Augustów odbity z rąk litewskich

28 sierpień

1 pp Legionów wkroczył do Augustowa, rozbijając stacjonujący tam oddział litewski.

 

Komunikat Sztabu Generalnego z dnia 28 sierpnia:

„Wzdłuż całego frontu od Grajewa do Włodawy słaby kontakt z nieprzyjacielem.

Na północ od Bełza zacięte walki z armią konna Budionnego, której czołowe oddziały dotarły do Tyszowiec.

W rejonie Bóbrki i Świrza oddziały nasze odparły parokrotnie ataki nieprzyjaciela i przeszedłszy następnie do energicznej kontrakcji, rozbiły pod Sarnikami parę szwadronów nieprzyjacielskich.

Armia generała Pawlenki w nocy z 26 na 27 bm. sforsowała przejścia przez Dniestr i posuwa się w kierunku północnym”.

 

Marian Kukiel o walkach w rejonie Świrza:

„W ciągu nocy II/51 odzyskał przy poparciu III/52 Gniłą; II/53 zdobył Kopań. Zarządziłem akcję artyleryjską 2/12 pułku artylerii polowej oraz nakazałem Witorzeńcowi silny atak na Świrz III/51 przy poparciu I/12 pap. Nacisk na współdziałanie artyleryjskie. Wycieczka konna do Gniłej. Rozpoznanie sytuacji. Istotnie, najlepiej widzieć samemu. Witorzeniec prowadzi akcję na Świrz. Około godz. 17 łodzianie Czerniowskiego wzięli Świrz po zaciętej bitwie z 8. Dywizją kawalerii sowieckiej i częściami 41. Dywizji piechoty, której sztab polowy był w Świrzu w pałacu hr. Lamezana. Przez wieczór i noc trwają zacięte walki. Kawaleria bolszewicka, zbita ogniem naszych karabinów maszynowych i artyleryjskim (I/12 pap) uciekła na Chlebowice Świrskie, gdzie natknęła się na rzuconą przez Faffa kompanię 3/51. Ostrzelana – pierzchła, ale i nasza kompania pod ogniem kilkunastu karabinów maszynowych musiała się cofnąć. Ranny dowódca, ppor. Ziółkowski”.

 

Jerzy Konrad Maciejewski o bliskim spotkaniu z bolszewikami:

„Stary żołnierz zawsze przewącha bitwę, tak jak myśmy ją przeczuli. Zresztą, różne oznaki na nią wskazują, dla nas tym barometrem był przede wszystkim kpt. Żołgonnowicz, ponieważ jechał bez płaszcza, natomiast w pasie i z rewolwerem. (…)

Jesteśmy już na wzgórzu. Wstaję z kolan i przed przymglonymi oczami o dwadzieścia kroków od siebie widzę na taczankach owe dwa karabiny maszynowe. Widząc nas tak blisko (powtarzam – było nas tylko paru), obsługa taczanek na wąskiej drodze zawraca konie do ucieczki. Dalej w tyle stłoczona masa kawalerii, ubrana najrozmaiciej. Duża część w hallerowskich płaszczach, o ile zdołały ten obraz uchwycić moje oczy. Cały ten tłum falował w niepewności, na dalszym planie co koń wyskoczy uciekały tabory. Część tej czerwonej kawalerii posuwa się na nasze lewe skrzydło, są ode mnie nie dalej jak o 200 metrów – pod górę. Przed nich wysunął się oficer w czarnej, czerkieskiej papasze i gołą szablą wskazuje na nas. Strzelam do niego. Spada… nie, zeskakuje z konia. Wówczas obracam się ku maszynkom i wypuszczam jeden nabój po drugim w konie i ludzi na wózkach. Biedne zwierzęta stają dęba, po czym dwa konie ciężko walą się na bok, a zrozpaczony bolszewik (doskonale widzę jego szeroką, mongolską twarz i okrągłą czapkę bez daszka, zachowaną jeszcze od carskogo rieżyma), wykręca kulomiot do nas, naciska cyngiel…

Padam plackiem na ziemię i tuż nad głową słyszę charakterystyczny gwizd, jak gdyby roju os. Nie ma rady, na czworakach wycofuję się, ale jeszcze zdążyłem zauważyć, że kawaleria stojąca bliżej i przed tym spieszona w tyralierę teraz dosiada koni i sunie na nasze prawe skrzydło. Będzie źle! Rozpaczliwymi sygnałami wzywam naszą tyralierę do pośpiechu, wreszcie udaje mi się zebrać około dwudziestu ludzi i zakryć prawe skrzydło. Nadbiega łącznik od dowódcy kompanii z rozkazem, abym niezwłocznie, zebrawszy 3 pluton, zajął wysoką górę porośniętą lasem, która wznosiła się trochę w prawo przed nami”.

 

Juliusz Zdanowski o posiedzeniu ROP z dnia poprzedniego, w tym o autorstwie planu kontrofensywy znad Wieprza i gen. Rozwadowskim:

„Piłsudski oświadczył, że Francuzi tylko przeszkadzali, że żądali koniecznie cofnięcia się do Sanu, że francuski plan obrony został przez niego odrzucony, że tak samo zresztą odrzucony był plan Rozwadowskiego, że on sam swoim planem odniósł zwycięstwo. Rozwadowski powtórzył zdanie o przeszkadzaniu i dodał nawet, że z Francuzami miał dużo kłopotu, bo się narzucali ze swoimi radami, i że wprost musiał ostrzegać swoich oficerów przed Francuzami, którzy starali się «szpiegować» wszystkie czynności. (…)

Naszych ludzi przed dużymi aspiracjami powstrzymuje wytknięta przez Ententę linia Curzona i niewiara w wojsko, lewicę chęć robienia koniecznie pokoju. Piłsudski, żądający wprost dalszej wojny, został w odosobnieniu wraz ze swoimi dwoma generałami. Przyznam się, że tu rację raczej jemu przyznaję. Robienie pokoju na linii Curzona pakuje nam bolszewików pod bok, umożliwia im pobicie Wrangla i powrót z wiosną na Bug z powrotem. Logiczny jest tu Piłsudski żądający sojuszu z Wranglem i nie wierzący w utrzymanie spokoju przez zawarcie pokoju. Jeżeli już Francja oficjalnie, a Ameryka półoficjalnie uznają Wrangla, to muszą go chcieć utrzymać i nie mogą robić nacisku na robienie z naszej pokoju z Moskwą i Sowietami. Czując opozycję, Piłsudski rzecz wykręcił w ten sposób, że sprawa pokoju może za 2 dni, ale dziś jeszcze nie jest aktualna i zażądał upoważnienia do przekroczenia linii Curzona przy wojskowych operacjach. To mu przyznano, i to bez żadnych ograniczenia, jak daleko iść można. Wprawdzie w dyskusji mowa tylko była tylko o linii Baranowicze, Szczara, Pińsk, Horyń, Zbrucz, ale w uchwale określenie pominięto. Co do Wilna oświadczał Piłsudski, że chce je zająć, bo to jest strategicznie potrzebne, ale na podstawie porozumienia z Litwinami. Jeśli się nie zgodzą, to musimy ich zmusić”.

(…)

Rozwadowski jest wprost niebezpieczny przez swoje wariackie dzieciństwo. Opowiada, że na froncie lwowskim zetknęliśmy się z bolszewickimi oddziałami czechosłowackimi, że może być, że nas to zaprowadzi do zatargu z Czechami, co by nam umożliwiło rozstrzygnięcie orężem naszego odwiecznego z nimi sporu (!)”.