16 lipiec
Generał Szeptycki zarządził odwrót na linię Niemna i Szczary.
18 DP zajmuje Dubno
Komunikat Sztabu Generalnego z dnia 16 lipca:
„Po zaciętych walkach ulicznych oddziały nasze zmuszone były pod naporem przeważających sił nieprzyjacielskich opuścić Wilno. Oddziały nasze, które wycofały się na południe, walczą obecnie na linii Melachowicz. Na południe od Oszmian oddziały nieprzyjacielskie sforsowały linię rzeki Olszanki i prowadzą atak na linie rzeki Czernicy. W rejonie Bogdanowa oddziały jazdy nieprzyjacielskiej dotarły do miejscowości Traby. Nasze kontratakujące oddziały prowadzą walkę w tym rejonie. Na południe od Słucka piechota poznańska odparła na linii rzeki Słuczy ataki dwóch pułków piechoty i jednego pułku jazdy nieprzyjacielskiej. Na Polesiu sytuacja bez zmiany.
Na wschód od Styru w rejonie Rafałówki oddziały 25 p. piechoty atakowały znaczny oddział nieprzyjacielski – w Suchowoli i Czudle. Po zaciętej walce obie miejscowości zostały zdobyte; w ręce nasze wpadło 6 karabinów maszynowych, wóz amunicyjny, 10 jeńców i kilkanaście koni. W rejonie na wschód od linii Kołki-Rożyszce-Łuck, nieprzyjaciel w dniu wczorajszym i dzisiejszym nie ponawiał ataków. Na południe od Krzemieńca nieprzyjaciel atakował bardzo silnie nasze pozycje pod Wyszogrodkiem. W ataku tym brało udział kilka tysięcy piechoty nieprzyjacielskiej i znaczna ilość artylerii. Wszystkie ataki zostały odparte. Na linii Zbrucza udaremniono w kilku miejscach próby sforsowania rzeki przez nieprzyjaciela”.
Z walk 18 DP o Dubno:
„Natarcie spod fortu Zahorce na Dubno Przeprowadzenie całego natarcia dywizji z Werby na Dubno jeszcze w nocy, jak życzył sobie generał, okazało się z powodu późnej już pory niewykonalne. Oddziały, ugrupowane obok fortu Zahorce, przeszły do natarcia pod rozkazami dowódcy XXXV. Bryg. dopiero o godz. 4-ej rano.
Tarakanowo było silnie obsadzone przez nieprzyjaciela. Silny ogień naszej artylerii zmusił go jednak do wycofania się i 144. pp zajął miejscowość łatwo. Początkowo szło i dalsze natarcie żwawo i bez oporu, jednak już na wzgórzu 227, położonym o 2 km. na północ od Tarakanowa, usadowił się nieprzyjaciel ponownie, a opór jego stawał się coraz silniejszym. Wielka ilość k. m. i celny ogień kilku baterii powstrzymywały naszą piechotę. I z tych wzgórz zdołano jeszcze spędzić nieprzyjaciela ogniem naszej artylerii. Wielka ilość sotni nieprzyjacielskich, które falowały to rozwinięte, to znów w szyku zwartym po przedpolu zdradzała jednak, że miało się do czynienia z nieprzyjacielem bardzo licznym. Tak doszło nasze natarcie prawie aż do „Parku Palestyna”.
Przeciwnatarcie nieprzyjacielskie Tam jednak był nieprzyjacielski ogień k. m. tak silny, że oddziały piechoty nie zdołały się dalej posunąć. Zwłaszcza natarcie 9. P. Strz. Gran., który posiadał wprawdzie materiał ludzki wspaniały i, w porównaniu do obdartusów 18. Dyw. Piech., wyśmienicie wyekwipowany, jednak zupełnie nie przywykły do ognia — załamało się zupełnie. Ludzie tego pułku nie byli dostatecznie bojowo wyszkoleni. To też energicznie prowadzone przeciwnatarcie około dwóch pułków jazdy nieprzyjacielskiej wywołało w tym pułku chwilową panikę i odwrót, który w następstwie, z powodu zagrożenia prawego skrzydła, zmusił całą XXXV. Brygadę do cofnięcia się na wysokość fortu i na wzgórza położone na zachód od fortu, t. j. do pozycji wyjściowych. Tam odparto przy pomocy odwodów dywizji dalsze natarcie nieprzyjaciela i rozpoczęto porządkowanie oddziałów.
