8 lipiec
Komunikat Sztabu Generalnego z 8 lipca:
„Oddziały naszej północnej armii cofają się krok za krokiem, energicznie kontratakując napierające kolumny nieprzyjaciela.
Oddziały bolszewickie, które sforsowały Berezynę w rejonie Borysowa, kontynuując swój atak, obsadziły linię rzeki Plissy. Do akcji na tym odcinku nieprzyjaciel wprowadził znaczną ilość ciężkiej artylerii i świeżą piechotę.
Zacięte ataki bolszewickie, wzdłuż toru kolejowego Połock-Mołodeczno w rejonie na północny wschód od Budsławia, rozbiły się o stanowczy opór naszych oddziałów.
Na północ od Bobrujska nieprzyjaciel próbował sforsować Berezynę w rejonie Swisłoczy, ataki te jednak udaremniono.
Oddziały dywizji poznańskiej dokonały śmiałego wypadu w kierunku Szczedryna, zajmując tę miejscowość po kilkugodzinnej zaciętej walce.
Na północnym Polesiu na linii jez. Tremlec – Kopatkowicze oddziały dywizji pomorskiej rozbiły po zaciętych kilkugodzinnych walkach oddziały przeciwnika, wypierając je poza rzekę Bielkę i Tremlicę. W walce tej, w której kilkakrotnie dochodziło do ataku na bagnety i granaty ręczne, oddziały dywizji wykazały swe wysokie walory bojowe. Na specjalne wyróżnienie zasługują podporucznik Kamiński, porucznik Bart i dwukrotnie ranny kapitan Mencherowicz.
Na południowym Polesiu nasz batalion podhalański odparł zacięte ataki przeważających sił przeciwnika na m. Kopiszcze.
Koło Równego i Ostroga trwają zacięte walki”.
Lucjan Żeligowski o odwrocie na Wilno:
„Postanowiłem ruszyć na Wilno.
W Woropajewie wpadł w nasze ręce podjazd złożony z 10 kozaków z oficerem na czele. Od nich dowiedziałem się, że brygada jazdy, która wchodziła w skład 15 armii, znajduje się gdzieś w tej okolicy i dąży do połączenia z korpusem Gaja. Mogłem się więc spodziewać zetknięcia z większymi oddziałami jazdy i dlatego zgrupowałem oddziały w wielki czworobok, w którego środku znajdowała się artyleria i tabory. Boki tego czworoboku, długie na parę kilometrów, posuwały się po drogach polnych w kierunku na Monkiewicze (10 dywizja) i Postawy (8 dywizja)”.
Po walkach o Ostróg część 18 DP myli drogę przemarszu:
„Z Butleraża do Obgowa. Walki pod Moszczanicą. Generał Krajowski wydał więc około północy, po odparciu natarć nieprzyjacielskich na 144. pp, rozkazy dalszego marszu na Dubno.
O godz. 4-ej 9 lipca opuściła grupa rejon Buderaż, dążąc dwiema kolumnami:
1) przez Sujmy wzdłuż północnego brzegu rzeki Zbytyńki, na Bondary — Nagorany,
2) przez Wielką Moszczanicę — Stupno do rejonu Obgów.
Wykorzystanie drogi, prowadzącej tuż na północnym skraju Małego Polesia na południowych stokach pagórków korytarza równieńskiego przez Czerniawkę wprost na Obgów, nie przewidziano, jako bardzo piaszczystej.
Tuż przed odejściem z Buderaża, o godzinie 3 m. 30 nastąpił ponowny atak nieprzyjaciela na pozycje 144. pp. Atak odparto po blisko półgodzinnej walce.
Marsz do Obgowa miał być krótszy, celem dania odpoczynku ludziom i koniom, gdyż ostatni marsz nocny z Ostroga do Buderaża przez małe Polesie był bardzo męczący, a przed osiągnięciem Dubna należało spodziewać się poważnych walk.
Ruszono w drogę około godz. 4 nad ranem.
Początkowo marsz odbywał się programowo. W Moszczanicy Wielkiej zmyliła jednak lewa kolumna wyznaczoną drogę i zeszła na północ, do doliny rzeczki Zbytyńki, którą to doliną właśnie maszerowała kolumna prawa.
Dwie ogromne kolumny posuwały się więc obok siebie po jednej drodze, aż zbliżyły się do wąskiego mostku, na północny zachód od m. Stupno, do którego dochodzi się przez wąską groblę.
Mostek przekraczać można tylko jedną kolumną. Kolumny się tłoczą. Oficerowie sztabu dywizji osobiście regulują przejście, aby nie dopuścić do zamieszania, gdy tu, prawie równocześnie, około godziny 9-ej, padają pierwsze strzały armatnie przy straży przedniej przed Bondarami i Obgowem i przy straży tylnej na wzgórzach Wielka Moszczanica — Sujmy.
