11 lipiec
W czasie polsko-litewskich rozmów w Kownie zażądano od Polski opuszczenia Wilna.
Lord Curzon wystosował do komisarza Cziczerina notę informującą o gotowości zwołania w Londynie konferencji pokojowej, jeśli bolszewicy cofną się o 50 km od linii rozejmowej.
Komunikat Sztabu Generalnego z dnia 11 lipca:
„W rejonie Święcian na północ od Wilna walki z jazdą nieprzyjacielską.
Zacięte ataki bolszewickie w rejonie na północny wschód od Wilejki zmusiły nasze oddziały po bohaterskiej obronie do opuszczenia linii rzeki Wilii. Pomimo kilkakrotnych brawurowych kontrataków nieprzyjaciel, rozwijając swe powodzenie zajął Poniatycze, Wiażyn i odszedł pod Mołodeczno. Na bacząc na ogromne straty, nieprzyjaciel podciąga na ten odcinek nowe oddziały i prowadzi atak w dalszym ciągu.
Na wschód od Mińska nieprzyjaciel po zajęciu Smolewicz, atakując bez przerwy nasze odstępujące oddziały dotarł do okopów, broniących bezpośrednio Mińska. Walka na linii tych umocnień trwa z nadzwyczajną zaciętością.
Na północnym Polesiu oddziały nasze odparły prowadzone z furią ataki nieprzyjacielskie na przyczółek mostowy Ptyczy. W walkach tych odznaczyły się oddziały 35 pp i 3 p. strzelców podhalańskich.
Na południe od Prypeci oddziały generała Bałachowicza zasilane przez ochotników dywizji podhalańskiej przedostały się na tyły wojsk bolszewickich i zajęły Owrucz, gdzie znajdował się sztab 36 dywizji strz. sow. I znaczna ilość komisarzy bolszewickich. Zabrani w mieście Chińczycy i komuniści stawili zacięty opór, po godzinnej jednak walce, w której dominującą rolę odegrały szarże naszej kawalerii, bolszewicy zostali kompletnie rozbici, stracili oni 400 zabitych, w tej liczbie dowódcę 58 dyw. Kniagińskiego i jego szefa sztabu Borysowa. W ręce naszego oddziału dostało się 200 jeńców i znaczny materiał wojenny. W drodze powrotnej oddział nasz kilkakrotnie musiał się przebijać przez silne ugrupowania nieprzyjacielskie, zawsze jednak walczył z powodzeniem i dotarł do swych pozycji wyjściowych, przywożąc całą zdobycz i przyprowadzając jeńców. W śmiałej tej akcji odznaczyli się następujący oficerowie: kapitan Lede, porucznik Sztalberger, podporucznik Huniaty i podchorąży Chmura.
Z meldunków dodatkowych wynika, że armia generała Raszewskiego dnia 7 i 9 lipca w bitwie pod Równem zadała bardzo ciężkie straty armii konnej Budionnego. Atak prowadzony był z Aleksandrii przez oddziały, które przez całą noc poprzednią były w walce z przeciwnikiem, napierającym od wschodu. 20 pułk piechoty odparł kilkakrotnie szarżę kawalerii. Pierwsza dywizja Legionów mimo niezmiernego zmęczenia, spowodowanego walką z dnia poprzedniego i marszem nocnym wzięła szturmem na bagnety Wielki i Mały Życin, następnie wśród burzy i ulewy wszystkie nasze oddziały przypuściły nocny szturm na Równe, które rozpaczliwie było bronione przez 2 dywizje armii Budionnego. Budionny, który osobiście prowadził akcję ze Szpanowa, dowiedziawszy się o porażce swych oddziałów, uciekł ze swym adiutantem na południe od Równego, dokąd wycofały się też w popłochu jego tabory i rozbite oddziały. Straty nieprzyjaciela są olbrzymie. Między inny mi w ręce nasze wpadło 8 armat i kilkadziesiąt koni osiodłanych. Jeńcy zeznają, że po walce tej bolszewicy odtransportowali przeszło 200 wozów z rannymi. Brygada kawalerii nieprzyjacielskiej, która walczyła pod Życinem, straciła swego dowódcę i została kompletnie rozbita.
