Mława w polskich rękach

21 sierpień

Naczelny Wódz konferował z generałami Rozwadowskim i Weygandem.

 

Komunikat Sztabu Generalnego z dnia 21 sierpnia:

„Front północny: Wojska nieprzyjacielskie, które wtargnęły w korytarz między Wisłą a granicą niemiecką w zamiarze zdobycia Torunia i przecięcia dróg, łączących nas z morzem, znajdują się w pełnym odwrocie, mając na karku dzielne oddziały pomorskie, które szarpiąc cofającego się przeciwnika, zajęły Lubawę, Lidzbark i Rypin. W bitwie pod Brodnicą wśród setek zabitych bolszewików znaleziono dwóch oficerów niemieckich.

Armia generała Sikorskiego odcina już odwrót tych sił bolszewickich. 18. Dywizja, złamawszy ostatecznie pod Ciechanowem rozpaczliwy opór oddziałów nieprzyjacielskich, zasłaniających odwrót 4. armii sowieckiej, postępując szybko w kierunku północnym, zajęła Grudusk, przecinając w ten sposób drogę odwrotową, prowadzącą przez Mławę na Przasnysz. Dywizja 10. zaatakowała Mławę. Dywizja ochotnicza posunęła się pod Przasnysz i jest w trakcie zdobywania tego miasta. Oddziały grupy generała Osińskiego, zdobywszy w ciężkich walkach Maków, posuwają się w kierunku na Gąsowo i Różan. Nieprzyjaciel poniósł ogromne straty. Podczas walk w dniu 20 bm. wpadło w nasze ręce przeszło 10 000 jeńców, nieprzerachowana dotychczas liczba dział, karabinów maszynowych, taborów i innego materiału wojennego.

Front środkowy: Armie frontu środkowego, nie bacząc na przemęczenie, w niepowstrzymanym impecie prą naprzód. Dnia 20 bm. czołowe kolumny dotarły do Ostrowa, Czyżewa i Brańska. Potęgujący się z dniem każdym zapał naszego żołnierza przezwycięża wszelkie trudności.

Według dodatkowych meldunków walkach z dnia 19 bm. 1. Dywizja Legionów zdobyła 13 dział, ogromne tabory i kilkuset jeńców, grupa majora Jaworskiego, rekrutująca się gównie z elementów ochotniczych: 15 dział, 9 karabinów maszynowych, 2 sztandary i wielkie tabory; poddał się również pod Międzyrzeczem pułk kozaków w sile 800 jeźdźców.

Dnia 20 bm. nieprzyjaciel zaatakował naszą załogę w Brześciu. Atak krwawo odparto.

W walkach pod Dubienką, gdzie odrzuciliśmy nieprzyjaciela za Bug, odznaczył się podporucznik Danielak z pułku 11 piechoty, który samodzielnie, nie czekając na nadejście swej kompanii, z 8 żołnierzami zaatakował linię nieprzyjacielską, biorąc 20 jeńców do niewoli. Stwierdzono w tym okręgu, że walczy po stronie bolszewickiej oddział ochotniczy żydowski z Włodawy.

Akcja w rejonie Hrubieszowa doprowadziła po zaciętej walce zbrojnej do zajęcia tego miasta.

Front południowy: Nasza jazda prowadzi forsowany pościg konnej armii Budionnego, wycofującej się spod Kulikowa i Żółtaniec w kierunku północnym.

W rejonie Lwowa rozpoczęto akcję celem rozbicia koncentrującej się na naszym przedpolu piechoty bolszewickiej. Z Jaryczowa, Mikłuszowa i Czyżykowa już nieprzyjaciela wyparto.

Na południowym skrzydle większy oddział jazdy nieprzyjacielskiej w dalekim rajdzie zdołał dotrzeć do Stryja. Kontrakcja zarządzona”.

 

Lucjan Żeligowski o dziwnym dowodzeniu gen. Józefa Hallera:

„Wówczas dywizja otrzymała zupełnie nieoczekiwany rozkaz dowódcy frontu, nakazujący jej marsz na Pułtusk w skład 3-ej armii, po czym z Wyszkowa przeszła do Pułtuska, gdzie musiała w- bród sforsować Narew, gdyż mosty były zniszczone przez cofające się dywizje sowieckie. Był to ten moment, który tak sprawiedliwie potępia w swej pracy Marszałek Piłsudski, mówiąc:

«Kiedy więc 19-go wieczorem armia 15-ta pospiesznie odchodziła ku wschodowi, nasza t-sza armia przedsiębrała zabawny manewr przechodzenia z trudem Narwi akurat w odwrotnym kierunku — ku zachodowi».

Trudno obecnie zrozumieć ten nasz manewr. Idąc na północ dywizja przyniosłaby wiele szkody 3-ej i 15-ej armiom sowieckim, a wychodząc na zachodni brzeg Narwi, nic tam nie miała do roboty.

Narew jak gdyby przegradzała nie tylko teren, lecz i psychologię naszych armii. Podczas gdy na wschodnim brzegu panował radosny nastrój zwycięstwa, na zachodnim trwał jeszcze stan wielkiego zdenerwowania.

Wykonując błędny manewr, dywizja straciła możność dwukrotnego przecięcia drogi nieprzyjacielowi: idąc z Wyszkowa na Ostrołękę przecięłaby drogę 3-ej i 15-ej armii. idąc zaś z Pułtuska na Chorzele: 4-ej armii i korpusowi konnemu Gaja”.

 

Kazimierz Sokołowski o jednym z pierwszych dni na froncie:

„Zziębnięty i głodny, musiałem wstać o 6, poić i karmić konia, a potem jako prawy łącznik maszerować z boku, Padał gęsty, zimny, przejmujący do szpiku kości deszcz, a w żołądku burczało z głodu. Szczęściem zajechałem do wsi i dostałem za darmo chleba z miodem, mleko i śliwki. Powolnym, męczącym ze względu na wysiłek przyspieszenia biegu konia marszem, złączyłem się z plutonem przy stodole, gdzie popasaliśmy pół godziny, po czym ruszyłem dalej. Pod Mława, zajętą jeszcze przez wroga, zatrzymano nas i mnie wysłano na mały wzgórek dla obserwacji, która trwała cztery godziny bez najmniejszego rezultatu. Dopędziłem pluton w Mławie, zdobytej bez trudu po kilkugodzinnym boju, znowu postałem dla popasu, wreszcie wieczorem stanęliśmy z konieczności w domu zajezdnym, zjedli kolację fasowaną i – datowaną, wreszcie poszli spać, ledwo trzymając się na nogach”.

 

Edgar Vincent D’Abernon o armii polskiej:

„Wyrażany przez Piłsudskiego pogląd na sytuację, coraz bardziej okazuje się słuszny. Atak flankowy od strony Wieprza najzupełniej zdezorganizował wojska rosyjskie. Tuchaczewski uważał Armię Polską za niezdolną do okazania poważnego oporu, dowiodła ona jednak, że potrafi przeprowadzić zuchwały manewr strategiczny, wykazując przy tym niezmordowaną dzielność”.