Walki III/145 na wschodnim brzegu Ikwy Jednym z równorzędnych powodów niepowodzenia XXXV. Bryg. był silny, flankujący ogień nieprzyjacielskiej artylerii ze strony Strakłowa. Batalion III/145. pp bowiem, który miał za zadanie osłaniać prawą flankę XXXV. Bryg. Piech., doznał niepowodzenia. Przeszedł on nowo zbudowany most na Ikwie pod Nosówką dopiero o godz. 3. 40; o godz. 4. 40 otrzymał pod wsią Zamczysko silny ogień piechoty i k. m. Po przeprowadzeniu natarcia cofnęli się bolszewicy przez Kluki na Dietynicze, gdzie przy moście na szosie usadowili się na nowo. Batalion natarł bezzwłocznie i zdołał też odrzucić nieprzyjaciela przez most, na wieś Dietynicze, jednakowoż podczas walk o tę wieś otrzymałem niespodziewanie przeciwuderzenie nieprzyjaciela z tyłu, od strony Birok. Z tej sytuacji musiał się batalion wycofać na Kluki, dokąd przybył o godz. 9 -ej, zdobywszy jeden k. m. – Niepowodzenie tej akcji spowodowało w swych konsekwencjach wspomniany ogień flankowy na prawe skrzydło XXXV. Bryg. Piech. i przyczyniło się do jej odwrotu.
Po otrzymaniu meldunku od 111/145 o godz. 10-ej, kazał dowódca dywizji skierować silny ogień artylerii na Dietynicze i Birok, a batalionowi III/145 przeprowadzić ponowne natarcie celem osiągnięcia Strakłowa. Atak ten miał być również wspierany przez poc. panc. „Chrobry”, stojący tuż obok wsi Podłuże.
Myśl manewru dowódcy dywizji Głównymi siłami dywizji zamierzał generał czekać w rejonie fortu aż do ostatecznego nawiązania łączności XXXV. Bryg. z grupą „Sady” i przeprowadzić potem dopiero, zwiększonymi siłami, ponowne natarcie na Dubno, przerzucając główny jego ciężar na lewe skrzydło dywizji, t. j. tam, gdzie początkowo zamierzał prowadzić tylko natarcie pomocnicze.
Walki grupy „Sady” Od dowództwa XXXVI. Bryg. w Sadach nie było żadnej wiadomości; tylko huk armat z kierunku Chorupań pozwalał przypuszczać, że tam toczy się walka.
Zachodziła obawa, że nieprzyjaciel wsunie się większą siłą między XXXV. i XXXVI. Bryg., zwłaszcza że obserwowano już przesuwanie się szwadronów bolszewickich z Dubna na Krzywuchę. Generał wysunął więc 145. pp z Zahorzec do kol. Aleksandrówki, dla zabezpieczenia flanki, oraz, jak już powiedziano, z zamiarem późniejszego, przeprowadzenia głównego natarcia na Dubno z tej strony.
Szereg patroli, wysłanych przez dow. dyw. z Zahorzec dla nawiązania łączności z XXXVI. Bryg. i przyciągnięcia jej bliżej do lewego skrzydła XXXV. Bryg., powrócił dopiero po godzinie 16-ej.