Na południe i zachód od Równego oddziały nieprzyjacielskie zacięcie atakują Dubno. Szczupła jego załoga odpiera pomyślnie wszystkie ataki.
Odwrót oddziałów generała Romera odbywał się w nadzwyczaj ciężkich warunkach z powodu tego, że drobne oddziały konne przeciwnika, które przedostały się na nasze tyły, zmuszały nasze wojska do ciągłej walki. Jednocześnie napór głównych sił nieprzyjacielskich nie ustawał. Obecnie oddziały tej naszej armii osiągnęły linię nakazaną, zadając w tym trudnym odwrocie ciężkie straty przeciwnikowi.
Armia ukraińska generała Pawlenki pomyślnie odpiera ataki bolszewickie w rejonie Dunajewicz”.
Kornel Krzeczunowicz o podnoszeniu na duchu piechoty przez kawalerię:
„11 lipca wcześnie rano wychodzę z podjazdem dla nawiązania łączności z cofającą się 2 Armią. W pół drogi do Ołyki widzę z daleka długą kolumnę piechoty (6 Dywizja Piechoty), a na jej przedzie jedzie samochodem dowódca armii gen. Raszewski ze swoim szefem sztabu ppłk. Walerianem Mariańskim. (…) Uśmiecha się przyjaźnie na mój meldunek, widocznie zadowolony, że spotkał wreszcie jazdę z obrony Styru, i zaraz daje mi krótki i wyraźny rozkaz: „Proszę na tych wzgórzach (pokazuje mi południowy horyzont) zaraz rozciągnąć długi Patrullenschleier (przesłona patrolami), żeby nasza piechota zobaczyła, że nareszcie ma ochronę przeciw kawalerii Budionnego”. Po czym w paru w paru słowach informuje mnie, jak bardzo piechota jest zmęczona i że dzielny wadowicki 12 pułk piechoty kilkakrotnie formował napoleońskie czworoboki, aby bagnetem odeprzeć szarże nieprzyjacielskie. Rozkaz niezwłocznie wykonuję i wysyłam meldunek do brygady z prośbą o wzmocnienie w celu umożliwienia wykonania zadany osłony lewego skrzydła armii. Pozostał on bez odpowiedzi.
Do wieczora 6 Dywizja wycofała się za Styr poza oddziałami zajmującymi przyczółek mostowy”.
Władysław Broniewski podsumowuje ostatnie dwa tygodnie:
„Przeżyłem dwa ciężkie tygodnie. Defensywa. Rzadko ją robiłem, więc nic dziwnego, żem nie przyzwyczajony.
Było to coś w rodzaju odwrotu znad Styru w szesnastym roku, tylko na większą skalę. Cofnęliśmy się ogółem około trzystu wiorst i zakładamy stałą już i ostateczną pozycję na Styrze. Dziś przymaszerowaliśmy do Kołek – do tych samych Kołek pamiętnych z 1915 roku.
Od czasu, gdy pisałem po raz ostatni, nie spałem, zdaje się, porządnie ani jednej nocy i nie siedziałem ani dnia w miejscu.
Zachowując się ofensywnie, odcinek, na którym staliśmy, utrzymywaliśmy ciągle w ruchu, robiąc wypady – zresztą, mieliśmy przed sobą piechotę, która nie różniła się niczym od bitej przez nas dotychczas – zajęliśmy jeszcze raz Zubkowicze, jeszcze raz opuściliśmy je, aż nastąpiło przegrupowanie skierowane przeciwko Budionnemu. Pomaszerowaliśmy wyciągniętymi marszami w kierunku południowo-zachodnim. Po drodze napadała nas z początku piechota, ale wkrótce odczepiliśmy się od niej i aż do Horynia nie spotkaliśmy nikogo. Gdyśmy się nareszcie natknęli na tę kawalerię, stroną atakującą byliśmy my.
