Armia Konna zajmuje Fastów. Zapada decyzja o likiwdacji Armii Rezerwowej

10 czerwiec

Z Warszawy skierowano trzeci rozkaz dotyczący odwrotu z Kijowa. Tym razem podpisał go sam Naczelny Wódz. Generał Śmigły-Rydz wykonuje go.

Armia Konna zajęła Chwastów (Fastów).

Na Froncie Litewsko-Białoruskim 11 DP toczy walki w rejonie jeziora Szo. Grupy operacyjne generałów Jędrzejewskiego i Żeligowskiego oraz płk. Beliny-Prażmowskiego toczą lokalne walki z bolszewikami. 7 pułk ułanów wziął do niewoli nieprzyjacielskich lotników, którzy omyłkowo wylądowali w rejonie kwaterowania ułanów.

Tego dnia zapadła decyzja o likwidacji Armii Rezerwowej.

 

Komunikat Sztabu Generalnego WP z 10 czerwca 1920 r.:

„Wielka bitwa nad Berezyną rozpoczęta w dniu 14 maja i prowadzona z ogromnym obustronnym napięciem, została w dniu wczorajszym uwieńczona ostatecznym naszym zwycięstwem.

Nieprzyjaciel, skoncentrowawszy przed frontem gen. Sosnkowskiego 9 dywizji piechoty, usiłował ponownie dnia 8 bm. ująć inicjatywę w swe ręce, rzucając w tym celu wszystkie swe siły do ataku.

Wywiązały się krwawe i zacięte walki, zwłaszcza na odcinku 8 dyw. piech. I grupy gen. Żeligowskiego, w czasie których poszczególne miejscowości parokrotnie przechodziły z rąk do rąk.

W ostatecznym rezultacie już dnia 8 bm. wieczorem przeciwnik na całej linii został odparty. 9 bm. zaś rano wojska nasze przeszły do ataku, rozbijając w zdecydowanym natarciu gros sił nieprzyjacielskich, które odrzucono za linię rzeki Auty. Zdobycz, na razie obliczona wykazuje z górą 600 jeńców oraz 57 karabinów maszynowych.

W rejonie Gotwala dokonały śmiałego wypadu, niszcząc kilkadziesiąt łódek, przygotowanych przez nieprzyjaciela do przeprawy i znaczne zapasy amunicji.

W rejonie na północ od Kijowa nieprzyjaciel rozwija poważniejszą akcję w rejonie Czarnobyla.

Na południowym odcinku odparto słabsze ataki przeciwnika.

                                                           I Zastępca Szefa Sztabu Generalnego

                                                                       (-) Kuliński, gen. ppor.

 

Tadeusz Kutrzeba konkretnie o rozkazie Naczelnego Wodza:

„Po południu 10 czerwca otrzymał dowódca armii rozkaz iskrowy z Dow. Frontu, że Wódz Naczelny nakazał wykonanie odwrotu. Na podstawie tego rozkazu podano natychmiast do wiadomości wojsk, że rozkaz powyższy należy wykonać oraz że dniem „X” będzie 11 czerwiec, czyli odwrót rozpocznie się o godz. 23.00 dnia 10 czerwca.

Ostateczna decyzja zapadła, dowódca armii stał się znowu posłusznym, bezapelacyjnym wykonawcę zarządzeń władz przełożonych.”

 

Marian Kukiel opisuje sytuację w okolicach Krzyżopola:

„Rano, od 3.30 do 8.00, bolszewicy bombardują bombardowali stację Krzyżopol i atakowali pociągami pancernymi. Deszcz ulewny i mgła przerwały atak; dobrze, gdyż nasze haubice polowe jeszcze nie ostrzelane, a przyrzeczony nam pociąg pancerny „Iwaszkiewicz” dotąd jeszcze do nas nie powrócił. Ciekawe, jak ulewa ta podziałała na poruszenia jazdy bolszewickiej pod Koziatynem? Chyba sparaliżuje je i ułatwi nam opanowanie sytuacji.”

Ostatnie godziny w Kijowie przedstawia Mieczysław Lepecki:

„W dniu 10 czerwca pozostał w Kijowie tylko 1 batalion 1 pp Leg. wraz z kompanią techniczną, czyli 4 Kompania Karabinów Maszynowych. To były ostatnie oddziały, które opuściły stolicę Ukrainy.

Przed samym wyruszeniem z miasta ulice zaczęły przybierać zgoła inny wygląd od tego, jakie miały przez kilkutygodniowy okres naszego pobytu. Przede wszystkim zniknęli gdzieś porządnie ubrani nieco inteligentniejsi ludzie, wypełzły natomiast z najgorszych dziur, z zakamarków, przedmieść i różnych spelunek najgorsze męty społeczeństwa. (…) Co chwilę rozlegały się okrzyki rabowanych ludzi i wynikały nowe awantury. Sklepy już od dwóch dni były zamknięte, a wszystkie towary, po staremu, starannie schowane.

Do Kijowa przywieziono wielkie zapasy mundurów i wszelkiego oporządzenia wojskowego. Miały być one oddane na mocy odpowiedniej umowy do rozporządzenia organizującemu się wojsku ukraińskiemu Petlury. (…)

O wywiezieniu wielkiej liczby mundurów, prawie kilkunastu tysięcy kompletów, nie można było marzyć, gdyż ani nie było czasu na przetransportowanie ich do wagonów, ani zresztą tych wagonów nie było tak dużo. Postanowiono więc rozdać je tym oddziałom wojskowym, polskim i ukraińskim, które znalazły się pod ręką. W pierwszej mierze skorzystał nasz batalion, stojący garnizonem w mieście. Już pod koniec „fasunku” magazyny zaczęły się palić. (…) Na widok pożaru ludność i żołnierze, wychodząc z założenia, że szkoda, aby ogień strawił tyle dobra, rozpoczęli grabież.”

 

Mieszkający w Warszawie Kazimierz Sokołowski notuje swoje przemyślenia odnośnie wojny:

„(…) zaczynają się dziać rzeczy niebezpieczne i groźne. Z powodu braku dostatecznych sił polskich front ukraiński nie wytrzymał i uległ – zdaje się – przerwaniu, a nawet chodzą słuchy, że kawaleria rosyjska wdarła się do Żytomierza, skąd ją wyrzucono, lecz Piłsudski miał jakoby kazać [Edwardowi] Śmigłemu opuścić Kijów. Jeśli to prawda, to sytuacja poczyna się fatalnie układać i lada tydzień wezmą nas do wojska. Wobec tego powziąłem plan następujący: porozumiawszy się z Witoldem Trojanowskim, udam się po skończeniu semestru do wojska możliwie w charakterze ochotnika, a specjalnie do ministerium spraw wojskowych, aby pod komenda Witolda pracować w wydziale polityczno-prasowym (plebiscyt). Jeśli do wojska nie pójdę, zbieram się do pracy plebiscytowej po cywilnemu.”