XXXVI. Bryg. wyruszyła z Sadów o godz. 3-ej i stanęła bez walk o świcie pod wsią Chorupań. Tam jednak znajdowały się wielkie siły jazdy nieprzyjacielskiej. Energiczne natarcie 49. pp wywołało gwałtowne przeciwuderzenie około 800 jeźdźców, lecz przy wspaniałym poparciu I. dywizjonu 18. pap zostało natarcie to, dochodzące do najbliższych odległości, salwami III/49. pp krwawo odparte. Batalion ścigał odchodzącego nieprzyjaciela ogniem k m., po czym cały 49. pp zajął Chorupań i Gołowczyny. Przeszło 100 ludzi pozostawił nieprzyjaciel na polu bitwy; 3 dowódców pułków było zabitych, 2 k. m. i kilkanaście koni zdobyto. Batalion III/49 miał tylko 9 zabitych i 25 rannych.
Po otrzymaniu wiadomości z dowództwa dywizji, że natarcie XXXV. Bryg. na Dubno się nie powiodło i że ma ono być ponowione ze współudziałem XXXVI. Bryg., zameldował dowódca XXXVI. Bryg. z Chorupania, że może rozpocząć natarcie z linii drogi Chutor Niemców-Miatyń o godz. 18-ej.
Wspólne natarcie XXXV. i XXXVI. Brygady. O tym więc czasie wyruszyła też XXXV. Bryg. Zaskoczony, i przez XXXVI. Bryg. zupełnie we flankę uderzony nieprzyjaciel pierzchnął. Ścigany ogniem naszej artylerii poniósł, zbijając się w Dubnie w kupy, poważne straty.
Dubno zostało zajęte o godz. 21.
Własne straty z 16 lipca wynosiły około 30 zabitych, 120 rannych oraz 30 do 40 zaginionych.
Nieprzyjacielskie 11. i 14. Dyw. Jazdy były poważnie potłuczone. 4 działa i 8 k. m. stracone, około 200 na polu bitwy pozostawionych zabitych i ciężko rannych, co odpowiadało mniej więcej dalszym 400, a może i więcej rannym ewakuowanym, oznaczało poważną już porażkę”.
Marian Kukiel o spokoju na froncie:
„Spokój zupełny prawie. Ustala się nasz front. Na południu jakieś walki. Dywizja XIII znów straciła Kutyska i Pieczarną. Zbieg – oficer-Ukrainiec, pyszny kozak – ważne informacje. Z armii Budionnego już szczątki tylko. Przed naszym frontem 42 Dywizja i część 45; naprzeciw przedmościa trzy pułki (533-5?) kawalerii, 1 pułk piechoty Beilego, zniesiony tu niemal doszczętnie w akcji 13 lipca. Sztaby ich nie pojmują dlaczegośmy właściwie cofali się”.
Kornel Krzeczunowicz o kawalerii ratującej lotnika:
„Dwa następne dni (15 i 16 lipca) przechodzą spokojnie z wyjątkiem niezwykłego spotkania z własnym lotnikiem. Pewnego popołudnia zauważamy, że zestrzelony lotnik ląduje, dymiąc, na mieliźnie w środku rzeki. Zanim zdążamy do niego przygalopować, samolot staje w płomieniach, a lotnik płynie ku nam – najpewniejszy dowód, że musi być Polakiem. Strzałami odganiamy kilku jeźdźców, którzy jak spod ziemi wyrośli na drugim brzegu, i triumfalnie odprowadzamy lotnika do naszego biwaku, suszymy i żywimy go – ja zaś spisuję jego meldunek, aby jak najprędzej go wysłać. Od niego dowiadujemy się, że spokój na naszym froncie zawdzięczamy wielkiej akcji 2 i 6 Armii, która ma wziąć w cęgi Armię Konną. Niestety, nie może on nam potwierdzić powodzenia tej akcji, bo według jego obserwacji oddziały obu armii są jeszcze oddalone od siebie i kilkanaście kilometrów i znajdują się w ciężkim boju”.