14 lipiec
Komunikat Sztabu Generalnego z dnia 14 lipca:
„Silna kolumna nieprzyjacielska w składzie 3 dywizji piechoty i znacznej ilości kawalerii, która dnia 12 bm. zajęła Michaliszki, wykorzystując w dalszym ciągu swoje powodzenie, prowadzi atak wzdłuż traktu połockiego. Przednie jej oddziały dochodzą do Ławrysz. Walki na półn. wschód od Wilna w toku.
Na linii Swir-Smorgoń-Krewo oddziały nasze odpierają zacięte ataki bolszewickie, wzdłuż frontu dawnych okopów niemieckich. Konny oddział bolszewicki, który przekroczył tę linię pod Wiśniówką na południe od Krewa, został wyparty przez szwadron strzelców konnych.
Na wschód od Puszczy Nalibockiej i na Polesiu nasze kolumny cofają się bez nacisku ze strony nieprzyjaciela.
Na południe od Prypeci odparliśmy oddziały nieprzyjacielskie dążące do sforsowania linii rzeki Styru w rejonie Bałachowicz i Kulkowicz.
Na wschód od linii Kołki-Rożyszcze-Łuck utarczki patroli wywiadowczych.
Zarządzona kontrakcja celem odzyskania Dubna miała dla nas przebieg pomyślny. Bitwę rozpoczęły oddziały 18 dyw. piech. Gen. Krajewskiego (Krajowskiego – przyp. red.) pod Nikiticzami i Obirkami. Zatrzymawszy na tej linii kolumnę nieprzyjacielską, która po zajęciu Dubna posuwała się na Radziwiłów, oddziały tej dzielnej naszej dywizji przeszły do zdecydowanej kontrakcji, wyparłszy w brawurowym ataku dywizję kawalerii nieprzyjacielskiej, zajęły fort Zagórce, a następnie w pościgu za rozproszonymi oddziałami przeciwnika opanowały Dubno. Bezładne kolumny bolszewickie skoncentrowały się po tym odwrocie w rejonie Podhajec i Młynowa – gdzie zostały skutecznie zbombardowane i ostrzelane przez naszych lotników.
Na południe od Krzemieńca grupa płk. Szyllinga zaatakowała brygadę jazdy nieprzyjacielskiej, posiłkowaną przez piechotę na wozach i po krótkiej walce zmusiła do odwrotu. W odwrocie tym oddziały nieprzyjacielskie natrafiły na nasz batalion piechoty, tracąc 7 dział z zaprzęgiem, znaczną ilość karabinów maszynowych i ręcznych, wycofały się na połudn. wschód.
Przy znakomitym współdziałaniu artylerii odparte zostały ataki bolszewickie na Frydrychówkę, Wołoczyska, Tarnorudę i Satanów. W czasie walk tych nieprzyjaciel przejściowo zajął wschodnią część przyczółku mostowego Satanowa, został jednak następnie wspaniałym kontratakiem 55 pp z wielkimi stratami wyparty”.
Jan Romer sceptycznie o zaciągu ochotniczym:
„14 lipca pojechałem do Lwowa, ażeby zbadać sytuację i ożywić, i spotęgować „akcję ochotniczą” dla wojska. „Naród pod broń! Ojczyzna w potrzebie!”
Zdawało się, że to hasło da nam choć kilkadziesiąt tysięcy żołnierza, z czego najbardziej pożądane były dla nas dwie kategorie: Przede wszystkim żołnierz ideowy i wyćwiczony, bo podniesienie jakości naszego wojska, wzmocnienie jego szkieletu – podoficerów i tęgich żołnierzy – było potrzebą bardzo nagłą.
Po wtóre, choćby niewyćwiczonych ideowców, aby po ich wyćwiczeniu uzyskać materiał zdolny do podniesienia ducha i nastroju wojska.
