18 sierpień
Komunikat Sztabu Generalnego z dnia 18 sierpnia:
„Front północny: Oddziały pomorskie rozpoczęły energiczną kontrakcję w kierunku na Brodnicę, zajętą przez nieprzyjaciela. W rejonie Lipna, Sierpca i Raciąża lotnicy nas zaobserwowali ruchy nieprzyjaciela w kierunku wschodnim.
Na północ od Modlina w pomyślnych walkach dzisiejszych oddziały nasze wzięły z górą 1500 jeńców, 30 karabinów maszynowych i jedno działo. Wyróżniła się chlubnie grupa pułkownika Dreszera, która pod Baboszewem wykonała śmiałą szarżę kawaleryjską, rozbijając całą brygadę sowiecką.
Opuszczając pod naszym naporem Pułtusk, bolszewicy wywieźli ze sobą burmistrza i wszystkich duchownych.
Na przyczółku warszawskim po ostrej walce zepchnięto nieprzyjaciela, stojącego u wrót stolicy, zmuszając go i w tym rejonie do pospiesznego odwrotu. Dnia 17 bm. wieczorem oddziały poznańskie zajęły Mińsk Mazowiecki. Z wkraczającymi patrolami wjeżdżał do miasta dowódca frontu północnego., generał Józef Haller, entuzjastycznie witany przez wyzwolonych mieszkańców.
Front środkowy: Armie frontu środkowego kontynuują swój zwycięski pochód w kierunku północnym. Kałuszyn, Międzyrzec, Wisznice i Włodawa są w naszym ręku. Zdezorientowane oddziały nieprzyjacielskie, napotykając ze wszystkich stron oskrzydlające uderzenia naszych kolumn, ulegają stopniowo zupełnemu rozbiciu. Dotychczas dywizje sowieckie 57., 58. kombinowana i 8. zostały doszczętnie zniszczone. Zdobycz frontu środkowego sięga cyfry 5000 jeńców, 20 dział, 70 karabinów maszynowych; zajęto olbrzymi tabor. Ilość ta z każdą chwilą się powiększa.
Front południowy: Dzień dzisiejszy upłynął bez znaczniejszych starć bojowych. Wojska nasze przegrupowują się celem odparcia nieprzyjaciela, posuwającego się w kierunku Lwowa”.
Józef Piłsudski o rozkazie operacyjnym dla poszczególnych armii:
„Próby odciążenia wschodniego frontu Warszawy przez uderzenie mniej naciskanego przez nieprzyjaciela frontu północnego pod Modlinem (nasza armia 5-ta) dały pewien rezultat. Posunięto się do Nasielska i wzdłuż Narwi ku północy. Lecz za to tym bardziej wydawała się panom w Warszawie zagrożoną lewa flanka dalszego poruszenia się ku północy 5-ej armii i tej części 1-ej, która szła w natarciu po zachodnim brzegu Narwi. Gdy ja osobiście nie widziałem w tym niebezpieczeństwa i byłem przekonany, że — wszystko jedno — nieprzyjaciel będzie musiał się cofać, nie widziałem tegoż przekonania i tej pewności w Warszawie. Dreszcz i trwoga o stolicę były tam jeszcze tak silne, a dalsze postępy nieprzyjaciela ku zachodowi tak znaczące, że jedynie z pewnym trudem ustępowano pod moim naciskiem.
Rozkaz mój z 18-go sierpnia stawiał cele operacyjne dla armii naszych następująco:
3-cia armia — przesłanianie Lubelszczyzny i Chełmszczyzny, obsadzenie Bugu, wywiad na Zabużu oraz pomoc lewemu skrzydłu frontu południowego przez działanie od północy na oddziały 12-cj armii bolszewickiej, nie krępując się granicą południową swego odcinka.
2-ga armia — wytężony pościg w kierunku północnym dla zajęcia Białegostoku i zaatakowania cofających się kolumn nieprzyjaciela od wschodu, jednocześnie zaś zabezpieczenie się od wschodu przez obsadzenie Brześcia Litewskiego (3 dywizja legionów, kierowane do 2-ej armii 9-ta dywizja piechoty i 41-szy pułk piechoty przeznaczone są do działania w rejonie Augustów—Wołkowysk).
4-ta armia — wytężony pościg w kierunku północnym celem szybkiego sforsowania Bugu na odcinku Brok (włącznie) Granne (wyłącznie), zajęcie Mazowiecka i przypieranie nieprzyjaciela ku granicy niemieckiej razem z tendencją działania szybciej prawem skrzydłem dla oskrzydlenia.
1-sza armia — pościg frontowy, a więc w kierunku północno-wschodnim. Oś pościgu: Warszawa—Wyszków—Ostrów—Łomża. Kawalerię skierować na lewe skrzydło dla zamknięcia luki między piechotą armii a granicą.
5-ta armia — likwidowanie całkowite III konnego korpusu 4-ej armii i tych części 15-ej armii bolszewickiej, które przez ruch 5-ej armii ku północy na Przasnysz—Mławę zostaną odcięte”.
