22 czerwiec
Komunikat Sztabu Generalnego za dzień 22 czerwca:
„Na linii rzeki Auty ożywiona działalność artylerii.
Na Polesiu zacięte walki na południe od Prypeci przybrały dla nas pomyślny obrót. Grupy wojsk gen. Sikorskiego, pędząc przed sobą rozbite pułki bolszewickie, wzięły kilkuset jeńców i kilkanaście karabinów maszynowych, 41 pp zręcznym manewrem rozbił silną kolumnę nieprzyjacielską.
Nakazany przez Nacz. Dow. odwrót na Ukrainie został ukończony. Doskonałe zachowanie się wojsk 3 armii, cofającej się w nader trudnych warunkach w terenie ze złymi drogami i wśród walk z oddziałami nieprzyjaciela, napierającego na oba skrzydła, stanowi uznania godne świadectwo znakomitego ducha i tężyzny naszego żołnierza.
Uporczywe ataki nieprzyjaciela w okolicach Zwiahla rozbiły się o męstwo naszej piechoty.
Na Podolu nieprzyjaciel bez skutku atakował nasze pozycje pod Nowokonstantynowem.
Stojące nad Dniestrem wojska ukraińskie gen. Pawlenki w stanowczym uderzeniu złamały opór nieprzyjaciela, biorąc dwa ciężkie działa, jeńców i liczne tabory.”
Kazimierz Świtalski notuje w swoim „Diariuszu”:
„Sytuacja militarna na północy została naprawiona. Wskutek opóźniań się nie wyzyskano zwycięstwa tak jak należało i kilka dywizji wymknęło się ze saku. Można się spodziewać ataku silnego na [północy, trudnego do wytrzymania. Będzie to ze strony bolszewików ich ostatnia gra, gra va banque. Południa się nie obawia. Trzeba tam tylko uspokoić nerwowość. Iwaszkiewicz dużo tam zepsuł. Armia niewątpliwie nie jest jeszcze odpowiednio zestrojona i robi wrażenie dywana zrobionego z łachmanów. Niepokojącym jest również objawem dezercja.
Korzystnymi dla nas okolicznościami są w tej sytuacja militarnej jest akcja Wrangla, cofnięcie się naszego frontu, co pociąga za sobą trudności dla bolszewików w służbie etapowej i łączności. Trudności te są zwiększone wskutek zniszczenia przez nas kolei. Jeśli na południu zgromadzą się siły bolszewickie w takiej ilości, że będzie już co bić, będziemy mogli najprawdopodobniej pójść naprzód.
Co do wojska bolszewickiego, to Brusiłow swoją taktyką i ze zwykłą sobie energią pcha wielkie masy. Dwie dywizje Chińczyków na Polesiu biją się dobrze i zacięcie. Kozacy poddają się chętnie. Chcą by ich odesłać do Wrangla. Przeszkodą w demoralizowaniu armii bolszewickiej przez dezercję na naszą stronę jest utrudnione wskutek zaciętego i bezwzględnego wyrzynania przez naszych żołnierzy jeńców, i to najbardziej na północy. Wewnątrz rządu bolszewickiego są tarcia bardzo silne między brusiłowszczyną a komunistami.”
Jan Romer wyjeżdża do Warszawy:
„22 czerwca wyjechałem do Warszawy, ażeby przedstawić dwie sprawy: 1) Ciągłe dotąd odwroty naszego frontu ukraińskiego wydawały mi się następstwem niewystarczających wywiadów strategicznych i naszej bierności w operacjach. Wyraziłem przekonanie, że ta bierność kosztuje nas nie tylko ogromne połaci kraju, ale naraża w najwyższym stopniu, przez demoralizujący wpływ odwrotu, konsystencję naszego wojska. Upatrywałem wreszcie przyczyn naszych niepowodzeń nie tylko w braku sił, ile w nieracjonalnym ich użyciu (Budionny przełamał front nasz między III a VI Armią przede wszystkim dlatego, że III Armia w czasie bitwy z Budionnym miała niepotrzebnie 3 dywizje – 1. Legionową – Rybak, 6. Ukraińska w Kijowie. Gdzie nie było bitwy. Poglądy swe chciałem przedstawić Naczelnemu Wodzowi i szefowi sztabu WP, aby zapobiec dalszym nieszczęściom. 2) Budionny stał się wielką zmorą Polski i głównego lekarstwa przeciw tej zmorze szukano w „Antybudionnym”. W tym celu miał być stworzony korpus jazdy z 16 pułków, z tankami itp. i dowództwo tego korpusu ja miałem objąć. Otóż nigdy nie byłem zbytnim wielbicielem kawalerii jako czynnika bojowego, mimo własnego powodzenia jako kawalerzysty i mimo powodzeń Budionnego i pragnąłem także pod tym względem wyrazić swą opinię.”
Marian Kukiel jako dowódca brygady piechoty:
„Pod wieczór atak bolszewicki na Koczmarowo i Łuki Mołczańskie, zajmowane przez II/54. Atakuje 376 pułk sowiecki. Obie miejscowości opuszczone bez boju. Kontrakcja I.51 od Popiwiec, II/51 od Perepilczyniec – wdrożona”
Kornel Krzeczunowicz ze szwadronem otrzymuje kolejne zadanie:
„Na to, aby te przesunięcia mogły być spokojnie wykonane po jednodniowym odpoczynku, mam jeszcze dziś wieczór zająć i bezwarunkowo utrzymać most w Kurczycach aż do nadejścia brygady. Nieśmiało zapytuję, czy moje trzydzieści kilka szabel wystarczy do wykonania tego zadania. (…)
Zamiast wypoczynku mój szwadron musiał natychmiast wykonać dodatkowy marsz 25 km, aby jeszcze za światła dziennego jako tako zorganizować obronę Kurczyc, bo przecież nic nie wiedziałem o sytuacji. Na Słuczy nie zastałem nikogo. Była tu całkowita pustka, z której mogło w każdej chwili wyłonić się coś niespodziewanego. Jednakże nie mogłem męczyć koni nocnym patrolowaniem. Zostawiłem to do następnego ranka. Na razie obsadziłem coś w rodzaju przyczółka mostowego. W zacisznej wiosce poleskiej (lesisty, nizinny Wołyń) z daleka od wielkich dróg, znalazło się nieco furażu i chleba, także jako tako podtrzymałem szwadron na siłach i na duchu. Miała to być ostatnia żywność przed nowymi groźnymi wydarzeniami.”
O trudnej sytuacji aprowizacyjnej pisze Jan Fudakowski:
„Zbliżał się koniec czerwca. Około dziesięciu dni byliśmy bez furażu i kuchen, w biednej lesistej okolicy Zwiahla. Horodnicy i Korca, gdzie o owies było trudno, a jedynie siana nie brakło. Żywiliśmy się jak się dało. Po wsiach na przednówku nie było chleba, tylko surowa brukiew i zielone jabłka, czasem na postoju garnek ugotowanych naprędce kartofli i misa kwaśnego mleka. Pamiętam poruszenie, gdy wreszcie 22 czerwca dołączyły nasze kuchnie i zjawił się ogólnie lubiany prowiantowy szwadronu, wówczas kapral, a obecnie znany w Londynie (pisane w 1970 r. – przyp. red.), wachmistrz Adam Góral. Rzadko zapewne miał tak radosne powitanie jak wtedy. Staliśmy wówczas na chwilowym odpoczynku w Horodnicy, biednej kresowej osadzie, gdzie miejscowa ludność na przednówku głodowała i niczego do jedzenia dostać nie było można.”