Gazety pisały o niezwykłym entuzjazmie, z jakim się masy zgłaszają do wojska. Wymieniano cyfrę 300 000. Niestety, były to bezczelne kłamstwa, była to „blaga”, ta nieuleczalna choroba naszego narodu, która sprawia, że z niczego wyleczyć się nie możemy, bo nie chcemy poznać żadnej ze swoich chorób. Blagą łudzimy samych siebie, przez nią, jakby przez zabarwione szkła. Patrzymy na siebie samych i ciężko chorzy, zadowoleni jesteśmy ze siebie.
Tak jest – tak było! Ale com we Lwowie zobaczył, przechodzi granice prawdopodobieństwa. We wszystkich zapasowych batalionach zgłosiło się mniej niż 700 ochotników, a we Lwowie do formacji ochotniczej brygadiera Mączyńskiego zaciągnęło się 1300, jak stwierdził dca DOK Lwów, gen. Lamezan – połowa zbiegnie, nim dojdzie na front. Takich, którzy by bronili swoich „ulic” gen. Lamezan szacował może na 10 000.
Oto odpowiedź narodu na czynną groźbę wroga, że Polskę zdruzgocze, że narodowi nałoży kajdany bolszewizmu!”.
Stanisław Jan Rostworowski w liście do żony:
„W nowym Dowództwie rozgospodarowuję się coraz lepiej. Jest to dotychczas najspokojniejszy odcinek całego frontu polskiego. Pobici w poprzednich walkach bolszewicy nie pchają się zbyt mocno, a żołnierze nasi przeważnie kolejami jadą na nowe pozycje, więc przyjdą nie zmęczeni i z uczuciem wyższości nad bolszewikami. Jak wiesz z komunikatów, nie wszędzie sytuacja tak dobrze się przedstawia. O Michasia jestem spokojny, bo idąc obok nas jego Dywizja odstępuje spokojnie i bez walk. Za to dalej na północ, Mińsk trzeba było opuścić i cały ten kraj wydać znów na łup hordy bolszewickiej. Z Wilnem również sprawa nie bardzo jasna. Często rozmawiam jusem z dowództwem Frontu i wiem, że tam przeżywają gorzkie chwile. (…) W Dowództwie czuję się rzeczywiście przydatny i miło mi skonstatować, że przynajmniej w organizacji wyższych sztabów rzeczywiście jestem już zawodowym sztabowcem, posiadającym pewne doświadczenie, którego brak innym”.
Kazimierz Sokołowski zostaje powołany do wojska:
„Idę do wojska! – Wyczytałem rano dziś w Bratniaku moje nazwisko na liście nr IV; odchodzę jutro o 2.30 po południu. Ani mnie to ziębi, ani grzeje, bo drżę jeno na myśl, że zawieszenie broni lub pokój pokrzyżuje nasze plany i dążenia. Dlatego też nie udaję bohatera idącego na front: nie wiadomo u licha, czy i kiedy go zobaczę!…”.
Izaak Babel o zestrzelonym lotniku amerykańskim:
„Frank Moshair. Lotnik, strącili go, Amerykanin, bosy, ale elegancki, szyja jak kolumna, olśniewająco białe zęby, uniform brudny zaoliwiony. Pyta mnie ze strachem, czy to przestępstwo, że ktoś walczy z Rosją sowiecką. Górą nasi. Ach, jak zapachniało Europą, kawą, cywilizacją, siłą, starą kulturą, kłębią się myśli, patrzę zachłannie. List majora Faunt-le-Roya – w Polsce niedobrze, brak konstytucji, bolszewicy są silni, socjaliści w centrum uwagi, ale nie u władzy. Trzeba uczyć się nowych metod prowadzenia wojny. Co mówią zachodnioeuropejskim żołnierzom? Rosyjski imperializm, chcą zniszczyć narodowości, narodowy obyczaj – to przede wszystkim, chcą zagarnąć wszystkie słowiańskie ziemie, jakie to stare hasła. Nieskończenie długa rozmowa z Moshairem, nurkowanie w starociach, rozpracują cię Moshair, ech, Conan Doyle, listy z New Yorku. Udaje ten Moshair czy nie, ale kurczowo wypytuje, co to takiego bolszewizm. Wrażenie smutnej satysfakcji”.