Silny nieprzyjaciel jednocześnie zastawił dywizji drogę z przodu i zaatakował jej straż tylną.
Generał Krajowski natychmiast polecił gen. Linde, dowódcy XXXVI. Bryg. Piech., całym 145. pp i III/144 z poparciem czterech baterii bezwzględnie wstrzymać napór nieprzyjaciela na straż tylną, podczas gdy osobiście objął dowództwo straży przedniej i poprowadził natarcie na Obgów i Nagórzany.
Tabory przejeżdżały powoli przez mostek i grupowały się w kotlinach falistego i rozczłonkowanego terenu między wsiami Bondary i Słupno.
Straż tylna generała Lindego walczyła z powodzeniem. Kilkakrotne natarcia nieprzyjacielskiej jazdy, prowadzone konno i pieszo z poparciem artylerii, zostały przeciwnatarciami odparte. Odznaczył się tam szczególniej III. i 1/145. W międzyczasie zdołał dowódca dywizji silnym ugrupowaniem artylerii przełamać opór nieprzyjaciela w Obgowie i zająć Nagórzany i Obgów”.
Wilhelm Wilczyński o walce z bolszewicką kawalerią:
„Czuję, że to wzniesienie, które od przodu nie daje mi swoją wysokością nic zaobserwować, kryje za sobą jakąś niespodziankę. Zapędzony do niego, cofam się w tył, by mieć jakie takie przedpole, gdy po krótkiej chwili widzę, jak ukazuje się jazda bolszewicka na horyzoncie wzgórza i pędzi zwartą masą z wyciągniętymi szablami drogą w kierunku mojej rozsypanej w tyralierę kompanii. W takiej niebezpiecznej dla kompanii chwili spostrzegam, że przy mnie znajduje się drużyna ciężkich karabinów maszynowych. Momentalnie na moje zawołanie: „Maszynki strzelać!” sierżant Baran i plutonowy Danielski, jako karabinowi, ustawiają swoje karabiny maszynowe, jeden na wale ciągnącym się wzdłuż drogi, drugi na środku drogi i rozpoczynają ogień. Na skutek tego, że po obu stronach drogi pole jest zaorane i tworzy dość duże skiby, bolszewicy pędzą kupą i tylko drogą i dlatego nasze karabiny maszynowe, mając cel duży, mają zadanie ułatwione. Konie pędzącej kawalerii bolszewickiej, dopuszczone na odległość stu kroków pod celny ogień naszych karabinów maszynowych, siła rozpędu przybliżyły się jeszcze na jakieś sześćdziesiąt kroków, lecz następnie w ogniu tym zatrzymały się i stając dęba, rozpoczęły się rozpierzchać, zawracać w tył i uciekać. Szarża bolszewicka zostaje odparta. W wyniku tego na drodze pozostało kilkanaście trupów końskich oraz kilkanaście koni postrzelonych przeważ nie w nogi, które tu i ówdzie stały w polu i skubały spokojnie trawę. Ponieważ ogień karabinów maszynowych był skierowany przeważnie do koni, dlatego na placu znaleziono tylko jednego zabitego bolszewika, reszta zdołała się uratować ucieczką”.
Mieczysław Lepecki też walczy z kawalerią:
„Pod wsią Zaborolem, o dzień drogi od Równego, walczył z przeważającymi siłami kawalerii kozackiej 65 Pułk Piechoty. Ósmego lipca po południu doszliśmy do tej wsi i mieliśmy zmienić walczące oddziały.
Poszedłem z kpt. Mariańskim na pozycję, aby ją obejrzeć. W tym czasie drobne natarcia bolszewickie przemieniły się w potężne, popierane nieustannymi szarżami jazdy.
Oddziały 65 pułku zaczęły się wycofywać. Rad nierad, musiałem również się cofać. Wiedziałem bowiem, że wszyscy zginiemy, jeśli nie powstrzymamy choć na chwilę rozpędu kawalerii. Schwyciłem więc jakichś uciekających „karabiniarzy” i kazałem im natychmiast zatrzymać się i ustawić „maszynkę”. Ustawili ją jako tako i rozpoczęli ogień. Trwało to jednak krótko, gdyż żołnierze pierzchnęli. Został tylko komendant „maszynki” i ja. „Taszczyliśmy” przez kilka minut ciężki karabin, nie chcąc, aby wpadł w ręce przeciwnika. Na szczęście kpt. Mariański dopadł już naszego batalionu i natychmiast rzucił do przeciwnatarcia 1 i 3 kompanię.
Z duma patrzyłem na moich chłopców, którzy szli spokojnie, poważnie i w milczeniu. Momentalnie zatrzymali kawalerię, która zaczęła pomykać ku widniejącemu z boku lasowi”.