwowego”, który nie zezwolił na pokazanie 8. fotografii na których dominował J. Piłsudski.
Wystawę udało się wreszcie pokazać w sali klubowej PTTK dzięki interwencji kol. Jerzego Załęskiego, wieloletniego prezesa Oddziału poprzednich kadencji. Nieco później, wystawa pokazana była na otwarciu trzyletniego studium pn.: Społeczna Nauka Kościoła, które zorganizował ksiądz Franciszek Głód, proboszcz kościoła p.w. Św. Elżbiety na ul. Grabiszyńskiej we Wrocławiu zwanej wówczas ZOMO-strasse. W otwarciu wystawy uczestniczył ks. Kardynał Henryk Gulbinowicz, który złożył mi gratulacje, oraz profesorowie studium, m.in. Adolf Józwenko i Roman Duda.
Później zbiory były eksponowana w Tarnowie, Kasince Wielkiej Nowym Sączu, Zakopanem i znów kilkakrotnie we Wrocławiu. Kilkakroć wystawa była eksponowana na imprezach ogólnopolskich PTTK na terenie kraju.
Dnia 11 maja 1985 r. pracowałem przy odnowie Kopca Marszałka a na 12 maja zostałem zaproszony do krypty Marszałka. Wraz z kilkoma ostatnimi „legunami” pełniącymi wartę honorową przy trumnie, śpiewaliśmy „My pierwsza Brygada” a łzy kręciły mi się w oczach.
Jesienią 1985 roku odwiedziłem w Zakopanem sędziwego gen. Borutę-Spiechowicza. Wysłuchałem przy herbacie z ciastkami jego wspomnień, dostałem autograf.
Dnia 18 listopada 1986 uczestniczyłem w pogrzebie ostatniego żyjącego we Wrocławiu legionisty płk. Jana Sokołowskiego, przez rodzinę zostałem zaproszony na stypę po Zmarłym.
Dnia 11 listopada 2002 roku wystawa była eksponowana w Domu Polskim Polskiej Misji Katolickiej w Rotterdamie (Holandia). Po uroczystym koncercie wystawę obejrzeli burmistrz miasta i polski konsul oraz licznie zgromadzona Polonia. Cieszyła się dużym powodzeniem.
W sierpniu 2005 r. eksponowana była w Radomiu na Centralnym Zlocie Krajoznawców. Od dnia 26 X do XII 2006 była eksponowana w gablotach wrocławskiej Biblioteki Pedagogicznej w Rynku. Od końca X do XII 2007 była wystawiona w Klubie Seniora u OO. Redemptorystów przy kościele na ul. Wittiga we Wrocławiu. W 2009 r eksponowałem ją ponownie w salce parafialnej przy kościele na ul. Wittiga, zaś w roku 2010 zobaczyli ją członkowie Wrocławskiego Towarzystwa Miłośników Grodna i Wilna. W dniu 11 XI 2013 r.. została otwarta w DW „Czerwony Kozioł” w Głuchołazach,a teraz znajduje się w Muzeum w Prudniku.
Andrzej Rumiński
Zasłużony Instruktor Krajoznawstwa PTTK
jarumin@wp.pl