9 czerwiec
Na Froncie Litewsko-Białoruskim trwa natarcie wojsk polskich. Bolszewicka XV Armia została odrzucona za rzekę Autę. Dowódca Armii Rezerwowej próbuje wstrzymać odtransportowanie 3 DP Legionów na Front Ukraiński. Tego dnia ukazał się ostatni rozkaz operacyjny Armii Rezerwowej Dawał on m.in. instrukcję do działań obronnych na zajmowanych pozycjach.
Wobec oporu gen. Śmigłego dotyczącego wykonania rozkazu nakazującego opuszczenie Kijowa, skierowano do niego raz jeszcze rozkaz Szefa Sztabu w tej sprawie.
Budionny podjął decyzję o marszu na Kijów celem odcięcia drogi odwrotu oraz zniszczenia 3 Armii polskiej.
Komunikat Sztabu Generalnego WP z 9 czerwca 1920 r.:
„Nasza kontrofensywa na północy, pomimo stwierdzenia dowozu nowych sił bolszewickich i uporczywego oporu, rozwija się pomyślnie. Oddziały nasze po krwawych walkach osiągnęły linię rzeki Soszy.
Pod Gorwalem odparto ataki nieprzyjaciela, zmierzające do przełamania naszych stanowisk, poczem dokonano energicznego wypadu, rozbijając obsadę Niżnej Olby, oraz niszcząc promy oraz większą liczbę łódek, przygotowanych do przeprawy.
Na Ukrainie wojska nasze w bohaterskim wysiłku zmagają się z przeważającymi siłami przeciwnika, dążącego za wszelką cenę do przerwania naszego frontu.
I zastępca szefa sztabu generalnego
(- Kuliński, gen. ppor.”
Mieczysław Lepecki opisuje zdziwienie w 1 DP Legionów rozkazem nakazującym opuszczenie Kijowa:
„Ósmego i dziewiątego czerwca nadchodziły do nas wysnute z palca wiadomości. Mówiono, że Żytomierz już zajęty, że Mińsk padł, że na północy front przestał właściwie istnieć, że bolszewicy maszerują bez żadnej przeszkody na Wilno i Lidę. Kijów leżał tak daleko od wszystkich punktów, które bronili Polacy, że nic dziwnego, że rozeszła się pogłoska, jakoby generał Śmigły postanowił cofać się na południe, do Rumunii. (…)
Wszystkie te wieści nie naruszyły jednak wielkiego zdumienia żołnierzy, wywołanego odwrotem. Przyzwyczajono się pogardzać nieprzyjacielem, uważając go za tchórzliwego, źle zorganizowanego przeciwnika i obecne położenie traktowano jako coś dziwnego, a w każdym razie na pewno tymczasowego.
W nocy z 9 na 10 czerwca opuszczono przedmoście. Oddziały przemaszerowały przez Kijów i poszły dalej, w kierunku zachodnim.”
Inny oficer 1 DP Legionów, Władysław Broniewski, notuje:
„Akcja pochłania mnie. Sytuacja jest nadzwyczaj interesująca i groźna. Budionny przedarł się z kawalerią na naszym prawym i lewym skrzydle, zajął Żytomierz, grasuje na całym terenie etapowym, a my zamykamy się w kółeczku naokoło Kijowa Walki niezwykle uporczywe i krwawe trwają bez przerwy.
(…)
Dziś sytuacja jest groźna. Nie wiem, czy przewidywany, czy zdecydowany jest odwrót na Terew. Jeździłem z rozkazami do 7 Dywizji. W ogóle ciągle jestem w ruchu: to autem, to motocyklem, konno, pieszo, bryczką, podwodą. Jest to jednak interesujące.
(…)
Piszę chaotycznie, bo rzeczywiście chaotycznie wszystko mi się w głowie układa.
Tak, tak – nie widziałem jeszcze odwrotu polskiej armii i nie wiem czy zobaczę. Jesteśmy już w kółeczku – tak, tak.
Imponuje mi ten Budionny.”
Stan wyczekiwania czuć u Mariana Kukiela:
„Wiadomości o kawalerii na tyłach naszych pod Koziatynem nabierają groźnego brzmienia. Przebąkują w Sztabie Dywizji o odwrocie. Byłby to cios straszny dla całego naszego systemu strategicznego i politycznego. Wreszcie wezwanie do Generała, do Sztabu brygady. (…)
Pod wieczór wieści, że położenie się poprawia, że spod Koziatyna wróg odrzucony, że cofa się. Uczucie ulgi. Może to przesilenie wojny.
Rozkazy do odwrotu podobno już nieaktualne. Powiadają, że gen. Śmigły otrzymał rozkaz opuszczenia Kijowa, że odmówił wykonania rozkazu i obiecał obronić się i utrzymać. Już i w armii 6 nastrój bardziej optymistyczny. Przegrupowanie u nas w toku.”
O działaniach kawalerii na Ukrainie pisze Kornel Krzeczunowicz:
„Naszą 4 Brygadę wysłano 9 czerwca przed południem z Sestrynówki do Głuchowiec rozkazem osłaniania linii kolejowej na Berdyczów i utrzymywania łączności z garnizonem Berdyczów oraz rozpoznawania koncentracji sił Budionnego na północ od Koziatyna. (…)
Już 9 czerwca rozpoznanie lotnicze ujawniło, że Budionny maszeruje dwiema kolumnami na Chwastów; południową przez Charlejówkę; północną przez Chodorków. Naczelne Dowództwo nakazało w nocy z 9 na 10 czerwca energiczną akcję Dywizji Jazdy na tyły tych kolumn.”