Budionny zwraca się o wsparcie swych działań do dowództwa frontu

16 czerwiec

Budionny zwraca się do dowództwa frontu o wsparcie działań jego armii.

3 Armia osiągnęła linię Uszy.

 

Komunikat Sztabu Generalnego za dzień 16 czerwca:

„Na froncie północnym między jeziorem Jelnia i jez. Szado, oddziały nasze po zwycięskich walkach, posunęły się naprzód, zajmując miejscowości: Szacje, Murawszczyznę i Okuniewo.

W rejonie jeziora Moszuszel odparto ataki bolszewickie.

Na południe i zachód od Czarnobyla na linii rzeki Uszy trwają zacięte walki. Oddziały nasze wyparły nieprzyjaciela za rzekę Wereśnię.

Zawdzięczając planowym manewrom, oddziały naszej piechoty i jazdy otoczyły i rozbiły w rejonie Radomyśla jedną z dywizji konnej armii Budionnego. Zdobycz nasza 800 jeńców, armaty, 500 wozów taboru.”

 

Jan Romer nie zamierza pozostawać biernym wobec zaistniałej sytuacji:

„Ponieważ korpus jazdy nie będzie gotów przed miesiącem, a do tego czasu nie możemy czekać z założonymi rękami, proponuję stworzenie pod moimi rozkazami grupy, składającej się z 1-2 dywizji piechoty i (sponiewieranej) dywizji jazdy, ażeby teraz już uderzyć na Budionnego. Projekt mój przyjęty; oddają mi do dyspozycji 3. Dywizję Legionową, 6. Dywizję Piechoty (razem 5 p.p.) i dywizję jazdy, przedstawiającą minimalną wartość bojową.”

 

Marian Kukiel ma objąć wkrótce nowe stanowisko:

„Oderwanie się od przeciwnika poszło Bardzo pomyślnie, pościgu nie było. O godz. 12.00 jestem w Starej Murafie. Przed miastem Chudzikiewicz wytyczył świetną pozycję *linia wzgórz od Dołżka do Jefimówki).

(…)

O godz. 16 generał Linde był już u nas w Murafie. Mam po zakończeniu odwrotu i oddać pułk majorowi Witorzeńcowi i odebrać XXIV Brygadę.”

 

Tadeusz Kutrzeba podsumowuje wyprawę kijowską:

„Ogólny bilans zysków i strat naszej wyprawy kijowskiej jest dla nas korzystny. Nie osiągnęliśmy w całej pełni zamierzonych celów i dlatego nazywam wyprawę kijowską naszą przegraną. Jeżeli jednak nie traktujemy tej wyprawy jako epizodu wojennego, jako operacji taktycznej, jako „wyprawy”, która zaczęła się 25 kwietnia 1920 r., a skończyła się 16 czerwca 1920 roku, lecz jako wstęp do kampanii polsko-rosyjskiej, która zakończona została w bitwie nad Niemnem w jesieni roku 1920, to trzeba uznać, że wyprawa kijowska dała rezultaty. A to dlatego, że przyczyniła się w sposób pozytywny do umożliwienia polskiego zwycięstwa nad Wisłą i dalszego jego wyzyskania nad Niemnem.

Nie dała wyprawa kijowska pełnej realizacji śmiałych zamierzeń Piłsudskiego, bo nie dała nam za sąsiada Ukrainy Ludowej, naturalnej sojuszniczki Polski w obronie przeciw imperializmowi Rosji. Tego rezultatu nie dał nam przegrany Kijów, ale nie dała nam go również ani zwycięska Wisła, ani zwycięski Niemen. Historia jakby wskazywała na to, że Rosji mimo zwycięstw militarnych pokonać nie można, tak długo, póki nie jest ona równocześnie ugodzona politycznie.

Do tego stopnia dojrzałości politycznej, aby to zjawisko rozpoznać, lud ukraiński w kampanii roku 1920 nie był jeszcze przygotowany i dlatego zrozumiała reakcja Rosji mogła dać tak znaczne rezultaty przeciw każdemu, który próbował podeprzeć wątłe jeszcze i w dodatku wyczerpane zmaganiami wojennymi ramię ukraińskie. Ze wszystkich prób usamodzielnienia Ukrainy przy udziale sił zewnętrznych lub choćby tylko zawładnięcia ziemiami naddnieprzańskimi — a było ich kilka: koalicyjna, niemiecka, polska — nasza wyprawa kijowska miała wojskowo i politycznie najwięcej szans realizacji. Brakowało nam bardzo niedużo, żeby zamiar stał się czynem; że tak nie było, nie jest winą koncepcji — lecz skutkiem złożonych warunków, które wyjaśniają się dopiero po wojnie, a które m0gą stanowić skarbnicę wiedzy i doświadczeń dla tych, którzy po nas będą.”