Mieliśmy atakować miasteczko. Po przełamaniu półoskrzydlającego nas pierścienia zaczęliśmy się podsuwać kolumnami w kierunku miasteczka. Był jeden ciekawy moment, gdy obok jednej z ciągnących kolumn pojawił się nagle oddział bolszewickiej kawalerii. Wojna wtedy przedstawiła mi się jak na podziwianych w zamierzchłej przeszłości oleodrukach: bateria zajeżdża na otwartą pozycję i natychmiast rzyga szybkim ogniem; z boku rozwija się piechota biegiem w tyraliery: jedna, druga, trzecia kompania, oficerowie konno uwijają się, ordynansi lecą z rozkazami i – naprzód. Obserwowałem to jako widz, nie uczestnik, bo zostawiono mnie w rezerwie. (…) Kilka już takich akcji spełzło na niczym, ponieważ Budionny bitwy nie przyjmował, lecz stale zajeżdżał na tyły. Tutaj, to jest pod Równem, przyjął bitwę, ale gros jego sił było już na południu. Mieliśmy do czynienia z dwiema dywizjami kawalerii – z naszej strony mieliśmy do akcji I Brygadę i 65 Pułk Piechoty. Akcja na Równo miała być tylko wypadem, ponieważ od wyniku mieliśmy się cofać. Bitwa rozpoczęła się dziewiątego pod miasteczkiem Aleksandrią. Po południu weszliśmy w linię, wchodząc w silny ogień k.m. i artylerii. Wieczorem poszło się naprzód. Bolszewicy zeszli z pozycji. Nastąpiła noc – ciemna choć oko wykol – za chwilę deszcz ulewny z burzą. W taką noc robiliśmy marsz na Równo. Było tak ciemno, że co chwila wpadał ktoś nosem na drugiego. Deszcz przemoczył każdego do suchej nitki.
Nad ranem natknęliśmy się na placówki bolszewickie pod miastem. Kilka strzałów i wdarliśmy się na ulice. Z boku uciekały tabory, artyleria, kawaleria, które ostrzeliwaliśmy z k.m. – Miasto zająć było łatwiej, niż je utrzymać. Po upływie kilku godzin zaczęli z trzech stron atakować. Chodziło o utrzymanie się do wieczora – w nocy mieliśmy się cofnąć. Uporczywa, zawzięta bitwa trwała cały dzień. Zabity Bartosiewicz. W nocy znów marsz do Klewania – tam odpoczynek do południa. Bolszewicy doganiają, więc dalej odwrót do Bogusławki, tam nocleg i dziś nareszcie do Kołek.
W ten sposób przeszliśmy bez przerwy trzy dni bitwy i cztery noce marszu. Nieludzkie zmęczenie, choroby, odparzenia traktowało się lekko jakoś, lekceważąco. Zapanował hart, twardy żołnierski obowiązek, przed którym ugiąć się musi wszystko. Śmierć nauczył się żołnierz traktować obojętnie, nawet ze wzgardą. Morale zostało nienaruszone.
Były to jednak ciężkie dni. Było to jak łatanie stu dziur jedną łatą. Tu, na Styrze, sądzę, utrzymamy się, ale ofensywę możemy robić tylko przy współudziale większej ilości kawalerii, która już się podobno robi. A wtedy – pójdziemy”.
Izaak Babel o stratach armii Budionnego:
„Wałęsam się po wsi. Jadę do Klewania, miasteczka wczoraj zdobytego przez 3. Kawbrygadę 6. dywizji. Nasze szpice dotarły do szosy Równe-Łuck. Łuck już ewakuują. Ciężkie walki między 8 a 11, padł Dundicz, padł Szadiłow, dowódca 36. pułku, straciliśmy dużo koni, jutro będziemy znać ścisłą liczbę.
Rozkaz Budionnego o utracie Równego, o niesłychanym zmęczeniu naszych oddziałów, o tym, że wściekłe ataki naszych brygad nie dają dawnych rezultatów, że walczymy bezustannie od 27 maja, że jak nie będzie jakiejś pauzy, to armia straci zdolność do walki”.