Stanisław Jan Rostworowski o plagach w sztabie:
„Jedną z plag bitwy pod Warszawą są misje i delegacje odwiedzające nas miłościwie. O 6 rano byli to Anglicy, o 7 Włosi, o 9 Francuzi, którzy są teraz wprost nadzwyczajni, jako doradcy i frontowi oficerowie. Potem zajechał ks. Lutosławski, przybyli Rumuni, dalej pół tuzina matek chrzestnych, w końcu gen. Rozwadowski, potem minister rolnictwa Poniatowski, wczoraj był Witos, Haller dojeżdża prawie co dzień. Każdy rozpytuje od początku – jak to było co będzie, gdzie było, każdy daje inne rady, bardzo nieraz cenne, ale przeważnie o 3 dni spóźnione. Francuzi, którzy tu w sztabie przebywają i ciągle jeżdżą do pierwszej linii, nabierają coraz większego uznania dla armii polskiej i mówią, że zaciętość oraz rodzaj walki zupełnie nie ustępują walkom francusko-niemieckim w roku 1914. To już nie mała wojna, ale operacja strategiczna w dużym stylu. Jakie przykre są te walki uliczne w Płocku. Dzielna ludność broni się bohatersko – spieszymy jej na pomoc”.
Bój pod Biłką Szlachecką oczami Stanisława Bobrowskiego:
„O świcie dostaliśmy przez lotnika rozkaz: «Zatrzymać marsz na Lwów. Maszerować na północ, na Biłkę Szlachecką, gdzie stawić opór konnicy sowieckiej maszerującej w tym samym rejonie w ogólnym kierunku na Lwów». Skręcając z szosy na północ, odrzuciliśmy podjazdy sowieckie, które prowadziły rozpoznanie na Lwów.
Biłka Szlachecka, to wioska położona na wzgórzu na zachodnim brzegu bagnistej rzeczki. Pułk przeszedł do obrony na skraju wioski, z kierunkiem strzału na rzeczkę. Strzelanina trwała od rana. Wyjątkowo silny ogień sowieckiej artylerii. Sąsiedni 45. pułk zajął miejscowość Kurowice. Pojedynek artylerii ciągnął się bez przerwy do wieczora, do zachodu słońca. Od raba byłem tak zajęty, że się nie ogoliłem i oczywiście nic nie jadłem (…).
Bitwa pod Biłką Szlachecką była dla Budionnego początkiem końca jego pochodu na Polskę. Wartość operacyjna a również wartość strategiczna jego armii zakończyła się wraz z klęską zadaną mu pod Zamościem przez grupę gen. Stanisława Hallera, w skład której wchodziła dywizja jazdy polskiej i właśnie 13. Dywizja (…).
Słońce chyliło się już ku zachodowi. Mieliśmy promienie z tyłu, a jazda sowiecka miała słońce w oczy i szable świeciły się w nim, gotowe do cięć. Widok był nadzwyczajny (…). Nie miałem czasu podziwiać, musiałem robić wszystko, aby zniknął sprzed naszego frontu ten piękny widok, który groził nam zagładą. Widok mroził krew w żyłach. Dzieliła nas od galopującej masy dolinka bagnistego potoku, która stała się grobem jazdy Budionnego. Ogień karabinów maszynowych, piechoty i artylerii zablokował szarżę. Potoku nie przeszedł żaden koń. Wszystkie straty pozostały po sowieckiej stronie natarcia, a były bardzo duże (…).
Miałem żołnierskie szczęście, że w krytycznym momencie rzuciłem odwodową kompanię karabinów maszynowych do walki, a sam znowu siadłem w bardzo eksponowanym miejscu do karabinu. Wierzyłem w siebie. Wierzyłem, że dobrze celując, nie dopuszczę żadnego sowieckiego kawalerzysty ani do pozycji, ani do siebie”.
Wilhelm Wilczyński o starym przysłowiu, że kradzione nie tuczy:
„W czasie tego postoju przynoszą mi moi żołnierze w worku czterdzieści pat trzewików wojskowych, które znaleźli w jakiejś żydowskiej piwnicy w miasteczku Łosice. Udali się oni coś kupić do zjedzenia, ale nie znajdując nic, gdyż Żydzi albo nie mieli, albo też nie chcieli sprzedać, dlatego sami rozpoczęli poszukiwania za żywnością po mieszkaniach, składach, piwnicach itp. W ten sposób natknęli się na owe trzewiki i zabrali je ze sobą. Były to z pewnością trzewiki kupione przez Żyda od nieuczciwych naszych żołnierzy, którzy je kradli z magazynów wojskowych i sprzedawali. Oczywiście trzewiki te zabrałem dla kompanii i kazałem złożyć na wóz z tym, by przy najbliższym, dłuższym postoju wydać najbardziej potrzebującym żołnierzom. Ponieważ stan butów w mojej kompanii przedstawia się nienadzwyczajnie, więc nabycie takiej ilości trzewików bardzo się przydało.
Edgar Vincent D’Abernon o zwycięskim pochodzie Jóżefa Piłsudskiego:
„Poznań. Powodzenie za powodzeniem. Zwycięski pochód Piłsudskiego trwa ciągle. Wojskom bolszewickim atakującym Warszawę grozi obecnie albo niewola, albo zupełne zniszczenie. Siły nasze dotarły już do Łukowa, nieprzyjaciel natomiast po okazaniu słabego oporu w okolicach Białej i Międzyrzeca cofa się dalej i dalej. Siłę swą moralną, albo raczej amoralną, zawdzięczała armia rosyjska głównie temu, że wojska frontowe ustawicznie były luzowane przez oddziały tylnej straży. Armia ta objawia szczególną wrażliwość na atakowanie jej z tyłu”.