Po dwudniowych walakch zajęto Borodzainkę. Droga odwrotu 3 Armii – wolna

12 czerwiec

3 Armia gen. Śmigłego-Rydza posuwała się wzdłuż linii kolejowej na Korosteń. Armia Konna zajęła Żytomierz.

Z oddziałów Armii Rezerwowej ciężkie walki toczyła 11 DP. Tego dnia rozkaz pożegnalny wydał Dowódca Armii gen. Kazimierz Sosnkowski.

 

Komunikat Sztabu Generalnego dotyczący dnia 12 czerwca:

„Na północy ożywiona działalność bojowa trwa w dalszym ciągu. Oddziały nasze, przesuwając się w poszczególnych punktach na bardziej dogodne linie obronne, miały wszędzie do pokonania niezwykle silny opór nieprzyjaciela.

W rejonie jeziora Sche, gdzie wywiązały się najbardziej zacięte walki, zdobyliśmy z górą 200 jeńców oraz kilkanaście karabinów maszynowych.

Na Polesiu nieprzyjaciel próbował przełamać nasz front pod Glibowem, ponosząc ponownie dotkliwą klęskę. Oddział w sile 1000 ludzi, pod przykryciem ognia artylerii i karabinów maszynowych zdołał się przeprawić na prawy brzeg Dniepru, wskutek umiejętnie przeprowadzonej kontrakcji i odcięcia odwrotu, został doszczętnie zniesiony. 200 bolszewików wzięto do niewoli, wielu utonęło w Dnieprze.

W okolicach Czernobyla odparto atak nieprzyjaciela na Częstochołówkę, zmuszając zbliżające się siły do ucieczki.

Na Ukrainie planowy odwrót armii gen. Rydza-Śmigłego odbywa się w zupełnym porządku.”

 

Tadeusz Kutrzeba opisuje drugi dzień walk o Borodziankę:

„Ze spokojem oczekiwano świtu dn. 12 VI, a z nim rezultatu oskrzydlającego ataku pod dowództwem mjr. Popowicza. Z pełną energią utrzymywano ład w kolumnach taborowych, z ich osłony doraźnie formowane oddziały bojowe wysyłano natychmiast na zasilenie ciężko walczącego frontu. W celu uniknięcia paniki w razie wymuszonego odwrotu oraz w zamiarze skrócenia kolumny, zdecydował się dowódca armii puścić tabory 1. dyw. leg. bez osłony bojowej drogą leśną i nocnym marszem na Trokelewicze.

Około godz. 3 dnia 12 czerwca rozwinął się nasz atak na Borodziankę, który około godz. 5 doprowadził do jej zajęcia. Z tą chwilą intensywność walk wzrosła do rozmiarów, w dotychczasowej kampanii nie obserwowanych.

Bito się z zacięciem niezwykłym, bez pardonu. Pojedynki karabinów maszynowych toczyły się na odległościach rzutu granatów.

Po obu stronach jeńców nie brano.

Straty były bardzo wielkie.

Około godz. 10 ruszył silny kontratak sowiecki przy intensywnym poparciu artylerii czerwonej, gdy tymczasem artyleria polska, wyczerpawszy amunicję, zmuszona była osłabiać swój ogień. Następuje kryzys, który jednak dzięki stanowczości wojsk polskich i nadciągnięciu posiłków — kończy się dla nas ponownym odparciem 25. dywizji sowieckiej.

Dowództwo armii zarządza, w celu odciążenia ciężko walczącej 1. dyw. leg., pospieszny marsz na Borodziankę grupy płk. Rybaka, która około godz. 20. nawiązuje w Babińcach (5 km na wschód od Borodzianki) łączność bojową z 1. bryg. piech. leg. W miarę zbliżania się tej grupy na pole bitwy, rozszerzają się oddziały 1. dyw. leg. w szerokim promieniu na zachód, ubezpieczając linię kolejową, którą od godz. 16, po naprawionym moście przez Zdwiż, zdążają wstrzymane przed Borodzianką pociągi ewakuacyjne z Kijowa. Dowództwo armii zarządza 13. VI luzowanie 1. dyw. leg. przez grupę płk. Rybaka i wymarsz 1. dyw. leg. na Teterew.”

 

O zajęciu Borodzianki tak pisze Mieczysław Lepecki:

„Kiedy wpadłem ze swym plutonem do wsi, była ona jeszcze częściowo zajęta przez nieprzyjaciela. Przed pierwszymi chatami zauważyłem powystawiane przed progiem karabiny. Nie wiedziałem, co to ma znaczyć. Później się okazało, że Rosjanie w swoich domowych wojnach w ten sposób zwykle się poddawali. Karabiny wystawiali przed domem, a żołnierze czekali w chatach na niewolę. Otóż siedmiu dzielnych „mołojców” z pułku imienia towarzysza Lenina wyciągnęliśmy z domostw, pierwej posprzątawszy stojące obok płotów karabiny.”

 

Pułk Mariana Kukiela szykuje się do odwrotu:

„Przyszły rozkazy o odwrocie. (…)

Z ciężkim sercem przygotowujemy się. Wypracowujemy rozkazy. Mamy następnie bronić odcinka Tomaszpol – Żołoby – Jurkówka (gdzie oddziały XXIII Brygady). Jeszcze mamy osłaniać Żmerynkę i Koziatyn. Budionny w Żytomierzu. Śmigły w odwrocie na linię Teterwa. Berbecki od Zwiahla idzie podobno na Żytomierz.”

 

O sytuacji w dywizji kawalerii pisze Kornel Krzeczunowicz:

„Rozkaz Naczelnego Dowództwa z 12 czerwca przewiduje wycofanie 6 Armii na linię Koziatyn – Winnica – Zmierzynka, a 3 Armii na linię rzeki Usz – Korosteń – Zwiahel – rzeka Słucz. Do osłony „wiszącego” północnego skrzydła 6 Armii zostaje wyznaczona 1 Dywizja Jazdy.

Nasza dywizja jest poważnie osłabiona tak krwawymi, jak i marszowymi stratami, a przede wszystkim brakiem furażu dla koni. W najgorszym okresie głodowego przednówka dostajemy się w lesiste okolice, w których poza trawą niczego dla koni zdobyć nie można, a niewiele poza kwaśny mlekiem dla ludzi, bo w wielu wsiach brak już chleba. Dumna trójbrygadowa dywizja, która w połowie maja liczyła jeszcze 4700 szabel (niestety niepołączonych w jedną całość przed 11 czerwca) spada po ostatniej bitwie do połowy tego stanu, a marsze w następnych dniach dalej ją wykruszają. Od świtu 12 czerwca liczne podjazdy starają się ustalić ruchy nieprzyjaciela, który zachowuje się dziwnie biernie.”