22 sierpień
Przez cały dzień trwały walki o Białystok, gdzie 1 DP Legionów walczyła z 16. I 3. Armiami bolszewickimi. Wojska polskie zajęły Łomżę.
Komunikat Sztabu Generalnego z dnia 22 sierpnia:
„Front północny: Wojska nasze 1. Armii, rozgramiając ostatecznie dywizje 15. Armii sowieckiej, które zasłaniały odwrót przeciwnika, zajęły w zaciętych walkach Przasnysz, Szumsk i Mławę, zamykając w ten sposób ostatnią furtkę uciekającym w popłochu wojskom nieprzyjacielskim. Jednocześnie w skutek tego gros 4. Armii sowieckiej i cały III korpus jazdy zostały odcięte. Olbrzymia zdobycz w jeńcach i materiale wojennym, jaka wpadła w nasze ręce, nie mogła być dotąd obliczona. Dla zobrazowania ogromu klęski północnej armii sowieckiej, podaje się, że sama tylko 18. Dywizja Piechoty w walkach dnia 21 bm. wzięła 5000 jeńców, 16 dział, 135 karabinów maszynowych oraz ogromne tabory. Wojska tej dywizji i dowództwo zasługują na specjalne uznanie.
Jednocześnie oddziały pomorskie, posuwające się wzdłuż granicy niemieckiej, zajęły Działdowo, zamykając w ten sposób pierścień nasz i od północy.
Front środkowy: Armie frontu środkowego kontynuują pod osobistym kierownictwem Naczelnego Wodza zwycięski swój pochód w kierunku północnym. Dnia 21 bm. zajęto Zambrów i Wysokie Mazowieckie; przekroczona została również i linia Narwi na południe do Białegostoku. W rejonie Miciejczyc na północny-zachód od miast Wysokiego Litewskiego 4. Brygada Jazdy napotkała grupę nieprzyjacielskiej ciężkiej artylerii, która, według zeznań jeńców, była przeznaczona dla ostrzeliwania Warszawy. Grupę tę szarżą konną zupełnie rozbito, zdobywając 22 działa ciężkiego kalibru i przeszło 100 wozów. Wzięto przy tym kilkuset jeńców. Przechwycony rozkaz dowództwa 21. Dywizji sowieckiej nakazywał spalenie taborów, posadzenie piechoty na konie i przyśpieszenie w ten sposób odwrotu.
Front południowy: Ogólna konsternacja, jaka zapanowała w szeregach bolszewickich na skutek ostatnich naszych sukcesów na północy, daje się również zauważyć i na terenie południowym.
Oddziały przeciwnika, operujące w rejonie Lwowa, rozpoczęły odwrót parte przez nasze wojska. Nasze oddziały pościgowe docierają do linii Bugu. Stryj został przez nieprzyjacielską kawalerię opuszczony”.
Lucjan Żeligowski o spotkaniu na pobojowisku pod Chorzelami z angielskim generałem:
„W tym czasie zameldowano mi, że przyjechał angielski generał, z kilku angielskimi oficerami. Kazałem go poprosić na pobojowisko i pokazałem mu ten obrzydliwy widok oraz całą masakrę. Byłem wzburzony.
— «Może pan generał zechce opowiedzieć panu Lloyd Georgowi — powiedziałem wówczas — jak jego przyjaciele polityczni obchodzą się z naszymi jeńcami. Nie spodziewałem się, by naród angielski, tak dbały o swój honor i słynący z wysokiej kultury ducha, mógł się sprzymierzać z barbarzyńcami».
Generał i oficerowie angielscy milczeli. Sądzę, że i oni byli wzburzeni widokiem tego barbarzyństwa, a może wobec polityki ich szefa w stosunku do Sowietów i Polski nie mieli nic do powiedzenia.
Przypominam o tym incydencie dlatego, gdyż ma on swój dalszy ciąg w dniu 9 października, w dniu zajęcia przeze mnie Wilna. Dodać muszę, że owym generałem był Carton de Viart, szanowany i łubiany przez całą naszą armię, za swój rycerski i pełen szlachetności charakter”.
Stanisław Jan Rostworowski w liście do żony:
„Po dniach ogniowej próby przeżywamy tu chwile krzepiące. Na odcinku naszym byliśmy osaczeni. Zamiast się zniechęcać, zastraszyć, biliśmy się i z kolei my otoczyliśmy zupełnie 4. Armię sowiecką. 13 000 jeńców, blisko 200 karabinów maszynowych, to zdobycz, której tak łatwo się nie zyskuje. Kosztowały te dni próby kilak tysięcy naszych dzielnych żołnierzy. Bywały dni, że po 100 rannych odchodziło do szpitali. Ale wojsko wytrzymało i doczekało sięrezultatu krwawej pracy”.
Mieczysław Lepecki o walkach w Białymstoku:
„Już poprzedniego dnia otrzymałem rozkaz, żeby zająć w mieście stację towarową, nie zwlekając więc ani chwili, wpadłem tam, cały czas będąc niemal na karkach uciekających w ulice miasta Moskali. Na jednej z tych ulic, długiej i prostej, kazałem ustawić karabin maszynowy i puścić parę taśm do zmiatających przed nami bolszewików. Zagrała maszynka. Kilkanaście burych postaci, jakby jej pokłon oddając, gruchnęło na ziemię. Niektóre zostały, niektóre wlokły się jeszcze chwilkę, coś żałośliwie jęcząc i skomląc (…).
Na stacji towarowej, między bolszewikami, panował istny sądny dzień. Nieprzeliczone tłumy zdesperowanego żołdactwa pchały się do wagonów długiego pociągu, ciągnąc za sobą zrabowane w Polsce rzeczy. Gdy zostaliśmy przez nich zauważeni, pisk i wrzask zapanował wśród nich nieopisany.
Od razu spostrzegłem, że jeśli natychmiast nie uda mi się ustawić karabinów maszynowych, pociąg ucieknie mi przed samym nosem. Rozpaczliwie więc zacząłem krzyczeć:
– Maszynki, maszynki do mnie!
Ale «karabiniarze», zmęczenie niesłychanie uciążliwymi marszami z Lubartowa do Białegostoku, nie nadążyli za pozbawionymi wszelkiego rynsztunku żołnierzami z plutonów. Zanim ustawiono maszynki, kolejarz i pociąg powoli zaczął się oddalać. Coś jednak było w nim zepsutego, gdyż przez kilkanaście sekund nie mógł ruszyć z miejsca. Ten krótki moment wystarczy, aby nasze karabiny maszynowe ostrzelały pociąg, literalnie oblepiony bolszewikami. Trafiani spadali na szyny, a koła sunących z wolna wagonów miażdżyły im głowy, ręce, nogi i całe tułowia. Straszny to był widok – te stosy zmasakrowanych trupów te kawałki, nóg, rąk i trzewi, walające się w kurzu i krwi. Widziałem niejednego trupa, niejeden nawet stos trupów w czasie swych wieloletnich walk, ale ten widok wstrząsnął mną do głębi i pozostawił niezapomniane wspomnienie.